კომისიის სტატუსი და სამართლებრივი აქტები
ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი კომისიის საქმიანობის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს კონსტიტუცია, საერთაშორისო ხელშეკრულებები, ეროვნული მარეგულირებელი ორგანოების შესახებ კანონი, ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების კანონი, კომისიის დებულება და კომისიის მიერ დამტკიცებული სხვა კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები. კომისია ახორციელებს ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სექტორების საქმიანობის რეგულირებასა და ზედამხედველობას როგორც ამ სექტორების მარეგულირებელი ერთადერთი ორგანო.
კომისია პასუხისმგებელია მის მიერ მიღებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების — დადგენილებებისა და გადაწყვეტილებების კანონიერებაზე. მისი სამართლებრივი აქტები უნდა იყოს წერილობითი ფორმის, დასაბუთებული და, საჭიროების შემთხვევაში, უნდა შეიცავდეს განმარტებებს განხორციელების თაობაზე. ცალკეულ, ინდივიდუალურ, მათ შორის დადგენილებიდან გამომდინარე საკითხებზე კომისია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში გადაწყვეტილებას იღებს. კანონით გათვალისწინებული წესები, პირობები, კრიტერიუმები, სტანდარტები, მექანიზმები და მეთოდები მტკიცდება ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებით — დადგენილებებით.
კომისიის ამოცანები
მოვალეობების შესრულებისას კომისიამ უნდა მიიღოს ყველა გონივრული ზომა რამდენიმე ამოცანის უზრუნველსაყოფად. ენერგეტიკული გაერთიანების მარეგულირებელ საბჭოსთან, მხარეთა რეგულატორებთან და სამდივნოსთან მჭიდრო თანამშრომლობით ხელს უწყობს კონკურენტული, უსაფრთხო და ეკოლოგიურად მდგრადი შიდა ენერგეტიკული ბაზრების ჩამოყალიბებას, ბაზრის ეფექტიან გახსნას ყველა მომხმარებლისა და მიმწოდებლისთვის და ენერგეტიკული ქსელების ეფექტიანი და საიმედო ოპერირებისთვის სათანადო პირობების შექმნას. ის ხელს უწყობს ენერგიით ვაჭრობასთან დაკავშირებული შეზღუდვების აღმოფხვრას, უსაფრთხო, საიმედო, არადისკრიმინაციული და მომხმარებელზე ორიენტირებული სისტემების შემუშავებას, ენერგოეფექტურობის ხელშეწყობას და განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან წარმოების ინტეგრაციას ქსელებთან.
მომხმარებლისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის ამოცანა, რომ მომხმარებლებს შეექმნათ ენერგეტიკული ბაზრების ეფექტიანი ფუნქციონირების შედეგად სარგებლის მიღების შესაძლებლობა, წახალისდეს ეფექტიანი კონკურენცია და მომხმარებელთა დაცვა. კომისიის ამოცანათა შორისაა აგრეთვე ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის სექტორებში გაწეული საჯარო მომსახურების მაღალი სტანდარტის უზრუნველყოფა, მოწყვლადი მომხმარებლის დაცვა და მიმწოდებლის შეცვლისთვის საჭირო მონაცემთა გაცვლის პროცესების თავსებადობის ხელშეწყობა.
ავტორიზაციასთან და ზედამხედველობასთან დაკავშირებული ფუნქციები
ავტორიზაციისა და საქმიანობის პირობების დადგენის მიზნით კომისია გასცემს ლიცენზიას, შეაქვს მასში ცვლილებები, აჩერებს მის მოქმედებას და აუქმებს მას; ახორციელებს გადამცემი სისტემის ოპერატორების სერტიფიცირებას და მათ დამოუკიდებლობასა და განცალკევებასთან შესაბამისობაზე მუდმივ ზედამხედველობას; ადგენს რეგულირებული საწარმოების მიერ მომსახურების გაწევის წესებსა და პირობებს; განსაზღვრავს სასმელი წყლის ხარჯვის ნორმას; ადგენს სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებს, რომლებიც არეგულირებს ურთიერთობებს წყალმომარაგების ლიცენზიატსა და მომხმარებელს შორის; ამტკიცებს ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებს და ბუღალტრული აღრიცხვის ერთიან სისტემას.
