როგორ რეგულირდება კოსმეტიკური საშუალებები საქართველოში
საქართველოში კოსმეტიკურ საშუალებებზე ცალკე კანონი არ არსებობს — მათი ბაზარზე განთავსება რეგულირდება პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის ზოგადი რეჟიმით. ეს ნიშნავს, რომ კოსმეტიკურ საშუალებას, როგორც ყველა სხვა მომხმარებლისთვის განკუთვნილ პროდუქტს, ეწერება იგივე მოთხოვნები: უსაფრთხოება, მომხმარებლის ინფორმირება, ეტიკეტირება ქართულ ენაზე და მწარმოებლის პასუხისმგებლობა წუნდებული პროდუქტით მიყენებული ზიანისთვის. ამ გვერდზე აღწერილია ეს რეჟიმი კოდექსის შესაბამისი მუხლების საფუძველზე — ყოველი დასკვნა პირდაპირ კანონის ტექსტიდან მოდის.
კოსმეტიკური პროდუქტის იმპორტიორებისთვის, მწარმოებლებისთვის და დისტრიბუტორებისთვის ეს კონსტრუქცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: სპეციალური ტექნიკური რეგლამენტის არარსებობის პირობებში სწორედ კოდექსის ზოგადი ნორმები განსაზღვრავს, რა არის დაშვებული და რა ტეხს ჯარიმას. ამავდროულად, თუ მომავალში მიიღება კოსმეტიკის სპეციფიკური ტექნიკური რეგლამენტი, მისი მოთხოვნები დადგენილი წესით ჩაანაცვლებს ზოგად რეჟიმს.
კოდექსი იძლევა ღია ბაზრის მექანიზმს: რეგულირებული სფეროსთვის მიკუთვნებული პროდუქტი, რომელიც წარმოებულია პროდუქტის უსაფრთხოების სათანადო სტანდარტებისა და განვითარებული ხარისხის ინფრასტრუქტურის მქონე ქვეყანაში, მისი კანონმდებლობის შესაბამისად, ბაზარზე განთავსდება შეზღუდვის გარეშე. ასეთი ქვეყნების ნუსხას განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა. ეს ნიშნავს, რომ ცნობილი ევროპული ან სხვა ღირსების მქონე ბაზრებიდან შემოტანილი კოსმეტიკური საშუალებები ავტომატურ დამატებით გამოცდას არ საჭიროებს — თუკი ქვეყანა ნუსხაშია.
თუ ტექნიკური რეგლამენტით არ რეგულრდება რომელიმე პროდუქტის უსაფრთხოების სპეციფიკური მოთხოვნები, მასზე ვრცელდება კოდექსის II და III თავებით დადგენილი მოთხოვნები — სწორედ ეს დებულება აქცევს კოსმეტიკურ საშუალებებს ზოგადი უსაფრთხოების რეჟიმის ქვეშ. ასევე მნიშვნელოვანია: თუ პროდუქტის უსაფრთხოების მახასიათებლები არსებითად შეიცვლება, ის ახალ პროდუქტად ჩაითვლება და ბაზარზე განთავსებისას ტექნიკური რეგლამენტის მოთხოვნებს უნდა შეესაბამებოდეს.
მწარმოებლის ვალდებულებები უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში
მწარმოებელი ვალდებულია ბაზარზე მხოლოდ უსაფრთხო პროდუქტი განათავსოს. იგი ვალდებულია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში გააფრთხილოს მომხმარებელი პროდუქტში შემავალი თვალსაჩინო თუ არათვალსაჩინო რისკის შესახებ — როგორც დანიშნულებისამებრ გამოყენებისას, ისე წინასწარგანსაზღვრული ვადის განმავლობაში, მათ შორის იმ რისკისაც, რომელიც შეიძლება დაუყოვნებლივ არ გამოვლინდეს. თუ რისკის თავიდან აცილება შეუძლებელია, მწარმოებელი ვალდებულია განახორციელოს ყველა ღონისძიება მის ასაცილებლად: გააანალიზოს რისკი, მიიღოს შესაბამისი ზომები, გააფრთხილოს მომხმარებელი და, საჭიროების შემთხვევაში, გამოითხოვოს პროდუქტი როგორც მომხმარებლისგან, ისე ბაზრიდან.
