ერთი პროდუქტი — მრავალი ბაზარი: პრობლემის განმარტება
თანამედროვე სათამაშო პროდუქტი — თამაში, RNG მოდული, პლატფორმა — იშვიათად მუშაობს ერთ იურისდიქციაში. მომწოდებელი, რომელიც ერთდროულად ემსახურება ქართულ ოპერატორებს და საერთაშორისო ბაზრებს, იძულებულია ერთი და იგივე პროდუქტი რამდენჯერმე გაატარობინოს შესაბამისობის შემოწმებაში: საქართველოში — კონტროლის ელექტრონულ სისტემასთან დაკავშირებული ავტორიზაციის სერტიფიკატის ფარგლებში, უცხოეთში კი — რეგულატორების მიერ აღიარებული ტესტირების ინსტიტუტების ანგარიშებით. ამ გვერდის ამოცანა არ არის ცალკეული იურისდიქციის პროცედურის აღწერა — ამას ჩვენი სერთიფიკაციის სერის გვერდები აკეთებენ; აქ ვსაუბრობთ იმაზე, როგორ დაიგეგმოს ერთიანი სერთიფიკაციის სტრატეგია, რომ მრავალი სერთიფიკატი კოორდინირებული პორტფელი იყოს და არა ერთმანეთის გამწითლებელი ქაოსი.
სტრატეგიული აზრი მარტივია: სერთიფიკაცია არ არის ერთჯერადი ფორმალობა, არამედ პროდუქტის სიცოცხლის ციკლის თანმდევი პროცესი. ყოველი ცვლილება თამაშში, მათემატიკაში ან პლატფორმაში სერთიფიკატების მოქმედებას ერთდროულად აყრის საფუძველს რამდენიმე ბაზარზე. ამიტომ პორტფელის დაგეგმვა ცვლილებების მართვის გეგმაა.
ქართული ღერძი: ავტორიზაციის სერტიფიკატი და შერჩეული პირი
საქართველოში ტექნიკური შესაბამისობის სერთიფიკაციის სამართლებრივი ღერძი „ლატარიების, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობის შესახებ“ კანონის 36-1-ლი მუხლით არის განსაზღვრული. თუ ნებართვის მაძიებელი ან მფლობელი თავისი საქმიანობისთვის საკუთარი რესურსებით შექმნილ სისტემას იყენებს, ფინანსთა მინისტრის სამართლებრივი აქტით დადგენილი სტანდარტებისა და მოთხოვნების შესაბამისად, შერჩეულმა პირმა უნდა შეამოწმოს ეს სისტემა და გასცეს ავტორიზაციის სერტიფიკატი; გაცემის წესი და პირობები ფინანსთა მინისტრის სამართლებრივი აქტით დგინდება. ავტორიზაციის სერტიფიკატი ადასტურებს თამაშისა და არსებითი პროდუქციის/მომსახურების შესაბამისობას სტანდარტებთან.
ინსტიტუციური ჩარჩოც მნიშვნელოვანია: კონტროლის ელექტრონულ სისტემას შემოსავლების სამსახურთან ხელშეკრულებით — არაუმეტეს 15 წლის ვადით — დანერგავს და ოპერირებს შერჩეული პირი, რომლის სერვერი საქართველოში უნდა იყოს განთავსებული; ნებართვის მაძიებელი/მფლობელი კი ვალდებულია გადაიხადოს საფასური ონლაინსათამაშო სისტემის პირველადი კვლევისთვის (შემოწმებისთვის) და შესაბამისი ავტორიზაციის სერტიფიკატის გაცემისთვის, აღჭურვილობისა და მონიტორინგისთვის, მონტაჟისთვის, სისტემის ოპერირებისთვის (საოპერაციო საფასური) და POS ტერმინალების მიწოდებისთვის. საფასურის სახეობები, ოდენობები, გადახდის პერიოდულობა და წესი საქართველოს მთავრობის სამართლებრივი აქტით განისაზღვრება — კონკრეტული ციფრები რეგულატორთან ზუსტდება. ამასთან, მთავრობა ორგანიზატორსა და მიმწოდებელს სისტემასთან დაკავშირებით დამატებითი მოთხოვნებიც შეუძლია დაუდგინოს, და მათი შეუსრულებლობა სანებართვო პირობების დარღვევად მიიჩნევა.
საერთაშორისო ლაბორატორიული ფენა
უცხოურ ბაზრებზე ტესტირების სტანდარტს საერთაშორისო საცდელი ლაბორატორიები ფორმირებენ — ბაზარზე ცნობილი GLI/BMM-ტიპის ინსტიტუტები, რომლებიც RNG-ის შემოწმებას, თამაშის მათემატიკის ანგარიშებს და პლატფორმის ინტეგრაციულ ტესტირებას აწარმოებენ. ქართული კანონი ლაბორატორიებს სახელწოდებით არ ასახელებს — იგი აწესრიგებს როლს (შერჩეული პირი, ავტორიზაციის სერტიფიკატი), ამიტომ საერთაშორისო ლაბორატორიული ანგარიშების ფასი ქართულ პროცესში პრაქტიკული კითხვაა და რეგულატორთან/შერჩეულ პირთან უნდა დაზუსტდეს.
რეგულატორთა საკუთარი ჩარჩოები ორიენტირს იძლევა: გიბრალტარის აზარტული დივიზიონი ტესტირების დაწესებულებათა დამტკიცებულ სიას (Approved Testing Facilities) აქვეყნებს; კანავაკეს კომისია Casino Software Provider Authorization-ს გასცემს — განაცხადის საფასური $35,000 და თითო ძირითადი პირისთვის $5,000, წლიური საფასური $20,000 და სიაში მოხსენიებული თითო მესამე მხარის ოპერატორისთვის $3,000 — და მომწოდებლის ავტორიზაცია მიბმულია ერთადერთ IGL-ზე; მალტაზე B2B კრიტიკული მომარაგების ლიცენზია ორი მარშრუტით გაიცემა — Game Providers and Back Office და მხოლოდ Back Office — და ერთი ლიცენზია ფარავს Type 1-დან Type 4-მდე თამაშებს, ხოლო ჯგუფური ლიცენზია შესაძლებელია, როდესაც სათავო კომპანია ჯგუფის წევრების 90 პროცენტზე მეტს ფლობს; მენის კუნძულზე კი ცალკე არსებობს Software Supplier და Token/Blockchain-Based Software Supplier ლიცენზიები — შესაბამისად £36,750 და £52,500 წლიური საფასურით, განაცხადის საფასური ყველა ტიპზე £5,250-ია.