ექსპორტული მოდელის საგადასახადო ორი ღერძი
ცოცხალი დილერის სტუდიო, რომელიც უცხოურ ოპერატორებს ემსახურება, ქართული საგადასახადო სამართლით ორ ღერძზეა აგებული: მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტი და დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციები. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მუხლი 97 განსაზღვრავს: რეზიდენტი საწარმოს მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია განაწილებული მოგება; ხარჯი ან სხვა გადახდა, რომელიც ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული არ არის; უსასყიდლოდ საქონლის მიწოდება/მომსახურების გაწევა ან/და ფულადი სახსრების გადაცემა; და წარმომადგენლობითი ხარჯი დადგენილ ზღვრულ ოდენობაზე მეტად.
სტუდიოს პრაქტიკაში ეს ჩამონათვალი სამი რისკის წყაროს ქმნის: დივიდენდების განაწილების დაგეგმვა მშობელ ჯგუფში, ინტერკომპანიური გადახდების ხარჯულობის კონტროლი და ის, რომ უსასყიდლო მომსახურება — მაგალითად, დემონსტრაციული სესიები პარტნიორისთვის — დაბეგვრის ობიექტად იქცევა. ამიტომ ხელშეკრულებითი დისციპლინა, სადაც ყოველი მომსახურება დასაბუთებული და ფასიანია, საგადასახადო ბაზის სისუფთავის წინაპირობაა.
არარეზიდენტული კავშირები და მუდმივი დაწესებულება
იმავე მუხლის არარეზიდენტული ნორმები ექსპორტული მოდელისთვისაა მნიშვნელოვანი: არარეზიდენტი საწარმოს, რომელიც საქართველოში საქმიანობას მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ახორციელებს, დაბეგვრის ობიექტი მისი მუდმივი დაწესებულების საქმიანობიდან გამომდინარე განაცემით განისაზღვრება. უცხოური ოპერატორის მხრიდან კი — მის მიერ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული ის შემოსავალი, რომელიც მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება, გადახდის წყაროსთან იბეგრება გამოქვითვების გარეშე, კოდექსით დადგენილი შესაბამისი წესით.
სტუდიოს კონტრაქტული არქიტექტურა სწორედ აქ იგებს ხმას: თუ უცხოური ოპერატორის წარმომადგენლები საქართველოში სტუდიოსთან მუდმივად მუშაობენ, შეიძლება დაისვას მისი მუდმივი დაწესებულების საკითხი — და ამ რისკის მართვა ხელშეკრულებითი ფორმულირებებით ხდება, სანამ საგადასახადო ორგანო დასკვნას გამოიტანს.
დღგ-ის ფენა — საზღვრის განსაზღვრა
მუხლი 159 ადგენს: დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციებია დასაბეგრი პირის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში ანაზღაურების სანაცვლოდ საქონლის მიწოდება და მომსახურების გაწევა, აგრეთვე საქონლის იმპორტი. საქონლის მიწოდება ან მომსახურება, რომელიც სხვა ტიპის მიწოდებასთან უშუალოდაა დაკავშირებული ან მასთან დამხმარე ხასიათისაა, ძირითად ოპერაციასთან ერთად განიხილება.
ექსპორტული სტუდიოსთვის გადამწყვეტი კითხვა საზღვარია: მომსახურების გაწევის ადგილი. საქართველოს ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში გაწეული მომსახურება დასაბეგრ ოპერაციად მიიჩნევა, და მომსახურების გაწევის ადგილის დადგენის დეტალური წესები კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული — ამიტომ უცხოურ საწარმოო ოპერატორებთან მომსახურების დღგ-ს ფარგლებს გარეთ გაყვანა ყოველთვის ამ წესების ზუსტ გადამოწმებას საჭიროებს, და არა ინტუიციას.


