მუსიკალური ინდუსტრიის ხელშეკრულებები — გამოცემის, ჩაწერისა და სინქრონიზაციის გარიგებები — ეყრდნობა ერთსა და იმავე სამართლებრივ მექანიზმს: საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით, ანდერძით ან ხელშეკრულებით. საქართველოს საავტორო უფლებების კანონი ამ გადაცემის საფუძვლებს, მის ფორმას და დარღვევის შედეგებს ზოგადად აწესრიგებს, და ეს ნორმები ნებისმიერი მუსიკალური გარიგების საფუძველია. ქვემოთ განვმარტავთ ამ მექანიზმს კანონის ოცდამეთხუთმეტე, ოცდამეთექვსმეტე, ორმოცდამეორე და ორმოცდამეოთხე მუხლების მიხედვით.
უფლების გადაცემის საფუძვლები
ოცდამეთხუთმეტე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეობის წესით ანდა ხელშეკრულებით. კანონით მემკვიდრეებზე საავტორო უფლების მოქმედების ვადის ფარგლებში გადადის ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლებები, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მუსიკოსის გარდაცვალების შემდეგ მისი ქონებრივი უფლებები ასე გრძელდება და ლეიბლს ან გამომცემელს შეუძლია მემკვიდრეებთან ხელშეკრულებით მიიღოს ისინი.
ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის პირადი უფლებები მემკვიდრეობით არ გადადის: მემკვიდრეებს უფლება აქვთ დაიცვან ისინი და ეს უფლებამოსილება ვადით არ იზღუდება. ავტორს შეუძლია თავისი სიცოცხლეშივე მიუთითოს პირი, რომელიც ამ უფლებებს მის გარდაცვალებამდე დაიცავს. თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად იცავენ პირად უფლებებს, მათ დაცვას ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს. ავტორის განსაზღვრის გარეშე, მემკვიდრეობით გადადის მხოლოდ უფლება, ნება დართოს სხვებს, ნაწარმოებს დაურთონ ილუსტრაცია, წინასიტყვაობა, კომენტარი ან განმარტება.
ქონებრივი უფლებების გადაცემა ხელშეკრულებით
ოცდამეთექვსმეტე მუხლი კანონს აბრუნებს: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს შეუძლია ყველა ქონებრივი უფლება ან მათი ნაწილი გადასცეს უფლებამონაცვლეს. ეს ნიშნავს, რომ მუსიკოსი შეიძლება გადასცემდეს როგორც მთელ ქონებრივ უფლებებს, ისე მათ ცალკეულ ნაწილს — მაგალითად, მხოლოდ რეპროდუცირებისა და გავრცელების უფლებას, საჯარო შესრულების უფლების შენარჩუნებით. რა ნაწილი გადაიცემა, ხელშეკრულების შინაარსია, და სწორედ ამიტომ მუსიკალურ გარიგებაში გადასაცემი უფლებების ზუსტი ჩამონათვალი გადამწყვეტია — ჩაუწერელი უფლება ავტორთან რჩება.
პირადი უფლებების ბედი ავტორის გარდაცვალების შემდეგ
მუსიკოსის სახელი და ნაწარმოების ხელშეუხებლობა მის გარდაცვალებასთან არ ქრება. მემკვიდრეებს უფლება აქვთ, დაიცვან ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებები და ეს უფლებამოსილება ვადით არ იზღუდება — ისინი შეუძლიათ ისარგებლონ ნებისმიერ დროს, როცა საქმე ეხებს, მაგალითად, სიმღერის დამახინჯებას ან ავტორობის უარყოფას. ავტორს თავად შეუძლია სიცოცხლეშივე დანიშნოს პირი, რომელიც ამ უფლებებს მის გარდაცვალებამდე დაიცავს. თუ მემკვიდრეები არ არსებობენ ან არაჯეროვნად იცავენ ამ უფლებებს, დაცვას ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს — ასე რომ, პირადი უფლებების დაცვა უზრუნველყოფილია ავტორის ოჯახის არქონის შემთხვევაშიც.