ზედამხედველობის ფუნქციებიდან აღსანიშნავია: რეგულირებული საწარმოების საქმიანობაზე ზედამხედველობა და მათი კანონმდებლობით დადგენილ ვალდებულებებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფა; საჯარო მომსახურების გაწევაზე ზედამხედველობა; ენერგეტიკული საწარმოების რეესტრის წარმოება; რეგულირებული საწარმოს ადგილზე შემოწმება, მათ შორის წინასწარი შეტყობინების გარეშე; ანგარიშგების წესის განსაზღვრა. კომისია ასევე ადგენს ხარისხის სტანდარტებს სისტემების ოპერირებისა და მომსახურების გაწევისთვის და კომპენსაციის მექანიზმებს ხარისხის სტანდარტებთან შეუსაბამობისთვის.
ტარიფები და ტარიფის დადგენის ვადები
კომისია ტარიფებისა და საფასურების დადგენის მიზნით ამტკიცებს ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის გადაცემისა და განაწილების ტარიფებსა და გაანგარიშების მეთოდოლოგიებს, მიერთების საფასურებს, სასმელი წყლის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიებს, ნორმატიული დანაკარგების ოდენობას და რეგულირების საფასურის ოდენობასა და გაანგარიშების წესს. ტარიფები და საფასურები უნდა იყოს დასაბუთებული, გონივრული, გადამოწმებადი, არადისკრიმინაციული და გამჭვირვალე, იცავდეს მომხმარებელს მონოპოლიური ფასებისგან და ასახავდეს ქსელების ოპერირების, მოვლა-პატრონობისა და განვითარების დასაბუთებულ ხარჯებს.
ტარიფის დადგენის საკითხების განხილვისას კომისია ატარებს ღია სხდომებს, ეყრდნობა დასაბუთებულ სატარიფო განაცხადს აუდიტორული და ფინანსური ინფორმაციით, განიხილავს მომხმარებელთა და სხვა დაინტერესებულ მხარეთა კომენტარებს. ტარიფს კომისია ამტკიცებს სატარიფო განაცხადის შეტანიდან 180 დღის ვადაში, თუ განაცხადი აკმაყოფილებს კომისიის მიერ დადგენილ მოთხოვნებს. ტარიფების, საფასურის ან ფასის ზედა ზღვრის დადგენის შესახებ კომისიის სამართლებრივი აქტი ქვეყნდება ძალაში შესვლამდე გონივრული ვადით ადრე.
მომხმარებელთა დაცვა და დავების განხილვა
მომხმარებელთა უფლებების დაცვისა და დავების გადაწყვეტის მიზნით კომისია სხვა კომპეტენტურ სახელმწიფო ორგანოებთან ერთად უზრუნველყოფს მომხმარებელთა უფლებების დაცვის ღონისძიებების ეფექტიანობას, რათა გარანტირებულ იყოს სამართლიანი და არადისკრიმინაციული მოპყრობა, მაღალი ხარისხის მომსახურება და კონკურენცია. კომისია უზრუნველყოფს მომხმარებელთა მოხმარების მონაცემების ხელმისაწვდომობას ქვეყნის მასშტაბით მარტივად გასაგებ, ჰარმონიზებულ ფორმატში და ამ მონაცემების ყველა მომხმარებლისთვის შეუფერხებელ ხელმისაწვდომობას.
კომისია განიხილავს დავებს კანონითა და თავის მიერ დამტკიცებული დავების განხილვის წესების შესაბამისად, ხოლო ენერგეტიკულ ბაზარზე გამჭვირვალობის ხელშეწყობის ფარგლებში აქვეყნებს რეკომენდაციებს წელიწადში ერთხელ მაინც მიწოდების ფასების კანონთან შესაბამისობის თაობაზე. ის იცავს სახელშეკრულებო თავისუფლებას მიწოდების წყვეტადი ხელშეკრულებებისა და გრძელვადიანი, 10 წელზე მეტი ვადის ხელშეკრულებების მიმართ, თუ ისინი შეესაბამება საქართველოსა და ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობის მოთხოვნებს. კომისია ზედამხედველობს შემზღუდველ სახელშეკრულებო პრაქტიკას, რომელიც ხელს შეუშლის მსხვილ მომხმარებლებს ერთდროულად ერთზე მეტ მიმწოდებელთან ხელშეკრულების გაფორმებაში ან შეზღუდავს მათ არჩევანს.
