ჯანდაცვის სამართალი საქართველოში — სისტემური მიმოხილვა
ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ საქართველოს კანონი არის სისტემური აქტი, რომელიც აწესრიგებს ურთიერთობებს სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებსა და ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს შორის მოქალაქეთა ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში. ეს გვერდი კანონის ხუთ საყრდენ ნორმას აერთიანებს ერთ სურათად: კანონის საგანი, სახელმწიფო პოლიტიკის პრინციპები, სისტემის მართვის ორგანო, სახელმწიფო დაფინანსების მექანიზმები — ვაუჩერის ჩათვლით — და სამედიცინო დაწესებულების სტატუსი. ასეთი მიმოხილვა განსაკუთრებით სასარგებლოა, როდესაც ცალკეული კითხვის — ლიცენზირება, პაციენტის უფლებები, დაფინანსება — სისტემური კონტექსტის გაგებაა საჭირო.
ყველა დასკვნა ქვემოთ პირდაპირ ეყრდნობა კანონის ტექსტს: არც ერთი ციფრი ან მოთხოვნა არ არის დამატებული კანონის შინაარსიდან გარეთ. სადაც კანონი დეტალებს სხვა აქტს ანდობს — მაგალითად, ვაუჩერის პირობებს — ეს პირდაპირ არის ასეთად მოხსენიებული.
კანონის საგანი და სახელმწიფო პოლიტიკის პრინციპები
კანონის პირველი ნორმა განსაზღვრავს მის საგანს — ურთიერთობები სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებსა და ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს შორის მოქალაქეთა ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში. აქედან გამომდინარე, კერძო სექტორის მონაწილეებიც — კლინიკები, ექიმები, დაზღვევითი ორგანიზაციები — ამ კანონის რეგულირების სფეროში არიან მაშინ, როდესაც მოქალაქეთა ჯანმრთელობის დაცვას ეხება მათი საქმიანობა.
სახელმწიფო პოლიტიკის პრინციპების ჩამონათვალი ფართოა და მიმართულებას აძლევს მთელ სისტემას: მოსახლეობისთვის სამედიცინო დახმარების საყოველთაო და თანაბარი ხელმისაწვდომობა სახელმწიფო სამედიცინო პროგრამების ფარგლებში; ადამიანის უფლებათა დაცვა და პაციენტის პატივის, ღირსებისა და ავტონომიის აღიარება; ექიმისა და სხვა სამედიცინო პერსონალის დამოუკიდებლობა; სისტემის შესაბამისობა ქვეყნის ეკონომიკურ სტრატეგიასთან; პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული პაციენტისა და დაავადების მქონე პირის დაცვა დისკრიმინაციისგან; სამედიცინო ეთიკის ნორმების დამკვიდრება; მოსახლეობის სრული ინფორმირება არსებული ფორმების შესახებ; საერთაშორისო თანამშრომლობა; სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა სავალდებულო სამედიცინო დაზღვევით გათვალისწინებული მომსახურების მოცულობასა და ხარისხზე; პირველადი ჯანმრთელობის დაცვისა და გადაუდებელი დახმარების პრიორიტეტულობა, ოჯახის ექიმის ინსტიტუტის განვითარება; საკუთრების ფორმების მრავალფეროვნება და თანაბარუფლებიანი არსებობა; მავნე ქმედებისთვის ადმინისტრაციული სანქციების გამოყენება; პროგრამული დაფინანსება; კვლევების დაფინანსება და პროფესიული გაერთიანებების მონაწილეობა.
მართვის ორგანო — სამინისტრო
ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის გატარებას უზრუნველყოფს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო იდენტიფიცირებული სახელით, რომელიც თავისი კომპეტენციისთვის მიკუთვნებულ საკითხებზე შეიმუშავებს და გამოსცემს შესაბამის სამართლებრივ აქტებს, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. სწორედ ამიტომაა, რომ ლიცენზიების, ნებართვების, პერსონალის ნუსხისა და შეტყობინების ფორმების ცენტრალური წერტილი ეს უწყებაა — ქვემოთ განხილული ნორმები სწორედ მას მიმართავენ შესაბამის უფლებამოსილებებს.
