ჩანაწერის ლეიბლის შეთანხმება და სამართლებრივი ჩარჩო
ჩანაწერის ლეიბლის შეთანხმება საქართველოში ცალკე კანონით არ არის რეგულირებული — ჩანაწერის ლეიბლების შესახებ სპეციალური კანონი არ არსებობს. ლეიბლის გარიგება მოძრაობს საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონის მომიჯნავე უფლებების ნორმებზე და ზოგად ხელშეკრულებით სამართალზე: ფონოგრამის დამამზადებლის უფლებები, შემსრულებლის თანხმობა და სალიცენზიო ხელშეკრულების აუცილებელი პირობები. ქვემოთ განვმარტავთ ლეიბლის მხარეს კანონის ორმოცდამეშვიდე, ორმოცდამერვე და მეორმოცე მუხლების მიხედვით.
რა სჭირდება ლეიბლს შემსრულებლისგან
ორმოცდამეშვიდე მუხლის თანახმად, შემსრულებელს თავის შესრულებაზე აქვს პირადი და ქონებრივი უფლებები: სახელის უფლება, რეპუტაციის პატივისცემის უფლება და უფლება, გამოიყენოს შესრულება ნებისმიერი ფორმით, ჰონორარის მიღების უფლების ჩათვლით. გამოყენების განსაკუთრებული უფლება ნიშნავს უფლებას, ნება დართოს ან აკრძალოს შესრულების ჩაწერა, რომელიც ადრე არ იყო ჩაწერილი, ფონოგრამაზე ჩაწერილი შესრულების რეპროდუცირება, ეთერში გადაცემა, გაქირავება, გავრცელება და ხელმისაწვდომობა არჩეულ დროსა და ადგილიდან.
ლეიბლისთვის ეს ნიშნავს: ჩანაწერის შესაქმნელად და შემდეგ მის გამოსაყენებლად საჭიროა შემსრულებლის ნებართვა — ნებართვა გაიცემა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო შემსრულებელთა კოლექტივის შესრულებაზე — კოლექტივის ხელმძღვანელის მიერ. შემსრულებელს ჰონორარის მიღების უფლება ყოველი გამოყენების ფორმისთვის რჩება. განსაკუთრებული წესებიც არსებობს: მაუწყებლობის ორგანიზაციასთან ხელშეკრულება შესრულების ჩაწერის, მისი შემდგომი გადაცემისა და ჩანაწერის რეპროდუცირების უფლებას გადასცემს შემსრულებელს მხოლოდ მაშინ, თუ ეს ხელშეკრულებით პირდაპირ არის გათვალისწინებული; აუდიოვიზუალურ ნაწარმოებზე ხელშეკრულება კი უფლებათა გადაცემას შემოფარგლავს ამ ნაწარმოების გამოყენებით და, თუ სხვა რამ არ არის დათქმული, ცალკე ხმისა და გამოსახულების გამოყენებას არ მოიცავს. სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებით შექმნილ შესრულებაზე შემსრულებელს სახელის უფლება რჩება, ხოლო გამოყენების განსაკუთრებული უფლება — დამსაქმებელს ეკუთვნის, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ფონოგრამის დამამზადებლის უფლებები
ორმოცდამერვე მუხლი განსაზღვრავს, რას იძენს ლეიბლი როგორც ფონოგრამის დამამზადებელი: განსაკუთრებულ უფლებას, გამოიყენოს ფონოგრამა ნებისმიერი ფორმით, ჰონორარის მიღების უფლების ჩათვლით. ეს უფლება მოიცავს ფონოგრამის რეპროდუცირებას, ორიგინალისა და ასლების გაქირავებასა და გავრცელებას, ასლების იმპორტს და გადაცემას სადენებით ან უმავთულო კავშირგაბმულობით, რომ ის ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისთვის მის მიერ არჩეულ დროსა და ადგილიდან.
ეს განსაკუთრებული უფლებები შეიძლება ხელშეკრულებით გადაეცეს სხვა პირს — ასე გადაეცემა უფლებები დისტრიბუტორს ან სტრიმინგ-პლატფორმას. საზღვარიც კია განსაზღვრული: საქართველოში ასლების პირველი გაყიდვით ამოიწურება დამამზადებლის უფლება შემდგომ გავრცელებაზე.
