მუსიკალური ნაწარმოების გამოცემა, შესრულება და ციფრული გავრცელება საავტორო უფლების კანონით განსაზღვრულ ჩარჩოში ხორციელდება: ავტორი ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელი გადაწყვეტს, ვინ, სად და როგორ გამოიყენებს ნაწარმოებს. ამ გვერდზე ვხსნით, რა ქონებრივი უფლებები აქვს ავტორს, რა განსხვავდება განსაკუთრებული და ჩვეულებრივი ლიცენზია, რა პირობები უნდა შეიცავდეს სალიცენზიო ხელშეკრულება და როგორ მუშაობს ქონებრივ უფლებათა კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია — იმ ნორმებით, რომლებიც ქართულ კანონმდებლობაში აწესრიგებს ამ სფეროს.
ავტორის ქონებრივი უფლებები
მუხლი 18-ის თანახმად, ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების განსაკუთრებული უფლება — უფლება, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს ნაწარმოების რეპროდუცირება; ორიგინალის ან ასლების გავრცელება გაყიდვის ან საკუთრების სხვა ფორმით გადაცემის გზით; ასლების იმპორტირება; საჯარო ჩვენება; საჯარო შესრულება — ეს არის ის უფლება, რომელზედაც კონცერტები და გამოსვლები დგას; საჯარო გადაცემა, მათ შორის გადაცემა ისე, რომ ნაწარმოები ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისთვის მის მიერ არჩეულ დროს და ადგილიდან — სტრიმინგის საფუძველი; აგრეთვე თარგმნის, გადამუშავებისა და გაქირავების უფლებები. ავტორს უფლება აქვს მიიღოს ჰონორარი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისთვის. მნიშვნელოვანია ამოწურვის წესიც: საქართველოში ავტორის მიერ ან მისი თანხმობით ასლის პირველი გაყიდვით ამოიწურება ავტორის უფლება ასლის შემდგომ გავრცელებაზე, ხოლო ნოტებით გამოხატული მუსიკალური ნაწარმოების, ფონოგრამაზე ჩაწერილი ნაწარმოებისა და კომპიუტერული პროგრამის შემთხვევაში გაქირავების უფლება საკუთრების გადასვლის მიუხედავად ავტორს რჩება.
განსაკუთრებული ლიცენზია
მუხლი 37-ის თანახმად, განსაკუთრებული ლიცენზიის ხელშეკრულებით ავტორი ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელი მხოლოდ ლიცენზიატს აძლევს განსაკუთრებულ უფლებას, გამოიყენოს ნაწარმოები ხელშეკრულებით განსაზღვრული სახითა და ფარგლებში და მასვე ანიჭებს უფლებას, აკრძალოს ნაწარმოების ამგვარი გამოყენება სხვა პირთა — ავტორის ჩათვლით — მიერ. ეს არის მუსიკალური ინდუსტრიისთვის ცენტრალური განმასხვავებელი ინსტრუმენტი: განსაკუთრებული ლიცენზია ნიშნავს, რომ ლიცენზიატი ბაზარზე ექსკლუზიურ პოზიციას იკავებს დაჭერილ უფლებათა ფარგლებში. თუ ლიცენზიატი ამ უფლების დაცვას არ აწარმოებს, სხვა პირთა მიერ გამოყენების აკრძალვის უფლებას შეიძლება განახორციელოს ავტორმა — ეს დეფოლტური წესი ავტორს ინსტრუმენტს უტოვებს მაშინ, როცა ლიცენზიატი პასიურია.
სალიცენზიო ხელშეკრულების აუცილებელი პირობები
მუხლი 40 აწესრიგებს, რა უნდა ითვალისწინებდეს სალიცენზიო ხელშეკრულება: გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდებას, მოცულობას, ჟანრს; ნაწარმოების გამოყენების კონკრეტულ სახეს; ხელშეკრულების მოქმედების ვადას და ტერიტორიას; ჰონორარის ოდენობის განსაზღვრის წესს ან ჰონორარს გამოყენების ყოველი სახისთვის; მის გადახდის წესსა და ვადას; ასევე სხვა პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ. აქ არის დისპოზიტიური წესებიც: ყოველი ის გამოყენების უფლება, რომელიც ხელშეკრულებით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ავტორს რჩება; კონკრეტული გამოყენების სახის არარსებობის შემთხვევაში ხელშეკრულება მხარეთა განზრახვის შესაბამის გამოყენებაზე ითვლება დადებულად; ტერიტორიის არარსებობისას ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედებს; მოქმედების ვადის არარსებობისას ავტორს ხელშეკრულების გაუქმების უფლება აქვს დადებიდან 3 წლის შემდეგ, ლიცენზიატისთვის ამის შესახებ 6 თვით ადრე წერილობით ცნობით. ლიცენზიით მინიჭებული უფლებების სხვა პირებზე გადაცემა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული, ხოლო ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში რეპროდუცირებაზე უნდა დადგინდეს მაქსიმალური ტირაჟი.