სახელმწიფო დაფინანსება და ვაუჩერი
სახელმწიფო დაფინანსებით მიზნობრივი ჯგუფის სამედიცინო მომსახურება ხორციელდება სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ კანონით ან ვაუჩერის საშუალებით, ხოლო მიზნობრივი ჯგუფის პირადი დაზღვევა — ვაუჩერით. ვაუჩერის გამოყენებით მომსახურება, მათ შორის ვაუჩერის განაღდება და მასთან დაკავშირებული ოპერაციები, სახელმწიფო შესყიდვა არ არის. ვაუჩერი პერსონიფიცირებულია, მისი მესაკუთრე შეიძლება იყოს პირი ან პირთა წრე — ოჯახი, თემი და სხვა; არასრულწლოვნის უფლებები რეალიზდება კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
ვაუჩერის პირობების თანახმად, მის მესაკუთრეს აქვს სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებლის ან სადაზღვევო ორგანიზაციის თავისუფლად არჩევის უფლება; სადაზღვევო ორგანიზაციისთვის სადაზღვევო ვაუჩერის გადაცემა გათანაბრებულია სადაზღვევო შესატანთან. ერთნაირი ვაუჩერებით მესაკუთრეები მომსახურებას იღებენ თანაბარი პირობებით, ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე. ვაუჩერის პირობები — გაცემის წესები, მომსახურებათა ნუსხა, ღირებულება, ანაზღაურების წესი — განისაზღვრება კანონით ან/და მთავრობის დადგენილებით.
სამედიცინო დაწესებულება — სისტემის ძირითადი ერთეული
სამედიცინო დაწესებულება არის კანონმდებლობით დაშვებული ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის იურიდიული პირი, რომელიც დადგენილი წესით ახორციელებს სამედიცინო საქმიანობას. კანონი ფინანსურ ზღვარსაც აწესებს: სამედიცინო საქმიანობიდან მიღებული წილი საფინანსო რესურსებში არანაკლებ 75%-ს, ხოლო ძირითადი ფონდების საშუალო წლიური ღირებულების არანაკლებ 75%-ი სამედიცინო ფუნქციებზე უნდა იყოს გათვალისწინებული. შესრულებული მომსახურებით და სხვა ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული შემოსავლის 100% დაწესებულებას რჩება, და შრომის ანაზღაურების ფონდი შემოსავლის არანაკლებ 30%-ს უნდა შეადგენდეს.
დაწესებულებების ფუნქციებია პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის განსაზღვრა, დაავადებათა პროფილაქტიკა/მკურნალობა, რეაბილიტაცია და პალიატიური მზრუნველობა, სამეანო და ფარმაცევტული საქმიანობა, პათოლოგიურ-ანატომიური გამოკვლევა და სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა, ეპიდემიოლოგიური კონტროლის ღონისძიებები. დაწესებულება ვალდებულია დაიცვას საქმიანობის სტანდარტები და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებისთვის უზრუნველყოს თანაბარი ხელმისაწვდომობა.
ხშირად დასმული კითხვები
რას აწესრიგებს ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ კანონი?
ურთიერთობებს სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებსა და ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს შორის მოქალაქეთა ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში — პრინციპებიდან დაწესებულებების სტატუსამდე.
ვინ მართავს სისტემას?
სახელმწიფო პოლიტიკას განახორციელებს შესაბამისი სამინისტრო, რომელიც თავის კომპეტენციაში შემავალ საკითხებზე სამართლებრივ აქტებს გამოსცემს.
როგორ ფინანსდება მიზნობრივი ჯგუფის მომსახურება?
სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ კანონით ან ვაუჩერის საშუალებით; პირადი დაზღვევა მიზნობრივი ჯგუფისთვის ვაუჩერით ხორციელდება.
რა არის ვაუჩერი?
პერსონიფიცირებული ინსტრუმენტი, რომლის მესაკუთრეს — პირს ან პირთა წრეს — აქვს მომსახურების მიმწოდებლის ან სადაზღვევო ორგანიზაციის თავისუფალი არჩევის უფლება; ერთნაირი ვაუჩერები თანაბარ პირობებს უზრუნველყოფს.
რამდენი უნდა იყოს სამედიცინო წილი დაწესებულების რესურსებში?
არანაკლებ 75% — როგორც შემოსავლებში, ისე ძირითად ფონდებში; შრომის ანაზღაურების ფონდი შემოსავლის არანაკლებ 30%-ია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ჯანდაცვის სამართლის მთელ სპექტრზე მუშაობს: სისტემური რეგულაციების ინტერპრეტაცია, სახელმწიფო პროგრამებითა და ვაუჩერით დაკავშირებული ურთიერთობები, დაწესებულებების შესაბამისობა და პაციენტების უფლებების დაცვა. დაგვიკავშირდით — მოგცემთ თქვენს სიტუაციაზე მორგებულ შეფასებას კანონის კონკრეტულ ნორმებზე დაყრდნობით.