მართვის უფლების მინიჭება, შეჩერება და ჩამორთმევა — მძღოლის უფლებები

ვის აქვს სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლება

საგზაო მოძრაობის შესახებ კანონი მკაცრად განსაზღვრავს, ვის შეუძლია კონკრეტული კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის სატრანსპორტო საშუალების მართვა. ასეთი უფლება მხოლოდ იმ პირს გააჩნია, რომლის ჯანმრთელობის მდგომარეობაც შეესაბამება ქართული კანონმდებლობით დადგენილ მართვისთვის საჭირო მოთხოვნებს. ამასთან, ამ პირს დადგენილი წესით უნდა მიენიჭოს შესაბამისი კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის მართვის უფლება და ეს უფლება არ უნდა იყოს შეჩერებული, ჩამორთმეული ან შეწყვეტილი, ანუ გაუქმებული.

განსაკუთრებული წესი ვრცელდება მისაღები გამოცდის პრაქტიკულ ნაწილზე: პირი, რომელიც სააგენტომ დაუშვა პრაქტიკული გამოცდის მეორე ეტაპზე, ამ ეტაპის მიმდინარეობისას უფლებამოსილია მონაწილეობა მიიღოს მასში. ეს ნიშნავს, რომ მართვის უფლების გამოყენების საკითხი კანონი კავშირში აყენებს როგორც ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან, ასევე უფლების მინიჭების ფაქტთან და მის მდგომარეობასთან — უფლება მოქმედი უნდა იყოს, დროებით შეჩერებული ან საერთოდ ჩამორთმეული უფლებით მართვა დაუშვებელია.

გამოცდა და მართვის უფლების მინიჭება

მართვის უფლება შეიძლება მიენიჭოს იმ პირს, რომელმაც წარმატებით ჩააბარა შესაბამისი მართვის უფლების მისაღები გამოცდა. გამოცდა თეორიული და პრაქტიკული ფორმით ტარდება, ხოლო პრაქტიკული გამოცდა ერთეტაპიანი ან ორეტაპიანი შეიძლება იყოს. კანონმდებლობით გათვალისწინებული გარკვეული შემთხვევების გარდა, სწორედ გამოცდის წარმატებით ჩაბარება არის უფლების მინიჭების საფუძველი.

კატეგორიებს შორის ეკვივალენტურობის წესიც მოქმედებს: „A“, „B“, „C“ ან „D“ კატეგორიის სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლების მქონე პირს აგრეთვე შეუძლია მართოს ამ კატეგორიების ფარგლებში დაწესებული „A1“, „A2“, „B1“, „C1“ ან „D1“ ქვეკატეგორიის სატრანსპორტო საშუალება. მაშასადამე, მაგალითად, „B“ კატეგორიის მფლობელს არ სჭირდება ცალკე გამოცდა „B1“ ქვეკატეგორიაზე.

18 წლის ასაკს მიუღწეველი პირისთვის კანონი დამატებით მოთხოვნას აწესებს: კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ასეთი პირის გამოცდაზე დაშვებისთვის სავალდებულოა მისი ერთ-ერთი მშობლის ან მზრუნველის წერილობითი თანხმობა. თუ ასაკოვანი ზღვარის ამქონე პირმა გამოცდა წარმატებით ჩააბარა, მას ენიჭება შესაბამისი კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის სატრანსპორტო საშუალების მართვის უფლება და ეძლევა მართვის მოწმობა.

მართვის მოწმობა და მოქმედების ვადა

გამოცდების ჩატარებას, მართვის უფლების მინიჭებასა და გაუქმებას, შეჩერებული, ჩამორთმეული ან შეწყვეტილი უფლების აღდგენას, აგრეთვე მართვის მოწმობის, ტრამვაის მართვის მოწმობისა და საერთაშორისო მართვის მოწმობის გაცემას, შეცვლას, აღდგენას და გაუქმებას საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში ახორციელებს სააგენტო. მართვის უფლების მინიჭება პირისთვის დასტურდება მართვის მოწმობის გაცემით, ხოლო ტრამვაის მართვის უფლება — ტრამვაის მართვის მოწმობით. ყოველი კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის მართვის უფლების მინიჭების თარიღად მიიჩნევა ამ კატეგორიისთვის ან ქვეკატეგორიისთვის მოწმობის გაცემის თარიღი.

მოწმობის მოქმედების ვადა დამოკიდებულია კატეგორიაზე:

• „AM“, „A“, „B“, „BE“, „T“, „S“ კატეგორიებისა და „A1“, „A2“, „B1“ ქვეკატეგორიებისთვის მოწმობა გაიცემა 15 წლის ვადით;
• „C“, „CE“, „D“, „DE“ კატეგორიებისა და „C1“, „C1E“, „D1“, „D1E“ ქვეკატეგორიებისთვის — 5 წლის ვადით;
• ტრამვაის მართვის მოწმობა — 5 წლის ვადით.

