საგზაო მოძრაობის მონაწილის უფლებები და ზოგადი მოვალეობები
კანონი საგზაო მოძრაობის ყველა მონაწილეს აძლევს უფლებას, დადგენილი წესით თავისუფლად და შეუფერხებლად გადაადგილდეს გზაზე. თქვენ გაქვთ უფლება მოითხოვოთ და მიიღოთ უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოებისგან და მუნიციპალიტეტების შესაბამისი ორგანოებისგან ინფორმაცია მოძრაობის უსაფრთხოების პირობების, მოძრაობის შეზღუდვის ან შეწყვეტის მიზეზების და საგზაო უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული პროდუქციისა და მომსახურების ხარისხის შესახებ. საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის დროს თქვენ უფლება გაქვთ მიიღოთ პირველადი სამედიცინო, სამაშველო და სხვა დახმარება, და ასევე გაასაჩივროთ უსაფრთხოების სფეროში უფლებამოსილი თანამდებობის პირის ქმედება.
ამასთან, უფლებების გამოყენება არ უნდა ზღუდავდეს ან არღვევდეს სხვა მონაწილეთა უფლებებს: თქვენი მოქმედებით არ უნდა შეუქმნათ საფრთხე ან დაბრკოლება მოძრაობას, არ უნდა საფრთხე შეუქმნათ ადამიანებს და არ უნდა მიაყენოთ ზიანი სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან კერძო ქონებას. გზაზე ნივთების დაწყობით, დაყრით ან დატოვებით მოძრაობის შეზღუდვა ან საფრთხის შექმნა აკრძალულია; თუ ობიექტური მიზეზის გამო ეს ვერ აირიდეთ, დაუყოვნებლივ მიიღეთ აუცილებელი ზომები, შეუძლებლობის შემთხვევაში კი უზრუნველყეთ სხვა მონაწილეთა დროული გაფრთხილება.
აკრძალულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად გადაცემა იმ პირისთვის, რომელიც ალკოჰოლურ, ნარკოტიკულ ან ფსიქოტროპულ სიმთვრალის მდგომარეობაშია, და იმ პირისთვისაც, ვისაც არ აქვს შესაბამისი კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის მართვის უფლება ან ეს უფლება შეჩერებული, ჩამორთმეული ან შეწყვეტილი აქვს. ასევე აკრძალულია მოძრავი საშუალების კარის გაღება მის სრულ გაჩერებამდე, ხოლო გზის სავალი ნაწილის, ველობილიკის ან ველოსიპედის ზოლის მხარეს კარი არ უნდა იყოს გაღებული მგზავრთა ჩასხდომა-გადმოსხდომისთვის საჭირო დროზე მეტი ხნით.
მძღოლის ზოგადი მოვალეობები
ყოველ მოძრავ სატრანსპორტო საშუალებას და მათ შემადგენლობას უნდა მართავდეს მძღოლი. მძღოლს, რომლის ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ შეესაბამება მართვისთვის საჭირო მოთხოვნებს, მართვა ეკრძალება. მას უნდა ჰქონდეს მართვისთვის აუცილებელი ცოდნა და უნარ-ჩვევები, ხოლო თუ მართვა დასაშვებია მხოლოდ უფლების მინიჭების შემდეგ, აკრძალულია შესაბამისი კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის საშუალების მართვა უფლების გარეშე ან ამ უფლების შეჩერების, ჩამორთმევის ან შეწყვეტის შემთხვევაში. ასაკობრივი ზღვარის დადგენისას მართვა დასაშვებია მხოლოდ ამ ასაკს მიღწევის შემდეგ.
