თამბაქოს მოხმარების შეზღუდვა საქართველოში „თამბაქოს კონტროლის შესახებ“ საქართველოს კანონით არის დარეგულირებული, რომლის ცენტრალური აქცენტი მოწევის აკრძალვის არეალებზე და დაწესებულებების ვალდებულებებზეა. ეს გვერდი სწორედ მოხმარების კონტროლის კუთხეს აღწერს — სად არის მოწევა აკრძალული, სად არის ის გამონაკლისით დასაშვები, რა უნდა გააკეთოს დაწესებულებამ აკრძალვის უზრუნველსაყოფად და როგორ მუშაობს სიგარაბრების ნებართვითი რეჟიმი.
თამბაქოს კონტროლის ძირითადი პრინციპები
საქართველოში თამბაქოს კონტროლის სფეროში მოქმედი კრიტერიუმები, მოთხოვნები, პირობები და წესები ეფუძნება პრინციპებს: თამბაქო ჯანმრთელობისთვის მავნე პროდუქტად არის აღიარებული; არამწეველებს უფლება აქვთ დაცული იყვნენ თამბაქოს მავნე ზემოქმედებისგან; მოსახლეობა ინფორმირებული უნდა იყოს მავნე ზემოქმედების შესახებ და თამბაქოს ნაწარმის შესახებ ინფორმაცია გამჭვირვალე უნდა იყოს.
კანონი ასევე ემყარება მოხმარების შეწყვეტისა და დაწყების პრევენციის ხელშეწყობას, ნაწარმის წარმოებისა და რეალიზაციის კონტროლს, მოთხოვნილებისა და ხელმისაწვდომობის შემცირებას, დაუბეგრავი და გაუპიროვნებელი გაყიდვის აკრძალვას და არამწეველობის, როგორც ცხოვრების ნორმის, აღიარებას. ცალკე აღინიშნება სახელმწიფო პოლიტიკის დაცვა თამბაქოს ინდუსტრიაში ჩაბმულ პირთა ჩარევისგან და ინდუსტრიის ჩართულობის მიუხედავად პასუხისმგებლობისგან განთავისუფლების შეუძლებლობა. კანონის ამოცანები ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ჩარჩო კონვენციის პრინციპებსაც უკავშირდება.
მოწევის აკრძალვის არეალები
თამბაქოს მოწევა აკრძალულია ნებისმიერი დანიშნულების შენობა-ნაგებობაში — გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა. აკრძალვა ვრცელდება საზოგადოებრივ ტრანსპორტზე, გარდა გემის ან სხვა სანაოსნო საშუალების ღია სივრცისა. განსაკუთრებული ნორმა იცავს ბავშვებს: ავტოსატრანსპორტო საშუალებაში მოწევა აკრძალულია მასში არასრულწლოვანის ყოფნისას.
აკრძალვა აგრეთვე ვრცელდება:
- საგანმანათლებლო, სააღმზრდელო და საგანმანათლებლო-სააღმზრდელო დაწესებულებების, ბიბლიოთეკების, მოსწავლე ახალგაზრდობის ბანაკების, ბავშვთა გასართობი ცენტრების და 18 წლამდე ასაკის პირებისთვის განკუთვნილი სხვა დაწესებულებების შენობებსა და ტერიტორიებზე;
- სამედიცინო და ფარმაცევტული დაწესებულებების შენობებსა და ტერიტორიებზე;
- ბენზინგასამართ, გაზგასამართ და გაზგამანაწილებელ სადგურებზე, აგრეთვე იმ დაწესებულებებში, სადაც ცეცხლსაშიში ნივთიერებები ინახება;
- სტადიონზე, რომელსაც ჰყავს ადმინისტრაცია.
სად არის მოწევა გამონაკლისით დასაშვები
კანონი მკაფიოდ განსაზღვრავს შენობებს, სადაც მოწევა ნებადართულია: ფიზიკური პირის საცხოვრებელ ადგილად, თუ იგი იქ ფაქტობრივად ცხოვრობს და ეს ადგილი სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებელი ადგილი არ არის; თამბაქოს კვამლის შემსწავლელ სპეციალიზებულ ლაბორატორიულ დანადგარში; პენიტენციურ დაწესებულებაში; ნებართვის საფუძველზე მოწყობილ სიგარაბარში — მხოლოდ სიგარისა და სიგარილის მოწევით; სამორინეში; სათამაშო აპარატების სალონში, რომლის მოწყობის ნებართვისთვის სანებართვო მოსაკრებლის განაკვეთი არანაკლებ 200 000 ლარია და რომელშიც განთავსებულია არანაკლებ 20 სათამაშო აპარატი.
აეროპორტის სატრანზიტო ზონაში მოწევა დასაშვებია მხოლოდ სპეციალურ მოსაწევ ოთახში, რომელსაც ცალკე სავენტილაციო სისტემა უნდა ჰქონდეს და სადაც კვამლი სხვა სივრცეში არ უნდა ხვდებოდეს. სტაციონარული ფსიქიატრიული და პალიატიური მკურნალობის დაწესებულებებში მოწევა ნებადართულია ხელმძღვანელის სპეციალური ბრძანებით, სპეციალურად გამიჯნულ ადგილას. უმაღლესი, პროფესიული, სამედიცინო და ფარმაცევტული დაწესებულებების ტერიტორიებზე მოწევა დასაშვებია ხელმძღვანელის მიერ განსაზღვრულ ადგილებში — მათი რაოდენობა 3-ს არ უნდა აღემატებოდეს, ხოლო თითოეული ადგილის ფართობი 20 კვადრატულ მეტრზე მეტი არ უნდა იყოს.