რეგულირებული საწარმოს პასუხისმგებლობა და საჯარიმო სანქციები
რეგულირებული საწარმო პასუხისმგებელია თითოეულ საქმიანობასთან დაკავშირებით საკუთარი ფუნქციებისა და ამოცანების ჯეროვნად შესრულებისათვის, კანონითა და სხვა სამართლებრივი აქტებით დადგენილი მოთხოვნებისა და ვალდებულებების შესაბამისად. საკუთარი მოვალეობების დარღვევისთვის ან არაჯეროვნად შესრულებისთვის მას შესაძლოა დაეკისროს პასუხისმგებლობა კანონით დადგენილი წესით.
კომისია უფლებამოსილია ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს კანონმდებლობით დადგენილი წესით დააკისროს პასუხისმგებლობა კანონის ან კომისიის სამართლებრივი აქტის მოთხოვნათა დარღვევისათვის. საჯარიმო სანქციები სხვადასხვაგვარია და თითოეული მათგანი ცალ-ცალკე გამოიყენება:
- საქმიანობის განცალკევებასთან ან გადამცემი სისტემის ოპერატორის დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული ვალდებულებების შეუსრულებლობისას კომისია უფლებამოსილია გადამცემი სისტემის ოპერატორი ან ვერტიკალურად ინტეგრირებული საწარმო წერილობით გააფრთხილოს ან დააკისროს ჯარიმა, რომლის ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს მისი წინა წლის წლიური ბრუნვის 10 პროცენტს;
- ბაზარზე მანიპულაციის, მანიპულაციის მცდელობის ან შიდა ინფორმაციის გამოყენებით ვაჭრობის შემთხვევაში კომისია რეგულირებულ საწარმოს დააკისრებს ჯარიმას, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს საწარმოს წინა წლის წლიური ბრუნვის 6 პროცენტს;
- კანონით დადგენილი მოთხოვნების დარღვევის თითოეულ შემთხვევაში კომისია რეგულირებულ საწარმოს წერილობით გააფრთხილებს ან დააკისრებს 5 000-დან 75 000 ლარამდე ჯარიმას;
- აღნიშნული დარღვევების განმეორებით ჩადენისას ჯარიმასთან ერთად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ენერგეტიკული და პროფესიული საქმიანობის განხორციელების 1 წლამდე ვადით აკრძალვა;
- დარღვევის აღმოუფხვრელობის ან 1 წლის განმავლობაში განმეორებით ჩადენის შემთხვევაში კომისია უფლებამოსილია დააკისროს გაორმაგებული ჯარიმა.
5 000-დან 75 000 ლარამდე ჯარიმის საფუძვლებია, მათ შორის: ანგარიშების განცალკევების გარეშე რამდენიმე ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება; საქმიანობის ანგარიშის არ წარდგენა; კომისიის, სისტემის ან ბაზრის ოპერატორისთვის მოთხოვნილი მონაცემებისა და ინფორმაციის არ მიწოდება; კანონმდებლობის დარღვევით სისტემაზე დაშვებაზე უარის თქმა; სალიცენზიო პირობების დარღვევა; კომისიის კანონიერი მოთხოვნების შეუსრულებლობა; კანონითა და კომისიის ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული სხვა მოთხოვნების დარღვევა. ჯარიმა შეიძლება დაკისრებულ იქნეს იმ პირსაც, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს ლიცენზიის ან სერტიფიცირების თაობაზე საბოლოო დადებითი გადაწყვეტილების გარეშე ან არ ატყობინებს კომისიას საქმიანობის დაწყების შესახებ. დაკისრებული ჯარიმა დასაბუთებასთან ერთად აისახება კომისიის გადაწყვეტილებაში.
სანქციის დაკისრება, დავები და გასაჩივრება
სანქციების დაკისრების წესს კანონი განსაზღვრავს დადგენილი პირობების შესაბამისად, ხოლო დავები განიხილება კანონითა და კომისიის მიერ დამტკიცებული დავების განხილვის წესების შესაბამისად — ეს ნიშნავს, რომ კონკრეტული პროცედურული ვადები და ეტაპები განსაზღვრულია კომისიის შესაბამისი აქტებით და დავის მონაწილე მხარეს სწორედ მათი დაცვა შეუძლია მოითხოვოს. კომისიის გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოში საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამრიგად, მარეგულირებელი ორგანოს ნებისმიერი გადაწყვეტილება, მათ შორის სანქციის დაკისრების შესახებ გადაწყვეტილება, სასამართლო კონტროლის საგანია, რაც მარეგულირებული საწარმოებისა და მომხმარებლებისთვის მნიშვნელოვან გარანტიას წარმოადგენს.