კოლექტიური მმართველობა და ტარიფები
მუხლი 66-ის თანახმად, ქონებრივ უფლებათა კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია უფლების მფლობელების სახელით მოსარგებლეებთან აწარმოებს მოლაპარაკებებს ჰონორარის ოდენობისა და გამოყენების პირობების შესახებ, გასცემს ლიცენზიებს თავისი მანდატის ფარგლებში, აგროვებს ჰონორარებს და დროულად ანაწილებს მათ უფლების მფლობელებს შორის თანასწორობის პრინციპით და ფაქტობრივი გამოყენების პროპორციულად. ყოველი ნაწარმოები, რომელიც საჯაროდ სრულდება, ეთერში გადაიცემა ან საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი ხდება, შედის ორგანიზაციის რეპერტუარში, და ამ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარგებლეს — სწორედ ეს წესი ხსნის იმ სირთულეს, რომ კონცერტის ორგანიზატორმა თუ ვენუმა არ იცის, ვის ეკუთვნის კონკრეტული სიმღერა. ჰონორარის ოდენობა დგინდება მმართველ ორგანიზაციასა და მოსარგებლეს შორის ხელშეკრულებით, ხოლო ვერ შეთანხმების შემთხვევაში — საქპატენტის თავმჯდომარის ბრძანებით შექმნილი კომისიის გადაწყვეტილებით, რომელიც გასაჩივრდება სასამართლოში მისი მიღებიდან 2 თვის ვადაში; გასაჩივრება არ აჩერებს გადაწყვეტილების მოქმედებას, ამიტომ მოსარგებლე მაინც გადაიხდის კომისიის ტარიფით სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე. საჯარო შესრულების ორგანიზატორი, მოსარგებლე და ადგილის მფლობელი პასუხს იზიარებენ წერილობითი ხელშეკრულებით, ხოლო მისი არარსებობისას პასუხისმგებლობა ეკისრებათ სოლიდარულად.
რა განსხვავდება განსაკუთრებული ლიცენზია ჩვეულებრივისგან?
განსაკუთრებული ლიცენზია ლიცენზიატს აძლევს უფლებას, აკრძალოს ნაწარმოების გამოყენება სხვა პირების — ავტორის ჩათვლით — მიერ; ჩვეულებრივი ლიცენზია ასეთ ექსკლუზიურობას არ ქმნის.
რა ხდება, თუ ხელშეკრულებაში ტერიტორია ან ვადა არ არის მითითებული?
ტერიტორიის გარეშე ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოზე მოქმედებს; ვადის გარეშე — ავტორს გაუქმების უფლება აქვს 3 წლის შემდეგ, 6 თვით ადრე წერილობითი ცნობით.
როგორ ფიქსირდება ჰონორარი?
მმართველ ორგანიზაციასა და მოსარგებლეს შორის ხელშეკრულებით; შეუთანხმებლობის შემთხვევაში — საქპატენტის თავმჯდომარის კომისიის ტარიფით, რომლის გასაჩივრებაც 2 თვის ვადაში ხდება.
ვის ეკისრება მტკიცების ტვირთი საჯარო შესრულებისას?
საჯაროდ შესრულებული ნაწარმოებები კოლექტიური მმართველობის რეპერტუარში შედის და მტკიცების ტვირთი მოსარგებლეს ეკისრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს როგორც ავტორებთან და გამომცემლებთან, ისე მოსარგებლეებთან — რადიოსადგურებთან, პლატფორმებთან და ღონისძიების ორგანიზატორებთან. მოვამზადებთ სალიცენზიო ხელშეკრულებას ყველა აუცილებელი პირობით, შევაფასებთ განსაკუთრებული ლიცენზიის საჭირობას, დავგეგმვით ჰონორარებთან დაკავშირებულ ურთიერთობას კოლექტიურ მმართველ ორგანიზაციასთან და დავიცავთ თქვენს ინტერესებს უფლებათა დარღვევისას. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — გითხრათ, რომელი გამოყენების სახები როგორ უნდა იყოს ლიცენზირებული თქვენს შემთხვევაში.