რას ნიშნავს ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების შესაბამისობა
ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების შესაბამისობა საქართველოს შრომის კოდექსით განსაზღვრული მოვალეობათა სრული ნაკრებია, რომელიც ჯარიმების რიცხობრივი მასშტაბით არის გაზომილი. საფუძველი კოდექსის მოთხოვნაა: დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი. ეს ზოგადი მოთხოვნა შემდეგ კონკრეტულ ვალდებულებებად იშლება: ინფორმაციის მიწოდება ყველა იმ ფაქტორის შესახებ, რომლებიც მოქმედებს სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე; პრევენციული სისტემის დანერგვა და დამცავი აღჭურვილობის მიწოდება; და საწარმოო შემთხვევის შედეგების ლოკალიზაციის, პირველადი დახმარებისა და ევაკუაციის ზომების მიღება.
დასაქმებულის მხრიდანაც არსებობს უფლება-მოვალეობის წყვილი: მას უფლება აქვს უარი განაცხადოს იმ სამუშაოს, დავალების ან მითითების შესრულებაზე, რომელიც კანონს ეწინააღმდეგება ან შრომის უსაფრთხოების პირობების დაუცველობის გამო აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის მის ან მესამე პირის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, საკუთრებას ან ბუნებრივ გარემოს — ვალდებულებით, დაუყოვნებლივ შეატყობინოს ამის შესახებ დამსაქმებელს. შესაბამისობის პროგრამა სწორედ ამ ორმხრივ მექანიზმს აგებს სისტემად.
დაცვითი ფენები — ღამის სამუშაო და შვებულებები
ღამის დრო კანონით განსაზღვრულია პერიოდით საღამოს 22 საათიდან დილის 6 საათამდე; ღამის სამუშაოდ მოიაზრება ჩვეულებრივ არანაკლებ 3 საათიანი მუშაობა ამ პერიოდში. აკრძალულია ღამის სამუშაოზე არასრულწლოვანის, ორსულის, ახალნამშობიარე ან მეძუძური ქალის დასაქმება; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირისა და 3 წლამდე ბავშლის მშობლის დასაქმება ღამით მისი თანხმობის გარეშე შეუძლებელია. მძიმე, მავნე ან საშიშპირობედიან პირობებში ღამის სამუშაოზე დასაქმებულისთვის 24 საათის განმავლობაში მაქსიმალური სამუშაო დრო 8 საათს არ უნდა აღემატებოდეს; მისი მოთხოვნით კი დამსაქმებელი საკუთარი ხარჯით უზრუნველყოფს წინასწარ და პერიოდულ სამედიცინო შემოწმებას, ხოლო ჯანმრთელობის პრობლემის შემთხვევაში — დღის სამუშაოზე გადაყვანას შესაძლებლობის არსებობისას.
შვებულებების ფენაც ზუსტია: ანაზღაურებადი შვებულება წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღეა; ანაზღაურებისგარეშე — სულ მცირე 15 კალენდარული დღე; მძიმე, მავნე ან საშიშპირობედიან სამუშოზე დამატებით ეძლევა წელიწადში 10 კალენდარული დღე. შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება განსხვავებული ვადების დადგენა, თუმცა ისინი დასაქმებულის მდგომარეობას ვერ აუარესებს, და ბათილია პირობა, რომლითაც ანაზღაურებადი შვებულების უფლება უარყოფილია.
