მუსიკალური ინდუსტრიის ხელშეკრულებები — გამოცემის, ჩაწერისა და სინქრონიზაციის გარიგებები — ეყრდნობა ერთსა და იმავე სამართლებრივ მექანიზმს: საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით, ანდერძით ან ხელშეკრულებით. საქართველოს საავტორო უფლებების კანონი ამ გადაცემის საფუძვლებს, მის ფორმას და დარღვევის შედეგებს ზოგადად აწესრიგებს, და ეს ნორმები ნებისმიერი მუსიკალური გარიგების საფუძველია. ქვემოთ განვმარტავთ ამ მექანიზმს კანონის ოცდამეთხუთმეტე, ოცდამეთექვსმეტე, ორმოცდამეორე და ორმოცდამეოთხე მუხლების მიხედვით.
უფლების გადაცემის საფუძვლები
ოცდამეთხუთმეტე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეობის წესით ანდა ხელშეკრულებით. კანონით მემკვიდრეებზე საავტორო უფლების მოქმედების ვადის ფარგლებში გადადის ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლებები, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მუსიკოსის გარდაცვალების შემდეგ მისი ქონებრივი უფლებები ასე გრძელდება და ლეიბლს ან გამომცემელს შეუძლია მემკვიდრეებთან ხელშეკრულებით მიიღოს ისინი.
ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის პირადი უფლებები მემკვიდრეობით არ გადადის: მემკვიდრეებს უფლება აქვთ დაიცვან ისინი და ეს უფლებამოსილება ვადით არ იზღუდება. ავტორს შეუძლია თავისი სიცოცხლეშივე მიუთითოს პირი, რომელიც ამ უფლებებს მის გარდაცვალებამდე დაიცავს. თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად იცავენ პირად უფლებებს, მათ დაცვას ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს. ავტორის განსაზღვრის გარეშე, მემკვიდრეობით გადადის მხოლოდ უფლება, ნება დართოს სხვებს, ნაწარმოებს დაურთონ ილუსტრაცია, წინასიტყვაობა, კომენტარი ან განმარტება.
ქონებრივი უფლებების გადაცემა ხელშეკრულებით
ოცდამეთექვსმეტე მუხლი კანონს აბრუნებს: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს შეუძლია ყველა ქონებრივი უფლება ან მათი ნაწილი გადასცეს უფლებამონაცვლეს. ეს ნიშნავს, რომ მუსიკოსი შეიძლება გადასცემდეს როგორც მთელ ქონებრივ უფლებებს, ისე მათ ცალკეულ ნაწილს — მაგალითად, მხოლოდ რეპროდუცირებისა და გავრცელების უფლებას, საჯარო შესრულების უფლების შენარჩუნებით. რა ნაწილი გადაიცემა, ხელშეკრულების შინაარსია, და სწორედ ამიტომ მუსიკალურ გარიგებაში გადასაცემი უფლებების ზუსტი ჩამონათვალი გადამწყვეტია — ჩაუწერელი უფლება ავტორთან რჩება.
პირადი უფლებების ბედი ავტორის გარდაცვალების შემდეგ
მუსიკოსის სახელი და ნაწარმოების ხელშეუხებლობა მის გარდაცვალებასთან არ ქრება. მემკვიდრეებს უფლება აქვთ, დაიცვან ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებები და ეს უფლებამოსილება ვადით არ იზღუდება — ისინი შეუძლიათ ისარგებლონ ნებისმიერ დროს, როცა საქმე ეხებს, მაგალითად, სიმღერის დამახინჯებას ან ავტორობის უარყოფას. ავტორს თავად შეუძლია სიცოცხლეშივე დანიშნოს პირი, რომელიც ამ უფლებებს მის გარდაცვალებამდე დაიცავს. თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად იცავენ ამ უფლებებს, დაცვას ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს — ასე რომ, პირადი უფლებების დაცვა უზრუნველყოფილია ავტორის ოჯახის არქონის შემთხვევაშიც.
