ალკოჰოლური სასმელების სამართალი საქართველოში ხშირად არის არასწორად გაგებული: ბევრი მეწარმე ეძებს „ალკოჰოლის ლიცენზიას“, რომელიც ამ რეგულირების სფეროში, როგორც ცალკე სალიცენზიო კატეგორია, აღარ არსებობს. თანამედროვე სისტემაში ალკოჰოლური სასმელი პირდაპირ სურსათად ითვლება და მისი წარმოება-რეალიზაცია სურსათის უვნებლობის ზოგად რეჟიმს ექვემდებარება — ბიზნესოპერატორად რეგისტრაციით, აღიარებით, ეტიკეტირების მოთხოვნებით და სახელმწიფო კონტროლით. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს რეჟიმი და რა მოთხოვნები უნდა დაიცვან ალკოჰოლური სასმელების მწარმოებლებმა, იმპორტიორებმა და გამყიდველებმა.
ალკოჰოლური სასმელი — სურსათის სტატუსით
სურსათის უვნებლობისა და ცხოველის საკვების კოდექსი ვრცელდება სურსათის წარმოებაზე, გადამუშავებასა და დისტრიბუციაზე საქართველოს ტერიტორიაზე — და ალკოჰოლური სასმელი ამ განსაზღვრებაში სხვა სურსათისგან განსხვავებულად არ გამოიყოფა. ეს ნიშნავს, რომ ბაზარზე განთავსებული ალკოჰოლური სასმელი უნდა აკმაყოფილებდეს უვნებლობის მოთხოვნებს, მავნე პროდუქტის განთავსება კი დაუშვებელია. სურსათი მავნედ მიიჩნევა, თუ საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას ან არ არის მიზანშეწონილი მოხმარებისთვის. უვნებლობის შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს წარმოებისა და გადამუშავების მოთხოვნებთან შესაბამისობა, მომხმარებლისთვის მიწოდებული ინფორმაცია ეტიკეტის ჩათვლით, გავლენა არა მხოლოდ მომხმარებელზე, არამედ მომდევნო თაობებზეც, შესაძლო ტოქსიკური კუმულაციური ეფექტი და განსაკუთრებული კატეგორიის მომხმარებლებთან დაკავშირებული რისკები.
თუ სურსათი მავნეა, მთელი პარტია მავნედ მიიჩნევა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პარტიის დეტალური შემოწმება დაადასტურებს, რომ დანარჩენი ნაწილი კმარის — და ამ შემოწმების ხარჯებს ბიზნესოპერატორი ანაზღაურებს. ფორმალური შესაბამისობაც კი არ გამორიცხავს სააგენტოს მიერ ზომების მიღებას ბაზარზე განთავსების შესაზღუდავად ან პროდუქტის ბაზრიდან ამოსაღებად, თუ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი მისი უვნებლობის შესახებ.
ბიზნესოპერატორად რეგისტრაცია და აღიარება
ალკოჰოლური სასმელებით ვაჭრობის მსურველი პირი ჯერ ბიზნესოპერატორად უნდა დარეგისტრირდეს: შესაბამისი საქმიანობის რეგისტრაცია ხდება ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრში, ხოლო საქმიანობის დაწყების, შეწყვეტის ან ნებისმიერი რეგისტრირებული მონაცემის ცვლილებისას უნდა მიმართოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს რეესტრში ცვლილების შესატანად. რეგისტრაციის გარეშე ბიზნესოპერატორის საქმიანობა აკრძალულია.
ცალკე განხილვას საჭიროებს აღიარების ინსტიტუტი. სავალდებულოა იმ ბიზნესოპერატორის აღიარება, რომლის საქმიანობა დაკავშირებულია ცხოველური წარმოშობის სურსათის წარმოებასთან ან გადამუშავებასთან — მაგრამ აქაც არსებობს გამონაკლისები: ოჯახური წარმოება, პირველადი წარმოება, ტრადიციული მეთოდებით მუშაობა, მაღალმთიან რეგიონში არაქარხნული წესით წარმოება, მცირე ბიზნესის სტატუსით პირველადი პროდუქტის პირდაპირი მიწოდება, ტემპერატურის კონტროლს არ საჭიროებდეს შენახვა და საცალო ვაჭრობის ცალკეული ფორმატები. აღიარებას ახორციელებს სააგენტო ინსპექტირების შედეგების მიხედვით, მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული წესის შესაბამისად, და აღიარების გარეშე ასეთი საქმიანობა აკრძალულია. სააგენტოს უფლება აქვს, ბიზნესოპერატორის მოთხოვნის შემთხვევაში, აღიაროს ისეთი საქმიანობაც, რომელიც სავალდებულო აღიარებას არ ექვემდებარება.
ეტიკეტირების წესი და აკრძალული ტერმინები
სარეალიზაციოდ განკუთვნილი სურსათი ეტიკეტირებული უნდა იყოს საქართველოს მთავრობის მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად. ღვინო და ყურძნისეული წარმოშობის სხვა ალკოჰოლიანი სასმელი ეტიკეტირდება „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ხოლო გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმისგან დამზადებული პროდუქტი — შესაბამისი სპეციალური კანონის მიხედვით. ეტიკეტის მოთხოვნებთან შესაბამისობა დგინდება სახელმწიფო კონტროლის დროს.
