თამბაქოს ნაწარმის, თამბაქოს აქსესუარისა და მოხმარებისთვის განკუთვნილი მოწყობილობის რეგულაცია „თამბაქოს კონტროლის შესახებ“ საქართველოს კანონის პროდუქტულ მხარეს წარმოადგენს: რა ითვლება თამბაქოს ნაწარმად, სად და როგორ შეიძლება მისი რეალიზაცია და განლაგება, როგორი უნდა იყოს შეფუთვა და სამედიცინო გაფრთხილება და როგორ ხდება მომხმარებლის დაცვა ფალსიფიცირებული პროდუქტისგან. ეს გვერდი სწორედ ამ პროდუქტულ-სავაჭრო კუთხეს აღწერს და ცალკე ეხება ექსპორტ-იმპორტის წესებს.
ტერმინოლოგია: რა ითვლება თამბაქოს ნაწარმად
თამბაქოს ნაწარმი არის თამბაქოს ან მისი ელემენტების შემცველი ნაწარმი — გარდა ნიკოტინის შემცველი სამკურნალწამლო საშუალებისა — რომელიც განკუთვნილია მოსაწევად, დასაღეჭად, საწუწნად ან შესასუნთქად. კანონი ამ კატეგორიაში მოიაზრებს ფილტრიან და უფილტრო სიგარეტს, პაპიროსს, სიგარასა და სიგარილს, საჩიბუხე თამბაქოს, შესახვევ თუთუნს, დასაღეჭ და საწუწნი თამბაქოს, აგრეთვე ელექტრონული სიგარეტის ნიკოტინის შემცველ მასალს, კარტრიჯს ან კაფსულას.
ცალკე განმარტებები აქვს თამბაქოს ახალ ნაწარმს — პროდუქტს, რომელიც არცერთ სხვა კატეგორიაში არ ჯდება; ნიკოტინის შემცველ პროდუქტს თამბაქოს გარეშე; გასახურებელ თამბაქოს, რომელიც მხოლოდ გახურებით მოხმარებისთვისაა განკუთვნილი; და თამბაქოს აქსესუარს ან/და მოხმარებისთვის განკუთვნილ მოწყობილობას — მუნდშტუკიდან ჩიბუხამდე, ელექტრონული სიგარეტიდან პორტსიგრამდე. თამბაქოს ინდუსტრიად მოიხსენიება ნაწარმის წარმოება, იმპორტი, რეალიზაცია, ექსპორტი, რეექსპორტი ან/და ტრანზიტი; რეალიზაცია კი — გაყიდვის ან სხვა სახით გასაღების მიზნით მზა პროდუქტის სხვა პირისთვის გადაცემა კომერციული სარგებლის მისაღებად.
რეალიზაციისა და განლაგების შეზღუდვები
აკრძალულია თამბაქოს ინდუსტრიაში 18 წლამდე ასაკის პირის ჩაბმა და ნაწარმის, აქსესუარის ან მოწყობილობის რეალიზაცია 18 წლამდე ასაკის პირზე. გაყიდვა აკრძალულია საგანმანათლებლო და სააღმზრდელო დაწესებულებებში და მათ მიმდებარე ტერიტორიებზე 50 მეტრის რადიუსში, აგრეთვე ადრეული და სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების მიმდებარედ იმავე რადიუსში.
კანონი ასევე აკრძალავს რეალიზაციასა და განლაგებას:
- საჯარო დაწესებულებებში, სამედიცინო, სპორტულ და კულტურულ დაწესებულებებში და მათ ტერიტორიებზე;
- სავაჭრო ობიექტში, თუ ნაწარმი სურსათისგან ან სხვა პროდუქტისგან განცალკევებით არ არის განლაგებული — განცალკევებულად ითვლება გაუმჭვირვალე თაროთი, ტიხრით ან ცალკე განყოფილებით განთავსება;
- ერთეული ღერებით ან ისეთი შეფუთვით, რომელშიც 20 ღერ სიგარეტზე ნაკლები ან მეტია;
- შეფუთვის გარეშე, ელექტრონული ან მექანიკური მანქანის საშუალებით, ინტერნეტით ან ფოსტით, უფასოდ და თვითღირებულებაზე დაბალ ფასად;
- ვიტრინაზე ისე, რომ იგი ხილვადი იყოს ობიექტის გარედან ან შიგნიდან, და ტრანსპორტში მსხდომთათვის უშუალოდ მიწოდებით.
საჩიბუხე თამბაქოს, შესახვევი თუთუნისა და თამბაქოს ნედლეულის მიწოდება დასაშვებია მხოლოდ 50 ან 100 გრამი ნეტო-მასის პირველად საფუთავებში. გაყიდვის ადგილებში არანაკლებ A4 ფორმატის ქაღალდზე უნდა განთავსდეს დამტკიცებული სამედიცინო გაფრთხილება, კონსულტაციის საკონტაქტო ტელეფონი და ინფორმაცია 18 წლამდე ასაკის პირისთვის გაყიდვის აკრძალვის შესახებ. თუ გამყიდველი ვერ ადასტურებს მყიდველის სრულწლოვანებას, ის ვალდებულია მოსთხოვოს დამადასტურებელი დოკუმენტი.