მწარმოებელმა არ უნდა გაავრცელოს ისეთი პროდუქტი, რომელიც მის ხელთ არსებული ინფორმაციისა და ცოდნის საფუძველზე არ შეესაბამება უსაფრთხოების სავალდებულო მოთხოვნებს. დისტრიბუტორი თავისი საქმიანობის ფარგლებში ხელს უნდა უწყობდეს ბაზარზე განთავსებული პროდუქტის უსაფრთხოებას, ხოლო მწარმოებელი და დისტრიბუტორი ვალდებულნი არიან თანამშრომლობდნენ უფლებამოსილ ორგანოებთან. თუ მათ იციან ან პროფესიული ცოდნის საფუძველზე უნდა სცოდნოდათ, რომ განთავსებული პროდუქტი შეიცავს დაუშვებელ რისკს, ამის შესახებ დაუყოვნებლივ უნდა აცნობონ უფლებამოსილ ორგანოს და მიაწოდონ პროდუქტის იდენტიფიკაციის მონაცემები, სრული ინფორმაცია რისკებზე, მიკვლევადობის საშუალებას მოწოდებელი მონაცემები და ასაცილებელი ღონისძიებების აღწერა.
უსაფრთხოების შეფასება — რა იზომება კოსმეტიკურ პროდუქტში
პროდუქტის უსაფრთხოების შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პროდუქტის მახასიათებლები — შემადგენლობა, შეფუთვა, აწყობის და შესაბამის შემთხვევაში მონტაჟისა და შეკეთების ინსტრუქციები; სხვა პროდუქტზე გავლენა, როდესაც გონივრული გამოყენების ფარგლებში სავარაუდოა მათ ერთად გამოყენება; პროდუქტის პრეზენტირება, ეტიკეტირება, გაფრთხილება, გამოყენებისა და განადგურების ინსტრუქცია ან ნებისმიერი სხვა ინფორმაცია; და მომხმარებელთა ასაკობრივი კატეგორიები, რომელთაც პროდუქტის გამოყენებით შეიძლება ზიანი მიადგეს. კოსმეტიკის შემთხვევაში ეს კრიტერიუმები პირდაპირ შეეხება შემადგენლობას, შეფუთვას, ეტიკეტს და იმას, განსხვავებული ასაკოვანი ჯგუფებისთვის განკუთვნილია თუ არა საშუალება.
მნიშვნელოვანი დედააზრია ისიც, რომ უსაფრთხო პროდუქტი ვერ ჩაითვლება სახიფათოდ მხოლოდ იმიტომ, რომ შესაძლებელია უფრო მაღალი დონის უსაფრთხოების მიღწევა ან არსებობს უფრო უსაფრთხო პროდუქტი. ანუ შეფასების ობიექტია თავად პროდუქტის შესაბამისობა დადგენილ მოთხოვნებთან, და არა თეორიულად შესაძლებელი სრულყოფილება.
მომხმარებლის ინფორმირება და ეტიკეტირება
მწარმოებელი ან დისტრიბუტორი ვალდებულია მომხმარებელს მიაწოდოს აუცილებელი, უტყუარი და სრული ინფორმაცია პროდუქტის შესახებ, რაც მას სწორი არჩევნის შესაძლებლობას მისცემს. კოსმეტიკური საშუალების შემთხვევაში ეს ნიშნავს, რომ მომხმარებელს უნდა მიეწოდოს: პროდუქტის დასახელება და სახე; დამამზადებლის საფირმო სახელწოდება და მისამართი და დამზადების ქვეყანა; შესაბამის შემთხვევაში — ვარგისობის ვადა, რადგან კოსმეტიკური საშუალების სამომხმარებლო თვისებები დროთა განმავლობაში უარესდება; წონა ან მოცულობა; ძირითადი სამომხმარებლო თვისებების ნუსხა; შედეგიანი და უსაფრთხო გამოყენების წესები და შენახვის სპეციალური პირობები; გარანტიის ვადა ან სხვა ვალდებულებები, თუ მწარმოებელი/დისტრიბუტორი ამას დათქმას; და ვარგისობის ვადის გასვლის შემდეგ მომხმარებლის მოქმედებები მათი განუხორციელებლობის შედეგებითურთ.
ამ ინფორმაციის მთავარი ნაწილი ქართულ ენაზე უნდა იყოს — ეს კოსმეტიკის იმპორტიორებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე პრაქტიკული მოთხოვნაა, რადგან უცხოური ეტიკეტის ნაწილობრივი თარგმანი ხშირად არ კმარობს. გარანტიით გაყიდული პროდუქტის შემთხვევაში მწარმოებელი ვალდებულია დაიცვას გარანტიის პირობები, თუმცა გარანტია არ ათავისუფლებს მას ზიანის მიყენებისთვის კოდექსით დადგენილი პასუხისმგებლობისგან. მოთხოვნები ვრცელდება პროდუქტის შემადგენელ ნაწილებზეც.