წერილობითი ფორმა
ორმოცდამეორე მუხლი მოითხოვს, რომ საავტორო უფლებების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, ნაწარმოების შექმნის შესახებ ხელშეკრულება და სალიცენზიო ხელშეკრულება დაიდოს წერილობით. გამონაკლისი მხოლოდ ერთია: პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს ზეპირადაც. მუსიკალური ინდუსტრიის ყველა მნიშვნელოვანი გარიგება — ჩაწერის, გამოცემის, სინქრონიზაციის — ამ წესით წერილობით ფორმას მოითხოვს.
დარღვევის შედეგები
ორმოცდამეოთხე მუხლი აწესრიგებს: მხარემ, რომელმაც არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ავტორის ქონებრივი უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულება, მეორე მხარეს უნდა აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. გადაუხდელი ჰონორარის ან ფართოდ ჩაწერილი უფლებების დარღვევის შემთხვევაში მუსიკოსი მოითხოვს სრულ ანაზღაურებას.
ხშირად დასმული კითხვები
მუსიკალურ გარიგებებზე ყველაზე ხშირად იკითხებენ გადაცემის საფუძვლებს, ფორმას და დარღვევის შედეგებზე.
როგორ შეიძლება საავტორო უფლების გადაცემა?
კანონით, ანდერძით მემკვიდრეობის წესით ან ხელშეკრულებით. მუსიკალურ ინდუსტრიაში ძირითადი გზა ხელშეკრულებაა.
შეიძლება თუ არა მხოლოდ ქონებრივი უფლებების ნაწილის გადაცემა?
დიახ — ავტორს შეუძლია გადასცეს უფლებამონაცვლეს ყველა ქონებრივი უფლება ან მათი ნაწილი; გაუქმებული არ რჩება ის ნაწილი, რომელიც ხელშეკრულებაში არ ფიგურირებს.
აუცილებელია თუ არა წერილობითი ფორმა?
დიახ, უფლებების გადაცემის, შექმნისა და სალიცენზიო ხელშეკრულებებისთვის; ზეპირი ფორმა დასაშვებია მხოლოდ პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში გამოყენებისას.
რა ხდება ჰონორარის გადაუხდელობისას?
დამრღვევი მხარე ანაზღაურებს ზიანს მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით — მათ შორის იმ შემოსავლებს, რომლელიც სათანადო შესრულებისას მიიღებოდა.
განსაკუთრებული ყურადღება სალიცენზიო გარიგებებზეა: საავტორო უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნისა და სალიცენზიო ხელშეკრულებები წერილობითი ფორმის მოთხოვნაზეა დადგენილი, და მხოლოდ ერთი გამონაკლისია — პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება ზეპირადაც დაიდება. მუსიკალურ ინდუსტრიაში ეს ნიშნავს, რომ გამოცემის, ჩაწერისა და სინქრონიზაციის გარიგებები ყოველთვის წერილობით უნდა იყოს გაფორმებული. ქონებრივი უფლებების გადაცემა სრულადაც შეიძლება და ნაწილობრივაც: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს შეუძლია ყველა ქონებრივი უფლება ან მათი ნაწილი გადასცეს უფლებამონაცვლეს.
რა ხდება ხელშეკრულების ვალდებულების დარღვევისას?
მხარე, რომელმაც არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა საავტორო უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, მეორე მხარეს უნაზღაურებს მიყენებულ ზიანს მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს მუსიკოსებთან, ლეიბლებთან, გამომცემლებთან და პროდიუსერებთან: ვამზადებთ უფლებების გადაცემისა და ლიცენზირების ხელშეკრულებებს, ვაწესრიგებთ ჰონორარებს და ვზრუნავთ პირადი უფლებების დაცულობაზე.
თუ გაქვთ მუსიკალური გარიგების დადება ან დავა უფლებებზე, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ პირობებს და დაგიცავთ კანონის საფუძველზე.