ენერგეტიკული საქმიანობა და მისი სახეები
კანონის მიზნებისთვის ენერგეტიკულ საქმიანობად ითვლება, ერთის მხრივ, ელექტროენერგეტიკული საქმიანობა, რომელიც მოიცავს ელექტროენერგიის წარმოებას, გადაცემას, განაწილებას, მიწოდებას, ელექტროენერგიით ვაჭრობას, ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირებას, ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირებას და ელექტროენერგიის დახურული გამანაწილებელი სისტემის ოპერირებას. მეორე მხრივ, ბუნებრივი გაზის საქმიანობა მოიცავს ბუნებრივი გაზის წარმოებას, გადაცემას, განაწილებას, გაზის საცავის სისტემის ოპერირებას, გათხევადებული ბუნებრივი გაზის მოწყობილობების ოპერირებას, მიწოდებას, ვაჭრობას, ბაზრის ოპერირებას, ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირებას და დახურული გამანაწილებელი სისტემის ოპერირებას.
მნიშვნელოვანი გამონაკლისია ის, რომ ელექტროენერგიის წარმოება გადამცემი ან გამანაწილებელი ქსელის გამოყენების გარეშე, სრული რაოდენობის პირადი მოხმარების მიზნით, ამ კანონით არ რეგულირდება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ასეთი მწარმოებელი აპირებს ჭარბი ელექტროენერგიის სხვა ელექტროენერგეტიკული საწარმოსთვის ან მომხმარებლისთვის მიყიდვას. ამრიგად, ქსელთან მიერთებული წარმოება ან გასაყიდი ჭარბი ენერგია კვლავ რეგულაციის სფეროში აღიქმება.
საჯარო მომსახურების ვალდებულება
საერთო ეკონომიკური ინტერესიდან გამომდინარე, მიწოდების უსაფრთხოების, უწყვეტობის, სათანადო ხარისხისა და ფასის, გარემოს დაცვის, ენერგოეფექტურობის, განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და კლიმატის დაცვის უზრუნველსაყოფად ენერგეტიკულ საწარმოს შესაძლოა დაეკისროს საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულება. ეს ვალდებულება ეკისრება საქართველოს მთავრობას მიერ, სახელმწიფოს კომპეტენტურ ორგანოებთან, მარეგულირებელ კომისიასთან და ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოსთან კონსულტაციის შემდეგ. საჯარო მომსახურების ვალდებულება დროებითი ღონისძიებაა და უნდა დაექვემდებაროს რეგულარულ გადახედვას.
საჯარო მომსახურების ვალდებულების დაკისრება და შესრულება უნდა იყოს გამჭვირვალე, არადისკრიმინაციული და ადვილად გადამოწმებადი; იგი უნდა იყოს პროპორციული და არ უნდა ზღუდავდეს კონკურენციას ბაზრებზე მეტად, ვიდრე აუცილებელია. ვალდებულების შესრულებისთვის საწარმოსთვის ფინანსური ან სხვა კომპენსაციის ან ექსკლუზიური უფლების მინიჭება ხდება გამჭვირვალე და არადისკრიმინაციური გზით, ხოლო სახელმწიფოს მიერ გაცემული სარგებელი არ უნდა აღემატებოდეს ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ ხარჯებს, მიღებული შემოსავლისა და გონივრული მოგების გათვალისწინებით. განმახორციელებელი საწარმო უზრუნველყოფს მიწოდების უსაფრთხოებას, წინასწარ განსაზღვრული ან შეთანხმებული ხარისხით მიწოდებას, განსაზღვრულ შემთხვევებში რეგულირებულ ტარიფებს, გარემოს დაცვას, ადამიანის ჯანმრთელობის, სიცოცხლისა და საკუთრების დაცვას და მომხმარებელთა უფლებების დაცვას.
სავალდებულო ლიცენზირება და გამონაკლისები
კომისია ლიცენზიებს გასცემს შემდეგ საქმიანობაზე: ელექტროენერგეტიკის სექტორში — ელექტროენერგიის წარმოებაზე (გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა), გადაცემაზე, განაწილებაზე და ელექტროენერგიის ბაზრის ოპერირებაზე; ბუნებრივი გაზის სექტორში — გაზის გადაცემაზე, განაწილებაზე, საცავის სისტემის ოპერირებაზე, გათხევადებული ბუნებრივი გაზის მოწყობილობების ოპერირებაზე და ბაზრის ოპერირებაზე; აგრეთვე წყალმომარაგებაზე. აკრძალულია ამ საქმიანობათა განხორციელება კომისიის მიერ გაცემული მოქმედი ლიცენზიის გარეშე.
