შშმ პირთა უფლებების კანონი ორგანიზაციის ყოველდღიურ საქმიანობაში
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ საქართველოს კანონი არა მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოებს, არამედ თითოეულ საჯარო და კერძო ორგანიზაციასაც უწესებს ხელმისაწვდომობის სტანდარტებს. კანონის ცალკეული მუხლები აწესრიგებს დამოუკიდებელ ცხოვრებას, შრომასა და დასაქმებას, სამართალწარმოების ხელმისაწვდომობას და ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებებს. ორგანიზაციისთვის ეს ნიშნავს, რომ შესაბამისობის პაკეტი უნდა აერთიანებდეს ფიზიკურ გარემოს, სერვისებს, ინფორმაციას და პერსონალის მომზადებას — წინააღმდეგ შემთხვევაში რისკი არსებობს როგორც სამართლებრივი პასუხისმგებლობის, ისე რეპუტაციული ზიანის სახით.
კანონის საფუძველი დამოუკიდებელი ცხოვრების პრინციპია: სახელმწიფო ხელს უწყობს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის სრულყოფილ მონაწილეობას საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროში, სხვებთან თანასწორად, აგრეთვე სხვადასხვა სახის მხარდამჭერი მომსახურებისა და საზოგადოებრივი სარგებლობის ობიექტების, კომუნიკაციის საშუალებების ხელმისაწვდომობას. კომუნიკაციის გაგება კანონით ფართოა და მოიცავს ენას, აფიშირებულ ტექსტს, ბრაილს, ტაქტილურ კომუნიკაციას, მსხვილ შრიფტს, ხელმისაწვდომ მულტიმედიას, წერით ან აუდიო საშუალებებს, გამარტივებულ ენას, წამკითხველ პირს, კომუნიკაციის გამაძლიერებელ და ალტერნატიულ მეთოდებს, საშუალებებსა და ფორმატებს, ინფორმაციისა და კომუნიკაციის ხელმისაწვდომ ტექნოლოგიებთან ერთად.
დამოუკიდებელი ცხოვრება და ხელმისაწვდომობის სფეროები
კანონი განსაზღვრავს იმ მიმართულებებს, რომლებზეც ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა სავალდებულოა. უფლებამოსილი ორგანოები თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში მუშავობენ და ნერგავენ დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის საჭირო სერვისებს, სტანდარტებსა და რეგულაციებს, რათა აღიფხვრას პრაქტიკული ბარიერები, წინააღმდეგობები და სტერეოტიპები. ამასთან, კანონი იცავს პიროვნების არჩევნის უფლებას: თავად შეარჩიოს საცხოვრებელი ადგილი, აკრძალულია მისი იძულება, ცხოვრობდეს სპეციალურად გამოყოფილ ადგილას, თუ ეს არ არის განპირობებული კანონმდებლობით გათვალისწინებული აუცილებლობით ან პენიტენციური სისტემის სპეციფიკით. დაცულია პირადი და ოჯახური ცხოვრების ხელშეუხებლობაც — კორესპონდენციაში და სხვაგვარ კომუნიკაციაში თვითნებური ან უკანონო ჩარევა აკრძალულია.
ხელმისაწვდომობის სფეროები, რომლებზეც კანონი ამახვილებს ყურადღებას, მოიცავს:
- პერსონალური ასისტენტის სერვისით სარგებლობას;
- დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის საჭირო დამხმარე საშუალებებს;
- ინფორმაციით, მხარდაჭერითა და კონსულტაციით სარგებლობას;
- სოციალურ, კულტურულ, სპორტულ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში თანაბარ მონაწილეობას;
- ფიზიკური გარემოს, შენობა-ნაგებობების, გზის, ტრანსპორტის, ინფორმაციის, საცხოვრებელი სახლის, სამედიცინო დაწესებულების, სამუშაო ადგილის და კომუნიკაციის ტექნოლოგიების ხელმისაწვდომობას;
- საზოგადოებრივი ობიექტებისა და საჯარო დაწესებულებების ხელმისაწვდომობის სტანდარტების დაცვას.
პერსონალურ მონაცემთა დაცვაც ამ პროცესის ნაწილია: დამოუკიდებელი ცხოვრების მიზნებისთვის მონაცემთა დამუშავება ხორციელდება პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონის მოთხოვნების შესაბამისად. თანამშრომლობისას ორგანიზაციამ უნდა იცოდეს, რომ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მონაცემების გადაცემა სხვა პირზე შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი სარგებლის მისაღებად და სათანადო სამართლებრივი საფუძვლით.
შრომა და დასაქმება
შრომის სფეროში კანონი სახელმწიფოს ავალდებულებს ხელი შეუწყოს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა დასაქმებას ღია ბაზარზე, სხვებთან თანაბარ პირობებში, მათ შორის დროებითი ღონისძიებების გამოყენებით. დაცულია შრომით სახელშეკრულებო და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებში თანაბარი უფლება შრომის სამართლიან და ხელსაყრელ პირობებზე, უსაფრთხო და ჯანსაღ სამუშაო გარემოზე, აგრეთვე იძულებითი შრომისა და დისკრიმინაციისგან დაცვა.
დასაქმების სფეროს პროგრამები გულისხმობს თვითდასაქმების ხელშეწყობას და საკუთარი სამეწარმეო საქმიანობის ორგანიზებას. საჯარო და კერძო სექტორში დასაქმების ხელშეწყობა ხდება სამოქმედო გეგმებით, რომლებიც შეიძლება მოიცავდეს დამსაქმებლისთვის საშეღავათო მექანიზმებს, პირის სპეციალურ მომზადება-გადამზადებას, გარემოს ადაპტირებას და დამსაქმებლის მიერ ინიციირებული პროგრამის ფინანსურ ხელშეწყობას. საჯარო სექტორში ხელშეწყობის მიზნით საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაცია უზრუნველყოფს თავის მიერ ადმინისტრირებული სერვისების ხელმისაწვდომობას. დამსაქმებლისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ სამუშაო ადგილის ადაპტაცია და კადრების მომზადება არა მხოლოდ რისკის შემცირების, არამედ სახელმწიფო მხარდაჭერის ინსტრუმენტებთან თავსებადი პროცესია.