მგზავრის ზოგადი მოვალეობები
მგზავრი ვალდებულია სატრანსპორტო საშუალებაში ჩაჯდეს და იქიდან გადმოვიდეს მისი სრული გაჩერების შემდეგ, ტროტუარის ან გვერდულის მხრიდან, ხოლო თუ ეს შეუძლებელია — გზის სავალი ნაწილის მხრიდან, იმ პირობით, რომ არ შეუქმნის დაბრკოლებას სხვა მონაწილეებს. მოძრავი საშუალების კარის გაღება მგზავრს ეკრძალება.
მგზავრს ასევე ეკრძალება: მოძრავი სატრანსპორტო საშუალების მართვისას მძღოლის ყურადღების სხვა რამეზე გადატანა; მძღოლისთვის მართვაში ხელის შეშლა; ბორტის პლატფორმის მქონე სატვირთო ავტომობილით მგზავრობისას ძარაზე, ბორტზე ჩამოჯდომა ან მასზე ტვირთის დადება; და კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებები. ეს მოთხოვნები მგზავრის საკუთარი უსაფრთხოების გარანტიასაც წარმოადგენს.
ქვეითები და მძღოლის ქცევა
გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, ქვეითმა გადაადგილებისთვის არ უნდა ისარგებლოს გზის სავალი ნაწილით. სავალ ნაწილზე გადაადგილებისას მან უნდა გამოიჩინოს მაქსიმალური სიფრთხილე და უსაფუძვლოდ არ შეაფერხოს ან არ გააძნელოს სატრანსპორტო საშუალებების მოძრაობა. მძღოლის მხრივ, გზაზე მოძრაობისას მან არ უნდა განახორციელოს ქვეითთათვის საფრთხის შემქმნელი მოქმედება — ეს ზოგადი საყოველთაო მოთხოვნაა და ქვეითებთან დაკავშირებულ ყველა სხვა წესზე ადრე დგას.
ბავშვთა უსაფრთხოების დამატებითი მოთხოვნები
მძღოლმა უნდა გააცნობიეროს, რომ ბავშვს განვითარების დონე არ აძლევს შესაძლებლობას, სრულყოფილად გააანალიზოს საგზაო მოძრაობის პირობები. გზაზე ან მის სიახლოვეს ბავშვის დანახვისას ან გაჩერებული ავტობუსის დანახვისას, რომელზედაც დამაგრებულია საცნობი ნიშანი „ბავშვების გადაყვანა“, მძღოლმა უნდა გამოიჩინოს განსაკუთრებული სიფრთხილე და იმოძრაოს ისეთი სიჩქარით, რომელიც თავიდან ააცილებს საფრთხეს და საჭიროების შემთხვევაში მკვეთრი დამუხრუჭების გარეშე გაჩერების შესაძლებლობას მისცემს.
სატრანსპორტო საშუალებით ბავშვთა გადაყვანა დასაშვებია მხოლოდ დამსხდარ მდგომარეობაში, კონსტრუქციულად განსაზღვრული დასასხდომი ადგილებით — ბავშვთა დამდგარ, ანუ ფეხზე მდგომ მდგომარეობაში გადაყვანა აკრძალულია. ბავშვთა ჯგუფის გადამყვან ავტობუსზე დამაგრებული უნდა იყოს საცნობი ნიშანი „ბავშვების გადაყვანა“; ავტობუსის გაჩერების შემთხვევაში მძღოლმა უნდა ჩართოს საავარიო შუქსიგნალიზაცია, ხოლო ბავშვების თანმხლები სრულწლოვანი პირები ვალდებული არიან უზრუნველყონ ბავშვების ავტობუსში ჩასხდომა და გადმოსხდომა, აგრეთვე მათ მიერ გზის სავალი ნაწილის უსაფრთხო გადაკვეთა.
ბავშვთა ჯგუფის გადაყვანა ნებადართულია მხოლოდ ტროტუარზე ან ქვეითთა ბილიკზე, მათი არარსებობის შემთხვევაში — გვერდულაზე. დასახლებული პუნქტის გაუნათებელ გზასა და დაუსახლებელი პუნქტის გზაზე ბავშვთა ჯგუფის გადაყვანა ნებადართულია მხოლოდ დღე-ღამის ნათელ დროს. ორმხრივმოძრაობიან გზაზე ბავშვთა ჯგუფი უნდა გადაადგილდებოდეს მოძრაობის მიმართულების საწინააღმდეგო მხარეს მდებარე გვერდულაზე. ჯგუფი უნდა გადაიყვანოს სრულწლოვანმა გამცილებელმა, ის უნდა დაიყოს რიგებად, რიგში არაუმეტეს ორი ბავშვისა, ხოლო გამცილებელმა უნდა უზრუნველყოს ბავშვთა უსაფრთხო გადაადგილება. მიზანშეწონილია, გზაზე მოძრაობისას გამცილებელს ეცვას შუქამრეკლი უსაფრთხოების ჟილეტი, ხოლო გამცილებლის მინიშნებისას მძღოლი ვალდებულია გზა დაუთმოს ბავშვებს, რომლებიც სავალ ნაწილს კვეთენ.