ლიცენზირებას არ საჭიროებს: პირის მიერ ელექტროენერგიის წარმოება მხოლოდ საკუთარი საყოფაცხოვრებო ან არასაყოფაცხოვრებო მოხმარებისთვის, როდესაც წარმოებისა და მოხმარების ობიექტი ერთად არ არის მიერთებული გადამცემ ან გამანაწილებელ ქსელთან; ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების დროს წარმოება; წარმოება მცირე და მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურებით; და დახურული გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორი, რომლის სტატუსიც კომისიის გადაწყვეტილებითაა მინიჭებული. მიწოდების, ვაჭრობისა და ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირების საქმიანობა ლიცენზიას არ საჭიროებს, მაგრამ მისი შესახებ კომისიისთვის შეტყობინება სავალდებულოა.
სალიცენზიო პირობები
კომისია ლიცენზიას გასცემს იმ საწარმოზე, რომელიც აკმაყოფილებს ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ კანონით, ენერგეტიკის კანონითა და კომისიის მიერ დამტკიცებული ლიცენზირების წესებით დადგენილ პირობებს. ლიცენზიის მაძიებელი ვალდებულია დოკუმენტაციის მეშვეობით დაასაბუთოს შემდეგი შესაძლებლობები:
- ტექნიკური, ეკონომიკური, ფინანსური და ოპერატიული, ადამიანური რესურსების შესაძლებლობები, რომლებიც აუცილებელია ლიცენზირებად საქმიანობასთან დაკავშირებული ფუნქციების შესასრულებლად;
- გასაწევი მომსახურების ხარისხის უზრუნველსაყოფად საჭირო ყველა ზომის მიღების შესაძლებლობა;
- საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი სხვა ვალდებულებების სათანადოდ შესრულების შესაძლებლობა;
- შესაბამის შემთხვევებში — საჯარო მომსახურების ვალდებულებების შესრულების შესაძლებლობაც.
ეს შესაძლებლობები სავალდებულო სალიცენზიო პირობებია: თუ მაძიებელი ვერ დაამტკიცებს მათ არსებობას, კომისია ლიცენზიას არ გასცემს. ლიცენზიატი ვალდებულია სალიცენზიო პირობების შესრულება უზრუნველყოს ლიცენზიის მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში. ზედამხედველობისას კომისია უფლებამოსილია მოსთხოვოს პირობების დაკმაყოფილების დამადასტურებელი დოკუმენტები; ამ მოთხოვნის შეუსრულებლობა სალიცენზიო პირობების დარღვევად ჩაითვლება და პასუხისმგებლობას იწვევს.
ლიცენზიის გაცემის პროცედურა და წარდგენილი დოკუმენტები
ლიცენზია გაიცემა გამჭვირვალე, ობიექტური, სამართლებრივად დასაბუთებული და არადისკრიმინაციული გზით. განაცხადთან ერთად წარდგენილი უნდა იყოს: მოწყობილობების ან საშუალებების მფლობელობის ან სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტები (საჭიროების შემთხვევაში კომისია უფლებამოსილია მოითხოვოს დროებითი მფლობელობის უფლების გახანგრძლივება თავის მიერ განსაზღვრული მინიმალური ვადით); მათი ექსპლუატაციაში მიღების ან ტექნიკურ მოთხოვნებთან შესაბამისობის დამადასტურებელი დოკუმენტები; ქსელის ცალხაზოვანი სქემა და გეგმა ან წყალმომარაგების შემთხვევაში სისტემის სქემა და ტექნოლოგიური აღწერილობა კომისიის ფორმით; მიერთების ტექნიკური პირობა ან მიერთების წერტილის ტექნიკური პარამეტრების დადასტურებული ინფორმაცია; გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება, თუ ის სავალდებულოა; საოპერაციო აქტივების ჩამონათვალი ღირებულებებით და აუდიტის ანგარიში; ორგანიზაციული სტრუქტურის შესახებ ინფორმაცია, რომელიც ადასტურებს კვალიფიციური ადამიანური რესურსების არსებობას.