განსაკუთრებით მკაცრია წესი „ბიო“ და „ეკო” მარკეტინგის შესახებ: დაუშვებელია სურსათის ეტიკეტზე ან თანდართულ დოკუმენტში ტერმინების — „ბიოლოგიური“, „ეკოლოგიური“, „ეკო“, „ბიო“, „ორგანული“ — ნებისმიერი კომბინაციის მითითება, თუ ის არ შეესაბამება მთავრობის მიერ დადგენილ ბიოწარმოების წესს და ეს შესაბამისობა არ დასტურდება შესაბამისობის სერტიფიკატით. ასეთი სერტიფიკატის არქონისას მსგავსი მითითება კანონდარღვევაა.
ღვინის ეროვნული სააგენტოს კონტროლი სპირტიან სასმელებზე
სპირტიანი სასმლის, სასოფლო-სამეურნეო წარმოშობის ეთილის სპირტისა და სასოფლო-სამეურნეო წარმოშობის დისტილატის წარმოებისა და გადამუშავების ეტაპებზე სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებს ღვინის ეროვნული სააგენტო. კონტროლის ფორმებია: მონიტორინგი; დოკუმენტური შემოწმება; ნიმუშის აღება და აკრედიტებულ ლაბორატორიაში გამოკვლევების ჩატარება; და შესაბამისობის სერტიფიკატის გაცემა. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ სპირტიანი სასმელების მწარმოებელი უნდა იყოს მზად როგორც დოკუმენტების შემოწმებისთვის, ისე პროდუქციის ნიმუშების ლაბორატორიული კვლევებისთვის.
ბიზნესოპერატორის ვალდებულებები ბაზრის დაცვის მიმართულებით
ბიზნესოპერატორი თავისი საქმიანობის ფარგლებში ვალდებულია უზრუნველყოს სურსათის მოთხოვნებთან შესაბამისობა წარმოების, გადამუშავებისა და დისტრიბუციის ეტაპებზე. თუ მას აქვს დასაბუთებული ეჭვი, რომ მის მიერ იმპორტირებული, წარმოებული ან ბაზარზე განთავსებული სურსათი არ შეესაბამება მოთხოვნებს, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ მიიღოს ზომები ბაზარზე განთავსების აღსაკვეთად ან ბაზრიდან ამოსაღებად. თუ სურსათი მიწოდებულია საბოლოო მომხმარებლისთვის, მომხმარებელს ეფექტიანად და გასაგები ფორმით უნდა მიეწოდოს ინფორმაცია ამოღების მიზეზების შესახებ; საკმარისი არ არის თუ ჯანმრთელობის დაცვის ზომები, პროდუქტი მომხმარებლისგან გამოითხოვება. მიღებული ზომების შესახებ სააგენტოს დაუყოვნებლივ ეწერილობით აცნობებს. დარღვევის შემთხვევაში პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს კანონმდებლობა — ამიტომ ალკოჰოლური სასმელების ბიზნესის დაგეგმვისას სწორედ აღიარების, ეტიკეტირებისა და კონტროლის ამ სამ საყრდენზე დაამყარეთ თქვენი შიდა პროცედურები.
ხშირად დასმული კითხვები
არსებობს თუ არა ალკოჰოლის ცალკე ლიცენზია?
არა — სურსათის უვნებლობის რეგულირების სფეროში ცალკე სალიცენზიო კატეგორია აღარ არსებობს: ალკოჰოლური სასმელი სურსათად ითვლება და მისი წარმოება-რეალიზაცია ბიზნესოპერატორად რეგისტრაციას, საჭიროების შემთხვევაში აღიარებასა და სახელმწიფო კონტროლს ექვემდებარება.
როდის შეიძლება ეტიკეტზე „ბიო“ ან „ეკო“ მითითება?
მხოლოდ მაშის, თუ პროდუქტი შეესაბამება მთავრობის მიერ დადგენილ ბიოწარმოების წესს და შესაბამისობა დასტურდება სერტიფიკატით; წინააღმდეგ შემთხვევაში ასეთი ტერმინების კომბინაცია კანონდარღვევაა.
თუ ნიმუში მავნეა, მთელი პარტია იკარგება თუ არა?
მავნე სურსათად მთელი პარტია მიიჩნევა, თუ დეტალური შემოწმება არ დაადასტურებს დანარჩენი ნაწილის შესაბამისობას; ამ შემოწმების ხარჯებს ბიზნესოპერატორი ანაზღაურებს.
ვინ აკონტროლებს სპირტიან სასმელებს?
წარმოებისა და გადამუშავების ეტაპებზე — ღვინის ეროვნული სააგენტო: მონიტორინგით, დოკუმენტური შემოწმებით, ნიმუშის აღებითა და ლაბორატორიული გამოკვლევით, აგრეთვე შესაბამისობის სერტიფიკატის გაცემით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები ალკოჰოლური სასმელების ბიზნესს თანამშრომლობენ მთელ ციკლში: ბიზნესოპერატორად რეგისტრაციიდან და აღიარებიდან ეტიკეტირების კომპლიენსამდე და სახელმწიფო კონტროლისთვის მზადებამდე. დაგვიკავშირდით — და თქვენი პროდუქტი ბაზარზე კანონიერების მკაფიო ჩარჩოში გავადით.