სალიცენზიო ხელშეკრულების პირობები
მეორმოცე მუხლი სალიცენზიო ხელშეკრულებას აწესრიგებს: ის უნდა ითვალისწინებდეს გამოსაყენებელი ობიექტის ზუსტ აღწერას — სახელწოდებას, მოცულობას, ჟანრს — გამოყენების კონკრეტულ სახეს, ვადას და ტერიტორიას, ჰონორარის ოდენობას ან მის განსაზღვრის წესს ყოველი გამოყენების სახისთვის, გადახდის წესსა და ვადას. ყველა ის უფლება, რომელიც პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, უფლების მფლობელს რჩება.
თუ ვადა ჩაუწერელია, უფლების მფლობელი ხელშეკრულებას დადებიდან 3 წლის შემდეგ გააუქმებს, ლიცენზიატს წერილობით აცნობებს 6 თვით ადრე; ტერიტორიის ჩაუწერელობისას ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოზე მოქმედებს; ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში უნდა დადგინდეს მაქსიმალური ტირაჟი.
რა უნდა განისაზღვროს ლეიბლის ხელშეკრულებაში
ზემოაღნიშნული ნორმებიდან პირდაპირ გამომდინარეობს ხელშეკრულების შინაარსი: ლეიბლმა და შემსრულებელმა უნდა განსაზღვრონ, რომელი შესრულება იწერება და რომელ ფორმებში გამოიყენება — რეპროდუცირება, გავრცელება, გაქირავება, ეთერში გადაცემა თუ ხელმისაწვდომობა; რა ჰონორარს იღებს შემსრულებელი ყოველი გამოყენების ფორმისთვის; რა ვადით და რომელ ტერიტორიაზე მოქმედებს ლიცენზია და გადაეცემა თუ არა უფლებები მესამე პირებს — დისტრიბუტორს ან პლატფორმას.
ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში ხელშეკრულებამ მაქსიმალური ტირაჟიც უნდა დაადგინოს, ხოლო ჩაუწერელი პირობების რისკი ორმხრივია: ვადის გარეშე ხელშეკრულება 3 წლის შემდეგ ეყოფა, ტერიტორიის გარეშე კი მხოლოდ საქართველოზე ვრცელდება. ამიტომ საერთაშორისო გავრცელების მსურველ ლეიბლს ტერიტორია და ვადა პირდაპირ უნდა ჩაუწეროს ხელშეკრულებაში, დისტრიბუციის ყოველი მიმართულებისთვის; ასევე ცალკე უნდა დაიდგინოს თითოეული გამოყენების ფორმისთვის გათვალისწინებული ჰონორარი, რადგან შემსრულებლის ეს უფლება ხელშეკრულებით სხვაგვარი შეთანხმებით არ ქრება და მისი ასახვა ხელშეკრულებაში აუცილებელია.
ხშირად დასმული კითხვები
ლეიბლის გარიგებებზე ყველაზე ხშირად იკითხებენ შემსრულებლის თანხმობას, ფონოგრამის უფლებებს და ლიცენზიის პირობებს.
ვისგან ითხოვს ლეიბლი ჩაწერის უფლებას?
შემსრულებლისგან — ჩაუწერელი შესრულების ფიქსირება მისი ნებართვით ხდება, ხოლო კოლექტივის შესრულებაზე ნებართვას ხელმძღვანელი გასცემს.
რა უფლებები აქვს ლეიბლს ფონოგრამაზე?
რეპროდუცირების, გაქირავების, გავრცელების, იმპორტისა და ხელმისაწვდომობის განსაკუთრებული უფლებები — ჰონორარის მიღების უფლების ჩათვლით.
რა ხდება ჩაუწერელი ვადის შემთხვევაში?
ხელშეკრულების გაუქმება შესაძლებელია დადებიდან 3 წლის შემდეგ, წერილობითი შეტყობინებით 6 თვით ადრე.
ვის რჩება ჩაუწერელი უფლებები?
ყველა ის გამოყენების სახე, რომელიც ხელშეკრულებაში პირდაპირ არ არის, უფლების მფლობელს რჩება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს ლეიბლებთან, პროდიუსერებთან და შემსრულებლებთან: ვამზადებთ ჩანაწერისა და ლიცენზირების ხელშეკრულებებს, ვაწესრიგებთ ჰონორარებს და ვზრუნავთ ფონოგრამისა და შესრულების უფლებების სწორ გამიჯვნაზე.
თუ ლეიბლის შეთანხმების დადება ან დავა გაქვთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ პირობებს და დაგიცავთ კანონის საფუძველზე.