სიხშირული სპექტრის ლიცენზირება საქართველოში ერთი ფუნდამენტური პრინციპიდან იწყება: რადიოსიხშირული სპექტრი სახელმწიფო რესურსია და კერძო საკუთრებას არ ექვემდებარება. ამ პრინციპიდან გამომდინარეობს მთელი ლიცენზირების არქიტექტურა — გამოყენების უფლების მოპოვების საფუძვლებიდან აუქციონის წესებამდე. თუ თქვენი საქმიანობა სპექტრს მოითხოვს, ეს გვერდი განმარტავს, როგორ მუშაობს ეს სისტემა და რა პირობებში ხდება ლიცენზიის მოპოვება.
სპექტრი, როგორც სახელმწიფო რესურსი
გეოსტაციონარულ ორბიტაზე საქართველოსთვის გამოყოფილი პოზიცია საქართველოს საკუთრებაა. ეს პოზიცია, აგრეთვე ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელებითა და საშუალებებით საქმიანობის სფეროში გამოყენებული რადიოსიხშირული სპექტრი, არ ექვემდებარება კერძო საკუთრებას, მუდმივ სარგებლობაში გადაცემას და პრივატიზებას — მას სახელმწიფო იცავს. საერთაშორისო წესებისა და მოთხოვნების შესაბამისად ორბიტაზე პოზიციის გამოყენებას უზრუნველყოფს საქართველოს მთავრობა, რომელიც კომისიასთან შეთანხმებით განსაზღვრავს რადიოსიხშირეებს სახელმწიფოს საჯარო ფუნქციებისთვის — თავდაცვის, უშიშროებისა და მართლწესრიგის დაცვის ღონისძიებებისთვის. საჰაერო მოძრავი და საჰაერო რადიონავიგაციის სამსახურისთვის ზოლები საერთაშორისო რადიორეგლამენტისა და სამოქალაქო ავიაციის ორგანიზაციის წესდების შესაბამისადაა გამოყოფილი.
მართვის ფუნქცია კომისიას ეკუთვნის: სპექტრს ანაწილებს და სარგებლობას არეგულირებს კომისია, რომელიც საერთაშორისო რადიორეგლამენტის შესაბამისად ადგენს რადიოსიხშირული სპექტრის განაწილების ეროვნულ გეგმას — მთავრობის მიერ განსაზღვრული საჯარო ფუნქციების სიხშირეების გათვალისწინებით. ეს გეგმა არის ის რუკა, რომლითაც წყდება, რომელი ზოლი რისთვის არის განკუთვნილი და საიდან შეიძლება მოგებირდეს „თავისუფალი“ რესურსი.
სარგებლობის უფლების მოპოვების გზები
რადიოსიხშირული სპექტრით სარგებლობის უფლება მოიპოვება ლიცენზიის საფუძველზე, აუქციონის ან კონკურსის წესით, ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში — კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე მინიჭებით. ციფრული მიწისზედა სატელევიზიო ქსელის უზრუნველსაყოფად სპექტრით სარგებლობის უფლება მოიპოვება ლიცენზიის საფუძველზე, კანონით გათვალისწინებული კონკურსის წესით. ლიცენზიის მიღების საფუძველია თავისუფალი რესურსის არსებობა, პირის განცხადება და აუქციონში გამარჯვება: კომისია აუქციონის გამართვის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ეროვნული გეგმით გათვალისწინებული თავისუფალი სპექტრი არსებობს და არის პირის მოთხოვნა აუქციონის გამართვის შესახებ, ან თუ ლიცენზიის მფლობელი განაცხადებს სარგებლობის უფლების სხვა პირზე გადაცემის სურვილს — ამ შემთხვევაში კომისია აუქციონს ზოგადი წესით მართავს.
კონკურენციის დაცვა და კონცენტრაციის ზღვრები
ელექტრონული კომუნიკაციების სფეროში კონკურენციის უზრუნველსაყოფად კომისიის დასაბუთებული გადაწყვეტილებით სარგებლობის უფლება შეიძლება შეეზღუდოს პირს, რომელიც აუქციონის გამოცხადების მომენტისათვის დამოუკიდებლად ან აფილირებულ პირებთან ერთად არის — ან გამარჯვების შემთხვევაში გახდება — კონკრეტულ რადიოსიხშირულ დიაპაზონზე ან მსგავსი მახასიათებლების დიაპაზონების ერთობლიობაზე კომისიის მიერ განსაზღვრული მაქსიმალური ოდენობის ზევით მფლობელი. ანუ სპექტრის დიდი ნაწილის კონცენტრაცია ერთ ჯგუფში კანონით არის შეზღუდული, და ეს ზღვარი აუქციონის პირობებში წინასწარ იცოდეთ.