წყალმომარაგების ლიცენზიის შემთხვევაში წარმოდგენილი დოკუმენტები უნდა ადასტურებდნენ სასმელი წყლის წყალმომარაგების სისტემების ხილვადი შენობა-ნაგებობებისა და მოწყობილობების შესაბამისობას ტექნიკურ რეგლამენტებთან, წყალსადენების შესაძლებლობას უზრუნველყოს სასმელი წყლის უსაფრთხო, უწყვეტი, 24-საათიანი და საიმედო მიწოდება, ხოლო წყალარინების სისტემებისთვის — გამწმენდი ნაგებობის შესაბამისობას. თუ წყალმომარაგების საშუალებებით მესამე პირების მეშვეობით სარგებლობა ხდება, ეს მესამე პირი უნდა იყოს წყალმომარაგების ლიცენზიატი. გადაცემის ლიცენზიის მაძიებელმა უნდა დააკმაყოფილოს გადამცემი სისტემის ოპერატორის განცალკევებისა და სერტიფიცირების მოთხოვნები, განაწილების ლიცენზიის მაძიებელმა — განცალკევების მოთხოვნები და წარადგინოს შესაბამისი დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. ლიცენზიის გაცემა დასტურდება სალიცენზიო მოწმობით, რომელშიც აღნიშნულია ლიცენზიატი, ლიცენზირებული საქმიანობა, გასაწევი მომსახურება, აქტივების ადგილმდებარეობა, მოქმედების არეალი და გაცემის თარიღი.
ლიცენზიაზე უარის თქმა და მისი გასაჩივრება
ლიცენზიის მაძიებელს ლიცენზიის გაცემაზე უარი შეიძლება ეთქვას მხოლოდ კანონითა და ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ კანონით დადგენილი საფუძვლით. უარი უნდა იყოს სამართლებრივად დასაბუთებული, ეფუძნებოდეს ობიექტურობის, გამჭვირვალობისა და არადისკრიმინაციულობის პრინციპებს და ჯეროვნად განემარტოს მაძიებელს. უარის გასაჩივრება შესაძლებელია კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ენერგეტიკული საქმიანობის ლიცენზიის გაცემაზე უარის თქმის ყველა შემთხვევა მიზეზებთან ერთად ეცნობება ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს. კომისია თავის ვებგვერდზე აქვეყნებს და მუდმივად ანახლებს წარსადგენი დოკუმენტების სრულ სიას, შესაბამის მარეგულირებელ აქტებს და სტანდარტულ ფორმებს.
შეტყობინება და გარდამავალი ვადები
მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგური ან ენერგეტიკული საწარმო, რომელიც ახორციელებს მიწოდების, ვაჭრობის ან ორმხრივი ხელშეკრულებების პლატფორმის ადმინისტრირების საქმიანობას ან აპირებს მის დაწყებას, ვალდებულია ამის შესახებ კომისიას მიმართოს კომისიის მიერ დამტკიცებული ფორმით და წერილობითი შეტყობინება წარუდგინოს შესაბამისი საქმიანობის დაწყებიდან არაუგვიანეს 5 სამუშაო დღისა. შეტყობინებას უნდა დაერთოს სარეგისტრაციო მონაცემები, მისამართები, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის შემთხვევაში — ექსპლუატაციაში მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი, ინფორმაცია განხორციელებული ან დაგეგმილი საქმიანობებისა და სავარაუდო წლიური ბრუნვის შესახებ. შეტყობინება საინფორმაციო ხასიათისაა: კომისიას უფლება არ აქვს აუკრძალოს ენერგეტიკულ საწარმოს ამ საქმიანობის განხორციელება, თუმცა ეს არ ზღუდავს მის ზედამხედველობის უფლებამოსილებას და კანონით დადგენილი ჯარიმის დაკისრების შესაძლებლობას.
გარდამავალი დებულებებით, კანონამდე არსებული ავტორიზაციით მოქმედი საწარმო აგრძელებს საქმიანობას ძველი პირობებით ახალი ავტორიზაციის გაცემამდე, ხოლო მან კანონის ამოქმედებიდან 2 თვის ვადაში უნდა მიმართოს ავტორიზაციის მიზნით. მთავრობა უზრუნველყოფდა ელექტროენერგიის ბაზრის მოდელის კონცეფციის დამტკიცებას კანონის ამოქმედებიდან 3 თვის ვადაში, ბუნებრივი გაზის ბაზრის კონცეფციისას — 10 თვის ვადაში, ხოლო შესაბამისი კანონქვემდებარე აქტების მიღებას — 12 თვის ვადაში. ელექტროენერგეტიკის სექტორში უნივერსალური მომსახურების მიმწოდებლისა და ბოლო ალტერნატივის მიმწოდებლის ავტორიზაცია ხდებოდა არაუგვიანეს 2021 წლის 1 ივლისისა, ხოლო ბუნებრივი გაზის სექტორში — არაუგვიანეს 2022 წლის 1 ივლისისა. კომისია ბაზრის მოდელის კონცეფციის დამტკიცებიდან 4 თვის ვადაში ამტკიცებდა ბაზრის წესებსა და მიწოდების წესებს, ხოლო კანონის ამოქმედებიდან 3 თვის ვადაში — გადამცემი სისტემის ოპერატორის სერტიფიცირების წესს.