ხმის ჩაწერის ხელშეკრულება საქართველოში ცალკე კანონით არ არის რეგულირებული — ჩაწერის ხელშეკრულების სპეციალური საკანონმდებლო ტიპი არ არსებობს. არტისტის მხარეს ეს გარიგება საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონის შემსრულებლის ფიქსაციისა და ჰონორარის ნორმებზეა აგებული, ზოგად ხელშეკრულებით სამართალთან ერთად. ქვემოთ განვმარტავთ არტისტის პოზიციას კანონის ორმოცდამეშვიდე, ორმოცდამეორე და ორმოცდამეოთხე მუხლების მიხედვით.
ჩაწერა შემსრულებლის თანხმობით
ორმოცდამეშვიდე მუხლი აწესრიგებს, რომ შემსრულებელს თავის შესრულებაზე აქვს პირადი და ქონებრივი უფლებები: სახელის უფლება, რეპუტაციის პატივისცემის უფლება — შესრულების დაცვა ყოველგვარი დამახინჯებისაგან, რომელმაც შეიძლება შელახოს მისი პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია — და უფლება, გამოიყენოს შესრულება ნებისმიერი ფორმით, ჰონორარის მიღების უფლების ჩათვლით.
გამოყენების განსაკუთრებული უფლება ნიშნავს უფლებას, ნება დართოს ან აკრძალოს იმ შესრულების ჩაწერა, რომელიც ადრე არ იყო ჩაწერილი. ეს ნიშნავს, რომ სტუდიური სესიის ჩაწერა მხოლოდ არტისტის ნებართვით ხდება — ჩაუწერელი შესრულების ფიქსაცია მისი წინასწარი შეთანხმების გარეშე დაუშვებელია. ნებართვა გაიცემა შემსრულებლის მიერ, ხოლო შემსრულებელთა კოლექტივის შესრულებაზე — ასეთი კოლექტივის ხელმძღვანელის მიერ, მოსარგებლესთან დადებული წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მაუწყებელთან ხელშეკრულება ეთერში გადაცემაზე ჩაწერისა და შემდგომი გამოყენების უფლებებს გადასცემს მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული ხელშეკრულებით, და ჰონორარის ოდენობაც იმავე ხელშეკრულებით განისაზღვრება.
ჩაწერის შემდეგ გამოყენებაც იმავე ნორმით წყდება: ფონოგრამაზე ჩაწერილი შესრულების პირდაპირი ან არაპირდაპირი რეპროდუცირება, შესრულების გადაცემა ეთერში ან კაბელით, ჩანაწერის გაქირავება, ორიგინალისა და ასლების გავრცელება გაყიდვის ან საკუთრების სხვა ფორმით გადაცემის გზით და შესრულების ხელმისაწვდომობა პირისთვის მის მიერ არჩეულ დროსა და ადგილიდან — თითოეული ეს ფორმა შემსრულებლის ნებართვას და ჰონორარს ითხოვს. ამ მუხლით გათვალისწინებული განსაკუთრებული უფლებები შეიძლება ხელშეკრულებით გადაეცეს სხვა პირს, ამიტომ ჩაწერის გარიგებაში სწორედ ეს ჩამონათვალი უნდა დაიშალოს და თითოეულ პუნქტზე თანხმობა გაფიქსირდეს.
არტისტისთვის პრაქტიკული დასკვნა ასეთია: ხელშეკრულებამ უნდა განსაზღვროს, რომელი შესრულება იწერება, ვის ეკუთვნის ჩანაწერი და რომელ ფორმებში გამოიყენება ის შემდგომ — რეპროდუცირება, გავრცელება, ეთერი, ხელმისაწვდომობა — ასევე ჰონორარის ოდენობა და გადახდის წესი ყოველი ფორმისთვის. ჩაუწერელი პირობების შემთხვევაში ინტერპრეტაცია კანონის ზოგად ნორმებზე გადადის, რაც მოლაპარაკების ძალისხმევას ანაცვლებს ნორმით.