პროფესიული თეატრის შენობაში მსახიობს შეუძლია მოწევა მხოლოდ სპექტაკლის მიმდინარეობის დროს, რეჟისორის შემოქმედებითი ჩანაფიქრის განსახორციელებლად — აუდიტორიას წარმოდგენის დაწყებამდე მავნებლობის შესახებ ინფორმაცია უნდა მიეწოდოს. აკრძალულია მოწევის ან მისი სხვა ფორმების დემონსტრირება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით — გარდა ღია სივრცეში პირდაპირი ეთერისას მწეველის შემთხვევითი მოხვედრისა და კანონით დადგენილი ანტითამბაქოს სოციალური რგოლებისა.
დაწესებულების ვალდებულებები
ყველა დაწესებულება — იურიდიული პირი, მეწარმე სუბიექტი, საჯარო დაწესებულება, მათ შორის სახელმწიფო ორგანო და მუნიციპალიტეტის ორგანო — ვალდებულია უზრუნველყოს თამბაქოს მოწევის აკრძალვა იმ შენობაში ან ტერიტორიაზე, სადაც ის საქმიანობას ეწევა; არ დაუშვას კვამლის, აეროზოლის, ფერფლის, ნამწვის არსებობა, აგრეთვე ჩილიმისა და საფერფლის განთავსება; შეიმუშაოს და დაამტკიცოს შესაბამისი წესები და ყველა შესასვლელთან განათავსოს აკრძალვის შესახებ წარწერა, ნიშანი და საკონტაქტო ინფორმაცია დარღვევის შესახებ საჩივრისთვის.
მოწევის ფაქტის გამოვლენის შემთხვევაში დაწესებულება ვალდებულია დაუყოვნებლივ აღკვეთოს იგი საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში. საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მძღოლი, მესაკუთრე ან მფლობელი ვალდებულია აღასრულოს მოწევის აკრძალვის წესები და აღკვეთოს მათი დარღვევა.
სიგარაბრის ნებართვითი რეჟიმი
სიგარაბარის მოწყობის ნებართვას გასცემს, აუქმებს და ცვლის შემოსავლების სამსახური „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ კანონისა და თამბაქოს კონტროლის შესახებ კანონის შესაბამისად. ნებართვა გაიცემა 4 წლის ვადით და სხვა პირზე გადაცემა აკრძალულია. სიგარაბარში არასრულწლოვნის შეშვება აკრძალულია, ხოლო მომხმარებელს არ შეიძლება შეთავაზებული იყოს სიგარა-სიგარილისა და სასმლის გარდა რაიმე პროდუქტი გასინჯვის, ჩუქების ან გაყიდვის მიზნით.
ნებართვის მაძიებელმა განაცხადთან ერთად უნდა წარადგინოს საკუთრების დოკუმენტი, დამადასტურებელი დოკუმენტები იმის შესახებ, რომ სიგარაბარი იზოლირებულ შენობაში ან შენობის იზოლირებულ ნაწილში განლაგდება, ყრუ კედლით, ცალკე შესასვლელით და ვენტილაციით — კვამლი სხვა ნაწილში არ უნდა მოხვდეს; აგრეთვე ვენტილაციის გამართული მუშაობის დოკუმენტი, ელექტროდამატენიანებელი აპარატის ფლობის დოკუმენტი და თანამშრომლების სწავლების შესახებ ინფორმაცია. ნებართვის მფლობელი ვალდებულია ნებართვის მიღებიდან 1 წლის შემდეგ და ყოველ მომდევნო წელს წარადგინოს ინფორმაცია, რომ წლიური ბრუნვის არანაკლებ 15 პროცენტი სიგარის რეალიზაციით მიღებულმა თანხამ შეადგინა.
პასუხისმგებლობა და სახელმწიფო კონტროლი
ამ კანონის დარღვევისათვის ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს პასუხისმგებლობა ეკისრებათ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით — კანონი ცალკე ჯარიმის ოდენობებს თავად არ განსაზღვრავს, ამიტომ კონკრეტული სანქციები სხვა საკანონმდებლო აქტებით უნდა გადამოწმდეს. კანონის შესრულების სახელმწიფო კონტროლი ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, ხოლო უფლებამოსილ დაწესებულებებს საჭიროების შემთხვევაში შეუძლიათ შეიმუშაონ და გამოსცენ შესაბამისი სამართლებრივი აქტები.
დაწესებულებისთვის და მეწარმისთვის აკრძალვების სწორი ადმინისტრირება არა მხოლოდ ჯარიმის რისკს ამცირებს — ის მომხმარებლის ნდობასაც აყალიბებს. მოწევის რეჟიმთან დაკავშირებული წესების შემუშავება იურისტის მონაწილეობით უმოკლეს გზაა კანონის მოთხოვნებთან სრული შესაბამისობისკენ.