მძღოლი ვალდებულია მგზავრობის დაწყებამდე შეამოწმოს და მგზავრობისას უზრუნველყოს საშუალების ტექნიკური გამართულობა. აკრძალულია მოძრაობა მუშა სამუხრუჭო სისტემის, საჭის მექანიზმის ან შემადგენლობაში მისაბმელი მოწყობილობის გაუმართაობისას, აგრეთვე ბნელ დღე-ღამის დროს ერთდროულად ჩამქრალი ახლო და შორი განათების ფარებით ან უკანა საგაბარიტო სინათლეებით იმ გზაზე, სადაც ხელოვნური განათება არ არის ან ხილვადობა არასაკმარისია. ნისლის, წვიმისა და თოვის დროს მინასაწმენდის უმოქმედობისას მექანიკური საშუალების მართვა აკრძალულია. სხვა გაუმართაობის წარმოქმნისას, რომელიც უსაფრთხოებაზე აისახება, მძღოლი ვალდებულია იგი ადგილზე აღმოფხვრას, შეუძლებლობის შემთხვევაში კი სიფრთხილის ზომებით საშუალება სადგომში ან სარემონტო ადგილზე გადაიყვანოს.
სიმთვრალე და ჩანაცვლებითი მკურნალობა
მძღოლს ეკრძალება მართვა ალკოჰოლურ, ნარკოტიკულ ან ფსიქოტროპულ სიმთვრალის მდგომარეობაში ან ისეთი სამკურნალო პრეპარატის ზემოქმედებისას, რომელიც აქვეითებს რეაქციას და ყურადღებას. საფუძვლიანი ეჭვის არსებობისას მძღოლი ვალდებულია შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილი პირის მოთხოვნის საფუძველზე დადგენილი წესით გაიაროს შემოწმება სიმთვრალე-სიფხიზლის დასადგენად.
ჩანაცვლებით მკურნალობაში ჩართული პირისთვის კანონი სპეციალურ წესს აწესებს: პროგრამაში ჩართვიდან ან ჩამანაცვლებელი პრეპარატის მომატებული დოზის მიღებიდან 2 კვირის განმავლობაში ამ პირს ნებისმიერი კატეგორიის და ქვეკატეგორიის მართვის უფლება შეეჩერება. გარდა ამისა, ასეთ პირს უფლება აქვს ექიმის მიერ გამოწერილი ჩამანაცვლებელი პრეპარატის მიღებიდან 3 საათის შემდეგ მართავდეს მხოლოდ „AM“, „A“ ან „B“ კატეგორიის საშუალებას, თან კი უნდა იქონიოს ცნობა პრეპარატის მიღების დროის მითითებით. სასამართლოს განაჩენით მგზავრთა გადაყვანის უფლებისაგან ჩამორთმეულ პირს ეკრძალება მგზავრთა გადაყვანა.
დოკუმენტები, რომლებიც მძღოლმა უნდა იქონიოს
კატეგორიის ან ქვეკატეგორიის საშუალების მძღოლი ვალდებულია თან იქონიოს, ხოლო შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილი პირის მოთხოვნისას გააჩეროს საშუალება და წარუდგინოს: მართვის უფლების დამადასტურებელი იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტი და საშუალების რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი; ამ დოკუმენტების სათანადოდ დამოწმებული თარგმანი, თუ მონაცემები არ არის ქართული ან ლათინური ასოებით; აგრეთვე საშუალების ფლობის, განკარგვის ან სარგებლობის უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი — მესაკუთრის არყოფნისას სახელმწიფო საზღვრის გადაკვეთისას ან ქვეყნის იმ ტერიტორიაზე გადასვლისას, სადაც საქართველოს იურისდიქცია არ ვრცელდება. საერთაშორისო მოძრაობაში მყოფი მძღოლი ვალდებულია საშუალებაზე დაამაგროს რეგისტრაციის ნომერი და სახელმწიფოს განმასხვავებელი ნიშანი იმ სახელმწიფოსი, სადაც საშუალებაა რეგისტრირებული, და უზრუნველყოს ტაქოგრაფით მოძრაობა და შრომისა და დასვენების რეჟიმის დაცვა ევროპული შეთანხმების შესაბამისად. არაგაბარიტული, ზენორმატიული ან სახიფათო ტვირთის გადამზიდავი მძღოლი ასევე წარადგენს მოძრაობის დაშვების დამადასტურებელ დოკუმენტს.
საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა: მძღოლის მოვალეობები
საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის მონაწილე მძღოლი ვალდებულია: დაუყოვნებლივ გააჩეროს, ანუ ადგილიდან არ დააძრას სატრანსპორტო საშუალება და ჩართოს საავარიო შუქსიგნალიზაცია; დარწმუნდეს, რომ შემთხვევის შედეგად არავინ დაშავებულა ან დაღუპულა; მომხდარის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სისტემაში შემავალ შესაბამის სამსახურს და, თუ არ არსებობს სამკურნალო დაწესებულებაში მისვლის ან დაშავებულის გადაყვანის გადაუდებელი აუცილებლობა, დარჩეს შემთხვევის ადგილზე და დაელოდოს უფლებამოსილი პირის მისვლას.
მძღოლი ასევე ვალდებულია მიიღოს ზომები შემთხვევის ადგილზე მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, მოერიდოს ადგილზე რაიმეს შეცვლას ან ნაკვალევის განადგურებას, რომელიც პასუხისმგებლობის დასადგენად შეიძლება სასარგებლო იყოს, და ჩაიწეროს თვითმხილველთა გვარები. დაშავებულს უნდა აღმოუჩინოს პირველადი სამედიცინო დახმარება, გამოიძახოს სასწრაფო სამედიცინო დახმარება, გადაუდებელი აუცილებლობისას გაგზავნოს უახლოეს სამკურნალო დაწესებულებაში გზად მიმავალი სხვა საშუალებით, შეუძლებლობის შემთხვევაში კი თავად წაიყვანოს — გარდა იმ შემთხვევისა, როცა საფუძვლიანი ეჭვია, რომ გადაყვანამ ზიანი შეიძლება მიაყენოს დაშავებულს.
თუ შემთხვევის შედეგად არავინ დაშავებულა, მძღოლებს გარემოებათა შეფასებით, შეთანხმების საფუძველზე შეუძლიათ წინასწარ შეადგინონ შემთხვევის სქემა, მოაწერონ ხელი და მივიდნენ საპატრულო პოლიციის უახლოეს დანაყოფში ფაქტის გასაფორმებლად. თუ მძღოლი იძულებულია დაშავებულის გამო ადგილი დატოვოს და სამკურნალო დაწესებულებაში მივიდეს, იგი ვალდებულია იქ განაცხადოს თავისი ვინაობა, წარადგინოს პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი და სარეგისტრაციო დოკუმენტები და, თუ ეს შესაძლებელია, დაბრუნდეს შემთხვევის ადგილზე.
საავარიო შუქსიგნალიზაციის ჩართვის შემთხვევები
საავარიო შუქსიგნალიზაცია გამოიყენება მოსალოდნელი საფრთხის შესახებ სხვა მონაწილეთა გაფრთხილებისთვის. იგი უნდა ჩაირთოს: თუ შემთხვევის მონაწილის ან მწყობრიდან გამოსული საშუალების გაყვანა ან მოცილება დაუყოვნებლივ შეუძლებელია და ეს აბრკოლებს სხვებს; იმ ადგილას იძულებით გაჩერებისას, სადაც გაჩერება აკრძალულია; შემხვედრი საშუალების ფარების შუქით თვალის მოჭრისას, თუ მძღოლი იძულებულია გაჩერდეს; ბუქსირების დროს ბუქსირებულ საშუალებაზე; მწყობრიდან გამოსული საშუალების სადგომზე ან სარემონტო ადგილზე გადაყვანისას; აგრეთვე მოძრაობის მონაწილეთათვის სხვა სახის საშიშროების შესახებ გასაფრთხილებლად.