მწარმოებლის პასუხისმგებლობა ზიანისთვის და ჯარიმები
მწარმოებელი პასუხს აგებს იმ ზიანისთვის, რომელიც გამოწვეულია მის მიერ ბაზარზე განთავსებული წუნდებული პროდუქტით. თუ მწარმოებლის მიკვლევა შეუძლებელია, პროდუქტის ბაზარზე ფაქტობრივად განმათავსებელი ითვლება მწარმოებლად, თუ გონივრულ ვადაში არ ატყობინებს დაზარალებულს რეალური მწარმოებლის ან მიმწოდებლის ადგილსამყოფელს. ზიანისა და მიზეზობრივი კავშირის დამტკიცების ტვირთი დაზარალებულს ეკისრება. თუ ერთი და იმავე ზიანისთვის ორი ან მეტი პირია პასუხისმგებელი, ისინი სოლიდარულად პასუხობენ. მწარმოებელი პასუხისმგებელია მაშინაც, როდესაც ზიანი ერთდროულად წუნდებული პროდუქტითა და მესამე პირის ქმედებითაა გამოწვეული, ხოლო თუ ზიანში წილი დაზარალებულის არასწორმა ქმედებამაც შეიტანა, პასუხისმგებლობა შეიძლება შემცირდეს ან გამოირიცხოს.
ადმინისტრაციული სანქცია გათვალისწინებულია ბაზარზე ზედამხედველობის ორგანოს გამოთხოვის დადგენილების შეუსრულებლობისთვის: ეკონომიკური ოპერატორის მიერ პროდუქტის გამოთხოვის შესახებ დადგენილების შეუსრულებლობა იწვევს დაჯარიმებას 5 000 ლარიდან 7 000 ლარამდე, ხოლო განმეორებითი შეუსრულებლობა — 7 000 ლარიდან 10 000 ლარამდე. ანუ სახიფათო კოსმეტიკური საშუალების ბაზრიდან გამოთხოვის მოთხოვნის იგნორირება კონკრეტულ და მატერიალურ ჯარიმას ტეხს.
ხშირად დასმული კითხვები
არის თუ არა კოსმეტიკისთვის ცალკე კანონი საქართველოში?
არა. კოსმეტიკური საშუალებები ბაზარზე პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის ზოგადი რეჟიმით რეგულირდება, რადგან ცალკე ტექნიკური რეგლამენტი ამ პროდუქტისთვის მიღებული არ არის.
საჭიროებს თუ არა იმპორტირებული კოსმეტიკა დამატებით შემოწმებას?
თუ პროდუქტი წარმოებულია უსაფრთხოების სათანადო სტანდარტებისა და განვითარებული ინფრასტრუქტურის მქონე ქვეყანაში, ის ბაზარზე განთავსდება შეზღუდვის გარეშე. ასეთი ქვეყნების ნუსხას საქართველოს მთავრობა განსაზღვრავს.
რა ინფორმაცია უნდა იყოს ეტიკეტზე?
დასახელება და სახე, დამამზადებლის სახელწოდება და მისამართი, დამზადების ქვეყანა, ვარგისობის ვადა, წონა ან მოცულობა, თვისებების ნუსხა, გამოყენებისა და შენახვის პირობები — მთავარი ინფორმაცია ქართულად უნდა იყოს.
ვინ პასუხობს კოსმეტიკური საშუალებით მიყენებულ ზიანზე?
მწარმოებელი პასუხობს წუნდებული პროდუქტით მიყენებული ზიანისთვის; მისი ვერმოძებნის შემთხვევაში — ბაზარზე ფაქტობრივი განმათავსებელი. ზიანის დამტკიცება დაზარალებულს ეკისრება.
რა ჯარიმა ემუქრება გამოთხოვის დადგენილების ასრულებლად?
ზედამხედველობის ორგანოს გამოთხოვის დადგენილების შეუსრულებლობა — 5 000-დან 7 000 ლარამდე ჯარიმა, განმეორებით — 7 000-დან 10 000 ლარამდე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება კოსმეტიკური საშუალებების იმპორტიორებს, მწარმოებლებსა და დისტრიბუტორებს: ვაფასებთ პროდუქტის შესაბამისობას უსაფრთხოების მოთხოვნებთან, ვამზადებთ ეტიკეტირებისა და მომხმარებლის ინფორმირების დოკუმენტაციას, ვახორციელებთ წარმომადგენლობას ზედამხედველობის ორგანოებთან და ვიცავთ ინტერესებს ზიანის ანაზღაურებისა და ჯარიმების საქმეებში. დაგვიკავშირდით — შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას მოქმედი ნორმების საფუძველზე.