პოპულარიზაციის აკრძალვა
აკრძალულია ნაწარმის, აქსესუარის ან მოწყობილობის გათამაშება ან დარიგება აზარტული თამაშობებისა და ლატარიის საშუალებით, საჩუქრად გადაცემა, გასინჯვის შეთავაზება, ერთგულების სქემები და კუპონების დარიგება, ქსელური მარკეტინგი, პირდაპირი გზავნილი და ტელემარკეტინგი, საცალო მოვაჭრის მოტივირება მეტი გასაყიდისთვის, ისეთი სათამაშოს ან ტკბილეულის გაყიდვა, რომელიც თამბაქოს ნაწარმს იმიტირებს, და ბრენდის გაფართოება — თამბაქოს ბრენდის სხვა პროდუქტთან ასოცირება.
შეფუთვა და სამედიცინო გაფრთხილებები
საქართველოში სარეალიზაციოდ განკუთვნილი თამბაქოს ნაწარმის დასახელება, შეფუთვის ან ეტიკეტის არცერთი ელემენტი არ უნდა შეიცავდეს ყალბ, შეცდომაში შემყვან ან არასწორი წარმოდგენის შემქმნელ ინფორმაციას. არ შეიძლება იმგვარი სიტყვების გამოყენება, რომლებიც შექმნის წარმოდგენას, თითქოს ნაწარმი ნაკლებად მავნებელია — მათ შორის „მსუბუქი“, „რბილი“, „ნაკლებად მძაფრი“, „დაბალი შემცველობით“.
მთავრობა ამტკიცებს ძირითადი სამედიცინო გაფრთხილების 3 ნიმუშს, დამატებითი გაფრთხილების 9 ნიმუშს და შესაბამისი პიქტოგრამის 9 ნიმუშს. წლის განმავლობაში მწარმოებელი ან იმპორტიორი ვალდებულია გამოიყენოს ყველა ძირითადი გაფრთხილება თანაბრად და აირჩიოს 3 დამატებითი გაფრთხილება პიქტოგრამებით. გაფრთხილება უნდა იყოს განთავსებული შეფუთვის წინა და უკანა დიდ გვერდებზე, დაწერილი გარკვევით, სახელმწიფო ენაზე, გამუქებული შრიფტით — თეთრ ფონზე შავი ასოებით ან შავ ფონზე თეთრით, ჩარჩოს ხაზის სისქით 1 მმ და არ უნდა იკავებდეს გვერდის საერთო ფართობის 65 პროცენტზე ნაკლებს.
გამოშვებული ნაწარმის შეფუთვაზე ბრენდის, ლოგოს ან სასაქონლო ნიშნის გამოყენება აკრძალულია — დარჩენილია მხოლოდ მიკვლევადობის ნიშანი; წარწერები უნდა იყოს ერთიანი შრიფტით და მითითებული უნდა იყოს მწარმოებელი ქვეყანა. შეფუთვის ფერის, ზომის, ფორმის, მასალისა და გახსნის სახის დაშვება ან აკრძალვა მთავრობის ნორმატიული აქტით დგინდება. აღნიშნული ზომების მიზანია ნაწარმის მიმზიდველობის შემცირება, გაფრთხილების ეფექტიანობის გაზრდა და მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანის შემცირება.
მომხმარებლის დაცვა ფალსიფიცირებული პროდუქტისგან
ფალსიფიკაცია ნიშნავს თამბაქოს ნაწარმის შემადგენლობის, მახასიათებლების, ასორტიმენტისა და წარმოშობის შეუსაბამობას დადგენილ მოთხოვნებთან ან თანდართულ დოკუმენტებსა და ეტიკეტზე აღნიშნულ მონაცემებთან. აკრძალულია ფალსიფიცირებული თამბაქოს წარმოება, შენახვა, ტრანსპორტირება და რეალიზაცია. მომხმარებლის დაცვის მიზნით მთავრობა ადგენს შეფუთვაზე თამბაქოს მწარმოებლის შესახებ აღნიშვნათა ჩამონათვალს.
ექსპორტი და იმპორტი
თამბაქოს ექსპორტი და იმპორტი ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. კანონით დადგენილი ნორმები — მოწევის შეზღუდვის გარდა — არ ვრცელდება ფიზიკური პირის მიერ თამბაქოს ნაწარმის შემოტანაზე საჰაერო ტრანსპორტით 1 კალენდარული დღის განმავლობაში, ხოლო სხვა შემთხვევაში — 30 კალენდარული დღის განმავლობაში შემოტანილ რაოდენობაზე, რაც საბაჟო კოდექსით არის განსაზღვრული.
იმპორტიორებისთვის და ვაჭრობის ორგანიზატორებისთვის გადამწყვეტია ერთდროულად რამდენიმე მოთხოვნის დაცვა — ასაკობრივი შეზღუდვები, განცალკევებული განლაგება, შეფუთვის წესები და გაფრთხილებების როტაცია. ამ მოთხოვნათა ერთობლიობა იურისტის ხელში სავალდებულო კონტროლ-ჩამონათვალად იქცევა: ზედმიწევნით გადამოწმებული პროცესი იძლევა იმის გარანტიას, რომ პროდუქტი ბაზარზე კანონიერად გავრცელდება.