ქვეითთა და საცხოვრებელი ზონების სპეციალური წესები
შესაბამისი ნიშნით აღნიშნულ საცხოვრებელ ზონაში ქვეითს შეუძლია გადაადგილდეს გზის მთელ სიგანეზე და ნებადართულია ბავშვების თამაში. მძღოლი უნდა გადაადგილდეს არაუმეტეს 20 კმ/სთ სიჩქარით, არ უნდა შეუქმნას ქვეითს საფრთხეს და არ უნდა შეზღუდოს მისი გადაადგილება, აუცილებლობის შემთხვევაში კი გააჩეროს საშუალება. ქვეითმა თავის მხრივ უსაფუძვლოდ არ უნდა შეაფერხოს ტრანსპორტის მოძრაობა. საცხოვრებელი ზონიდან გამოსვლისას მძღოლი გზის გადაკვეთაზე გზას უთმობს სხვა მონაწილეს, ხოლო მექანიკური საშუალების გაჩერება აკრძალულია სპეციალურად გამოყოფილი და ნიშნებით ან მონიშვნებით აღნიშნული ადგილების გარეთ.
მგზავრთა გადაყვანის წესები
აკრძალულია მგზავრთა იმ რაოდენობით ან ისე გადაყვანა, რომ ეს ხელს უშლიდეს საშუალების მართვას ან მძღოლს უზღუდავდეს ხედვის არეს. ბორტის პლატფორმის მქონე სატვირთო ავტომობილის ძარაზე მგზავრთა გადაყვანა ნებადართულია, თუ იგი აკმაყოფილებს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს; გადამყვანი პირი უნდა აკმაყოფილებდეს კანონით დადგენილ შესაბამის მოთხოვნებს მძღოლებისთვის — სხვა წესი გამოიყენება, თუ მგზავრთა რაოდენობა მძღოლის გარდა 8-ს არ აღემატება, და სხვა — თუ 8-ს აღემატება. თავდაცვის სამინისტროს კუთვნილი სატვირთო ავტომობილის ძარათი სამხედრო მოსამსახურის მიერ მგზავრთა გადაყვანისთვის შინაგან საქმეთა მინისტრის ბრძანებით განსხვავებულ პირობებსაც შეიძლება ითვალისწინებდეს.
გადასაყვან მგზავრთა რაოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს დასასხდომად მოწყობილი ადგილების რაოდენობას. მგზავრობის დაწყებამდე სატვირთო ავტომობილის მძღოლი ვალდებულია მგზავრებს ჩაუტაროს ინსტრუქტაჟი ჩასხდომისა და ძარაზე განლაგების წესის შესახებ და მოძრაობა მხოლოდ მაშინ დაიწყოს, როცა დარწმუნდება, რომ უსაფრთხოდ გადაყვანის ყველა პირობა დაცულია. მოუწყობელი ძარით მგზავრობის უფლება აქვს მხოლოდ ტვირთის თანმხლებ ან მიმღებ პირს, თუ ავტომობილი ბორტების დონეზე დაბლა განლაგებული დასაჯდომი ადგილით არის უზრუნველყოფილი.
ბავშვთა ჯგუფის ავტობუსით ან ფურგონძარიანი სატვირთო ავტომობილით გადაყვანისას ჯგუფს უნდა ახლდეს სრულწლოვანი გამცილებელი, ხოლო დასასხდომი ადგილებით უზრუნველყოფილი ბორტის პლატფორმის მქონე სატვირთო ავტომობილის ძარათი გადაყვანისას — არანაკლებ ორი ასეთი პირი. სატრანსპორტო საშუალებაზე წინ და უკან უნდა დამაგრდეს საცნობი ნიშანი „ბავშვების გადაყვანა“. მძღოლი ვალდებულია მგზავრთა ჩასხდომა-გადმოსხდომა განახორციელოს მხოლოდ სრული გაჩერების შემდეგ, მოძრაობა დაიწყოს მაშინ, როცა კარი დახურულია, და არ გააღოს ის სრულ გაჩერებამდე.
გადასაყვანი ბორტის პლატფორმის მქონე სატვირთო ავტომობილი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს იატაკიდან 0,3–0,5 მეტრ სიმაღლეზე და ბორტის ზედა ნაპირიდან არანაკლებ 0,3 მეტრზე განლაგებული დასასხდომი ადგილებით, ხოლო ბავშვთა ჯგუფის გადაყვანისას ბორტების სიმაღლე იატაკიდან 0,8 მეტრზე ნაკლები არ უნდა იყოს; უკანა ან გვერდითი ბორტების გასწვრივ განლაგებულ დასასხდომ ადგილებს მყარი საზურგეები უნდა ჰქონდეს. აკრძალულია მგზავრთა გადაყვანა სალონის ან კაბინის გარეთ (გარდა ფურგონძარიანი ან ბორტის პლატფორმის მქონე სატვირთო ავტომობილის ძარათი გადაყვანისა), ტრაქტორისა და სხვა თვითმავალი მანქანის კაბინის გარეთ, სატვირთო ავტომობილის მისაბმელით, მისაბმელ-აგარაკით, სატვირთო მოტოციკლის ძარათი და მოტოციკლის კონსტრუქციით გათვალისწინებული ადგილების გარეთ. ასევე აკრძალულია მგზავრთა გადაყვანა, თუ მათი რაოდენობა აღემატება ტექნიკური მახასიათებლით გათვალისწინებულს (12 წლამდე ბავშვების გაუთვალისწინებლად) ან საშუალების ფაქტობრივი მასა აღემატება ნებადართულ მაქსიმალურ მასას.
ექსკურსიების დროს გადაყვანა
სკოლამდელი აღზრდისა და განათლების დაწესებულების ან ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების მიერ ორგანიზებული ღონისძიების — ექსკურსიის — დროს მგზავრთა გადაყვანისას დამატებით უნდა იქნეს დაცული კანონით ამ შემთხვევისთვის დადგენილი მოთხოვნები; მათ დეტალურ შინაარსს ამ ნორმის დანარჩენი დებულებები განსაზღვრავს, ამიტომ ექსკურსიის დაგეგმვისას ამ მოთხოვნების სრულად გაცნობა აუცილებელია.