თუ უფლებამოსილი პირი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობაში აღნიშნავს რეკომენდაციას მოწმობის შეზღუდული ვადით გაცემის თაობაზე, მოწმობა გაიცემა იმ ვადით, რომელიც ჯანმრთელობის აუცილებელი გადამოწმებისთვის არის განსაზღვრული, მაგრამ არაუმეტეს 5 წლისა „AM“, „A“, „B“, „BE“, „T“, „S“ კატეგორიებისა და „A1“, „A2“, „B1“ ქვეკატეგორიების შემთხვევაში, ხოლო არაუმეტეს 3 წლისა — „C“, „CE“, „D“, „DE“ კატეგორიების, „C1“, „C1E“, „D1“, „D1E“ ქვეკატეგორიებისა და ტრამვაის მოწმობის შემთხვევაში. ასეთი ვადების განახლების წესს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესი განსაზღვრავს, ხოლო მოქმედების ვადის შემცირება შესაძლებელია ასევე მინისტრის მიერ დადგენილი წესით.

ქულათა სისტემა მართვის მოწმობაზე

საქართველოში გაცემულ მართვის მოწმობას ქულათა სისტემა ენიჭება. მოწმობას 100 ქულა ენიჭება ყოველი კალენდარული წლის 1 იანვარს, აგრეთვე კალენდარული წლის განმავლობაში მოწმობის გაცემის დღეს და კანონით გათვალისწინებულ განსაკუთრებულ შემთხვევებში მართვის უფლების აღდგენისას. დამატებითი კატეგორიის მოპოვება, შეჩერებული ან ჩამორთმეული უფლების იმავე წელს აღდგენა, მოწმობის შეცვლა ან დაკარგული მოწმობის აღდგენა ქულების რაოდენობას არ ზრდის და არ ცვლის.

მოწმობისთვის მინიჭებული ქულები ძალაშია მთელი კალენდარული წლის განმავლობაში. მომდევნო წლის 1 იანვარს დარჩენილი ქულები უქმდება და მოწმობას ხელახლა ენიჭება 100 ქულა. კალენდარული წლის განმავლობაში ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენა იწვევს ქულების შემცირებას კანონის შესაბამისი დანართით დადგენილი წესით. თუ ქულების რაოდენობა იმდენად შემცირდება, რომ ნულს ან ნულზე ნაკლებ რიცხვს გაუტოლდება, ქულები ამოწურულად ჩაითვლება, რაც იწვევს ამ მოწმობის მფლობელისთვის ყველა კატეგორიისა და ქვეკატეგორიის მართვის უფლების შეჩერებას 1 წლით.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილი ორგანო ვალდებულია, ელექტრონული ფოსტით ან მოკლე ტექსტური შეტყობინებით გააფრთხილოს მოწმობის მფლობელი შეჩერების რისკის შესახებ, როდესაც ქულები მინიჭებული რაოდენობიდან შემცირდება 50-მდე და შემდეგ 20-მდე, თუ მას ამ პირის საკონტაქტო ინფორმაცია აქვს. ადმინისტრირების წესს შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანება განსაზღვრავს.

უცხო ქვეყნის მიერ გაცემულ მართვის მოწმობას საქართველოს ტერიტორიაზე ერთჯერადად ენიჭება 100 ქულა — იურიდიული ძალის წარმოშობის დღიდან ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში. ასეთ მოწმობაზე ვრცელდება ქულათა სისტემის ზოგადი წესები. თუ უცხოური მოწმობისთვის მინიჭებული ქულები ამოიწურება, მის მფლობელს საქართველოში მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების მართვა ეკრძალება, ხოლო მართვის უფლების აღდგენა ხდება შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესით. გაითვალისწინეთ: ფოტოფირზე ან ვიდეოფირზე დაფიქსირებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებზე ქულების შემცირების წესი არ ვრცელდება.

ჯანმრთელობის მდგომარეობის გადამოწმება

სააგენტო უფლებამოსილია მართვის უფლების მქონე პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობის მართვისთვის საჭირო მოთხოვნებთან შესაბამისობა ერთიანი საინფორმაციო ბაზის საშუალებით გადაამოწმოს. ეს ნიშნავს, რომ მოწმობის მოქმედების პერიოდშიც კი სახელმწიფო აკონტროლებს, შეინარჩუნებს თუ არა მძღოლი ჯანმრთელობის იმ მდგომარეობას, რომელიც მართვისთვის აუცილებელია.

მძღოლთა მოსამზადებელი დაწესებულება და სასწავლო სვლა

მძღოლთა მოსამზადებელი დაწესებულებისა და ინსტრუქტორ-მასწავლებლების უფლება-მოვალეობები, მათი საქმიანობის წესი, მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა, კონტროლის ფორმები და თეორიული თუ პრაქტიკული სწავლების სასწავლო პროგრამები განისაზღვრება მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით. დაწესებულება შესაძლებელია ახორციელებდეს როგორც თეორიულ, ისე პრაქტიკულ სწავლებას ცალ-ცალკე; თუ პირმა ერთი კურსი გაიარა, დარჩენილის გაგრძელება შეუძლია სხვა დაწესებულებაში.

კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა, მისაღებ გამოცდაზე დაიშვება მხოლოდ ის პირი, რომელმაც დადგენილი წესით წარმატებით გაიარა მძღოლთა მომზადების თეორიული და პრაქტიკული სწავლების სრული კურსი. სასწავლო სვლის მიზნებისთვის კანონი „სატრანსპორტო საშუალების“ ცნებას უთანაბრებს კანონით განსაზღვრული კატეგორიებისა და ქვეკატეგორიების საშუალებებს, ხოლო სასწავლო სვლის დეტალურ წესებს კანონის სხვა ნორმები და დანართები განსაზღვრავს.