წერილობითი ფორმა
ორმოცდამეორე მუხლი მოითხოვს, რომ საავტორო უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნისა და სალიცენზიო ხელშეკრულებები წერილობით დაიდოს. ჩაწერისა და გამოშვების გარიგებაც ამ ფორმით აისახება: ზეპირი ფორმა მხოლოდ პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების დროს არის დასაშვები. არტისტისთვის ეს გარანტიაა: წერილობითი ხელშეკრულება აფიქსირებს, რომელი შესრულება იწერება, რომელ ფორმებში გამოიყენება და რა ჰონორარი ეკუთვნის.
დარღვევის შედეგები
ორმოცდამეოთხე მუხლი განსაზღვრავს: მხარემ, რომელმაც არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ავტორის ქონებრივი უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულება, მეორე მხარეს უნდა აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. გადაუხდელი ჰონორარის ან შეთანხმების ფარგლებს გარეთ გამოყენების შემთხვევაში არტისტი სრულ ანაზღაურებას ითხოვს — იმ შემოსავლების ჩათვლით, რომლებიც მას ხელშეკრულების სათანადო შესრულებისას ექნებოდა. სამოქალაქო სარჩელი დამოუკიდებელი გამოსავალია: ის არ ჩანაცვლებს სხვა დაცვის საშუალებებს, არამედ დამატებით ერთვის მათ და ავტორს სრულ ანაზღაურებამდე მიჰყავს, მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. გამოყენების ყოველი ფორმისთვის ცალკე შეთანხმება საწარმოო პრაქტიკაში უფრო უსაფრთხოა.
ხშირად დასმული კითხვები
ჩაწერის გარიგებებზე ყველაზე ხშირად იკითხებენ თანხმობას, ფორმას და ჰონორარს.
ვის თანხმობაა საჭირო შესრულების ჩასაწერად?
შემსრულებლის — ჩაუწერელი შესრულების ფიქსაცია მხოლოდ მისი ნებართვით ხდება; კოლექტივის შესრულებაზე ნებართვას ხელმძღვანელი გასცემს.
შეიძლება თუ არა ჩაწერის ხელშეკრულების ზეპირად დადება?
არა — სალიცენზიო და უფლებების გადაცემის ხელშეკრულებები წერილობით დაიდება; ზეპირი ფორმა მხოლოდ პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებშია დასაშვები. სამსახურებრივი მოვალეობის ან დამსაქმებლის დავალების შესრულებით შექმნილ შესრულებაზე შემსრულებელს სახელის უფლება ეკუთვნის, ხოლო გამოყენების განსაკუთრებული უფლება — იმ პირს, ვისთანაც მას შრომითი ურთიერთობა აქვს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
რა ხდება მაუწყებელთან გარიგებისას?
ეთერში გადაცემის ხელშეკრულება ჩაწერისა და შემდგომი გამოყენების უფლებებს მხოლოდ მაშინ გადასცემს, თუ ეს პირდაპირ წერია ხელშეკრულებაში. ფონოგრამის ასლების საქართველოში პირველი გაყიდვით ამოიწურება შემსრულებლის უფლება მის შემდგომ გავრცელებაზე ქვეყნის ფარგლებში.
რა ანაზღაურება ეკუთვნის არტისტს დარღვევისას?
ზიანის სრული ანაზღაურება — მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით.
ვის ეკუთვნის უფლებები სამსახურებრივ შესრულებაზე?
სახელის უფლება — შემსრულებელს; გამოყენების განსაკუთრებული უფლება — დამსაქმებელს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს არტისტებთან და პროდიუსერებთან: ვამზადებთ ჩაწერის ხელშეკრულებებს, ვაწესრიგებთ ჰონორარებს და ვზრუნავთ იმაზე, რომ შესრულების ჩაწერა და გამოყენება მხოლოდ შეთანხმებულ ფარგლებში ხდებოდეს.
თუ ჩაწერის ხელშეკრულების დადება გელოდებათ ან თქვენი შესრულება უუფლებოდ გამოიყენეს, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ ვითარებას და დაგიცავთ კანონის საფუძველზე.