აუქციონის წესი
ლიცენზიის აუქციონის საფუძველზე გაცემის წესი გამჭვირვალეა: აუქციონის გამართვის შესახებ კომისიის გადაწყვეტილება ვრცელდება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით და ინტერნეტში კომისიის ოფიციალურ ვებგვერდზე — სულ ცოტა ერთი თვით ადრე. გადაწყვეტილებაში მითითებული უნდა იყოს: მომსახურების ბაზრის შესაბამისი გეოგრაფიული საზღვრები; ამოწურვადი რესურსის გამოყენების ტექნიკური და საოპერაციო პირობები, რომლებიც უზრუნველყოფს საზიანო ხელშეშლებისა და ადამიანის ჯანმრთელობაზე მავნე ზეგავლენის თავიდან აცილებას; საწყისი ან შეთავაზებული საფასური; განცხადებათა მიღების დაწყებისა და დამთავრების, აუქციონის გამართვის ვადები. აუქციონის გამართვის დროს კომისია ობიექტურობის, გამჭვირვალეობის, საჯაროობისა და არადისკრიმინაციულობის პრინციპებით ხელმძღვანელობს — და სწორედ ამ პრინციპებზე დაყრდნობით შეიძლება აუქციონის პროცედურის გასაჩივრებაც.
ლიცენზიის ვადა და მფლობელის ვალდებულება
ლიცენზია გაიცემა ათი წლის ვადით. ლიცენზიის მფლობელს უფლება აქვს, ვადის ამოწურვამდე ერთი თვით ადრე მიმართოს კომისიას გაგრძელების თაობაზე — და წესების დაცვის შემთხვევაში ვადა კიდევ ათი წლით უგრძელდება. ამავე დროს, ლიცენზიის მფლობელი ვალდებულია ამოწურვადი რესურსი ოპტიმალურად და ეფექტიანად გამოიყენოს — ინოვაციური ტექნოლოგიების დანერგვის ჩათვლით. სპექტრი შეზღუდული რესურსია და კანონი მის ფაქტობრივ გამოყენებას ითხოვს: ლიცენზიის მიღება მფლობელობის სიმბოლო კი არა, გამოყენების უფლებისა და ვალდებულების ერთობლიობაა.
რა უნდა გაითვალისწინოთ მონაწილეობის მსურველმა
პრაქტიკული მომზადება აუქციონამდე იწყება. ჯერ შეისწავლეთ ეროვნული განაწილების გეგმა — მხოლოდ მის საფუძველზე დგინდება, არსებობს თუ არა თქვენს დიაპაზონში თავისუფალი რესურსი; შემდეგ გადაამოწმეთ კომისიის ოფიციალური ვებგვერდი და მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები — აუქციონის გამართვის გადაწყვეტილება სწორედ იქ ვრცელდება და მისი გამოქვეყნებიდან გამართვამდე ერთი თვე მაინც გაქვთ მოსამზადებლად; და ბოლოს, შეაფასეთ თქვენი ჯგუფის კონცენტრაციის ზღვარი — თუ აფილირებულ პირებთან ერთად უკვე ფლობთ რესურსს ამა თუ იმ დიაპაზონში, კომისიის მიერ დადგენილი მაქსიმალური ოდენობის გადაჭარბებამ შეიძლება მონაწილეობა შეგიზღუდოთ. აუქციონის პირობებში ტექნიკური და საოპერაციო მოთხოვნებიც იქნება მითითებული — ისინი საზიანო ხელშეშლებისა და ჯანმრთელობაზე მავნე ზეგავლენის აღმოფხვრას უზრუნველყოფს, ამიტომ ქსელის პროექტი ამ პირობებს თავიდანვე უნდა ერგებოდეს. ასეთი მომზადება არის განსხვავება იმ მონაწილეს შორის, ვინც სპექტრს იგებს და იმას შორის, ვინც პროცედურაშივე რჩება.