ჯარიმების მასშტაბი — შესაბამისობის ფასი
კოდექსის სანქციური მასშტაბი შესაბამისობის ხარჯის ზუსტ გაზომვას იძლევა: თითოეული დარღვევა იწვევს გაფრთხილებას ან დაჯარიმებას — დამსაქმებელი ფიზიკური პირისთვის, რომლის შემოსავალი წინა წელს 100 000 ლარამდეა, ჯარიმა არანაკლებ 200 და არაუმეტეს 400 ლარია; უფრო მაღალი შემოსავლის შემთხვევაში — არანაკლებ 300 და არაუმეტეს 800 ლარი; დღგ-ის გადამხდელი ორგანიზაციებისთვის ბარათები შესაბამისად იზრდება — 100 000 ლარამდე ოპერაციების ორგანიზაციაზე არანაკლებ 300 და არაუმეტეს 800 ლარი, 100 000-დან 500 000 ლარამდე — არანაკლებ 400 და არაუმეტეს 900 ლარი, 500 000 ლარს ზემოთ — არანაკლებ 600 და არაუმეტეს 1 000 ლარი. დარღვევა არასრულწლოვანის, ორსული ქალის ან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მიმართ ჯარიმას ორმაგი ოდენობით იწვევს; განმეორება კი — 1 კალენდარული წლის განმავლობაში — კვლავ ორმაგ ოდენობას.
გარდა ამისა, დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს სრულად აუნაზღაუროს სამუშაოსთან დაკავშირებული, ჯანმრთელობის გაუარესებით მიყენებული ზიანი და აუცილებელი მკურნალობის ხარჯები — ანუ შესაბამისობის ხარჯში ჯარიმასთან ერთად ზიანის ანაზღაურებაც შედის.
რა არ მოქმედებს საქართველოში
აშშ-ის შრომის უსაფრთხოების კანონმდებლობის ზოგადი მოვალეობის კლაუზულის ჩარჩო საქართველოში პირდაპირ არ ვრცელდება: აქ მოვალეობებიც და სანქციებიც შრომის კოდექსის საკუთარი ნორმებით არის განსაზღვრული. შესაბამისობის პროგრამის აგება სწორედ ამ ნორმებზე უნდა მოხდეს — უცხოური სტანდარტები მხოლოდ შედარებითი მასალის ფარგლებში სასარგებლოა.
პრევენციული სისტემის ნაწილია ტექნიკური ზომებიც: საჭიროების შემთხვევაში დამსაქმებელი დასაქმებულს პერსონალური დამცავი აღჭურვილობით უზრუნველყოფს, სახიფათო მოწყობილობას ტექნოლოგიური პროგრესის შესაბამისად უსაფრთხო ან ნაკლებად სახიფათოთი ანაცვლებს და საწარმოო შემთხვევის შედეგების დროული ლოკალიზაციის, პირველადი დახმარებისა და ევაკუაციის ზომებსაც წინასწარ იღებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვუპასუხებთ შესაბამისობასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
რა მოიცავს დამსაქმებლის ძირითადი მოვალეობა?
მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი გარემოს, ინფორმაციის მიწოდებას, პრევენციულ სისტემასა და დამცავ აღჭურვილობას, საგანგებო ზომებს და სამუშაოსთან დაკავშირებული ზიანის სრულ ანაზღაურებას.
ვის ეკრძალება ღამის სამუშაო?
არასრულწლოვანს, ორსულს, ახალნამშობიარესა და მეძუძურ ქალს — აბსოლუტურად; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირსა და 3 წლამდე ბავშლის მშობელს — თანხმობის გარეშე.
რამდენი შვებულება გარანტირებულია?
ანაზღაურებადი — სულ მცირე 24 სამუშაო დღე წელიწადში; ანაზღაურებისგარეშე — სულ მცირე 15 კალენდარული დღე; მძიმე და საშიშ სამუშოზე — დამატებითი 10 კალენდარული დღე.
რა ზომის ჯარიმა მოგველის?
კატეგორიის მიხედვით 200-დან 1 000 ლარამდე თითო დარღვევაზე; დაცული ჯგუფის მიმართ დარღვევა და 1 წელიწადში განმეორება ჯარიმას ორმაგდებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი შესაბამისობის პროგრამს კოდექსის ნორმებიდან აგებს: ვადგენთ მოვალეობათა რუკას, ვაფასებთ ჯარიმით რისკს თითოეული დარღვევის გათვალისწინებით, ვამზადებთ შიდა დოკუმენტებს და ვაწვრთნით გუნდს. დაგვიკავშირდით — გაზომილი რისკი ყოველთვის იაფია, ვიდრე დარღვევის ფასი.