საზღვაო ეკიპაჟის უფლებები საქართველოს საზღვაო კოდექსით
საზღვაო ეკიპაჟის უფლებები და სტატუსი საქართველოში პირდაპირ განისაზღვრება საქართველოს საზღვაო კოდექსით — კერძოდ, მისი 47-ე, 48-ე, 51-ე და 66-ე მუხლებით. ეს ნორმები ოთხ მიმართულებას აწესრიგებს: ვინ შეიძლება დაიშვეს კაპიტნის, ოფიცრის ან რიგითის თანამდებობაზე; რა ძალა აქვს კაპიტნის კანონიერ ბრძანებას; რა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება აქვს კაპიტანს; და რა სტანდარტები მოქმედებს ეკიპაჟის კვებასა და საცხოვრებელ პირობებზე.
კვალიფიკაცია და წოდების მინიჭება — მუხლი 47
კოდექსის 47-ე მუხლის მიხედვით, გემის კაპიტნის, ოფიცრისა და რიგითის თანამდებობებზე სამუშაოდ იშვებიან მხოლოდ სათანადო წოდების მქონე საზღვაო საქმის სპეციალისტები, რაც ემყარება „მეზღვაურთა განათლებისა და სერტიფიკაციის შესახებ“ საქართველოს კანონს და მეზღვაურთა მომზადების, დიპლომირებისა და ვახტის გაწევის შესახებ 1978 წლის საერთაშორისო კონვენციას ცვლილებათა გათვალისწინებით. თევზსაჭერ გემზე შკიპერის, ოფიცრისა და რიგითის თანამდებობებზე დაიშვებიან სათანადო წოდების მქონე სპეციალისტები „მეთევზე-მეზღვაურთა განათლებისა და სერტიფიკაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად.
წოდება პირს ენიჭება სააგენტოში სათანადო გამოცდების ჩაბარების შემდეგ, რაც დასტურდება კომპეტენციის და კვალიფიკაციის სერტიფიკატებით, ხოლო ჩამოერთმევა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. განსაკუთრებული მოთხოვნა კაპიტნებს ეხება: საქართველოს სახელმწიფო დროშით მცურავი სამგზავრო გემის კაპიტანი შეიძლება იყოს მხოლოდ კაპიტნის წოდების მქონე პირი, რომელსაც სათანადო კომპეტენცია აქვს 1978 წლის კონვენციის შესაბამისად.
კაპიტნის ბრძანება და უსაფრთხოების პრიორიტეტი — მუხლი 48
კოდექსის 48-ე მუხლი კაპიტნის ბრძანებას გემზე წესრიგის საფუძვლად აქცევს: გემის კაპიტნის ბრძანება, მისი კომპეტენციის ფარგლებში, ზედმიწევნით უნდა შეასრულოს გემზე მყოფმა ყველა პირმა, ხოლო უშესრულებლობის შემთხვევაში კაპიტანი ვალდებულია შესაბამისი ზომები მიიღოს. ამავდროულად, კაპიტანს უფლება აქვს უარი თქვას გემის სანაოსნოდ გაყვანაზე, როდესაც გემს უსაფრთხოდ არ მიაჩნია; გემზე ასვლაზე უარი განუცხადოს ნებისმიერ პირს, გარდა სახელმწიფოს მიერ უფლებამოსილი პირისა, რომელიც ასრულებს მოვალეობას ზღვაზე ადამიანის სიცოცხლის დაცვის შესახებ 1974 წლის საერთაშორისო კონვენციის შესაბამისად; და უარი თქვას ნებისმიერი სახის ტვირთის დატვირთვაზე.
მნიშვნელოვანია კონფლიქტის წესიც: თუ კაპიტანი პროფესიული განსჯის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ არსებობს კონფლიქტი გემის მიმართ წაყენებულ საზღვაო უშიშროების მოთხოვნასა და საზღვაო უსაფრთხოების მოთხოვნას შორის, იგი უპირატესობას ანიჭებს უსაფრთხოების მოთხოვნას, საჭიროების შემთხვევაში იღებს დროებით ზომებს უშიშროებისთვის და ამის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობებს სააგენტოს.
კაპიტანი — გემთმფლობელისა და ტვირთმფლობელის წარმომადგენელი — მუხლი 51
კოდექსის 51-ე მუხლის მიხედვით, გემის კაპიტანი თავისი სამსახურებრივი მდგომარეობით ითვლება გემთმფლობელისა და ტვირთმფლობელის წარმომადგენლად ყველა გარიგებაში, რომელიც დაკავშირებულია გემთან, ტვირთთან ან ნაოსნობასთან, აგრეთვე მისთვის მინდობილ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხის მოგვარებისას, თუ მათი წარმომადგენელი ადგილზე არ იმყოფება.
კვება, სასმელი წყალი და საცხოვრებელი პირობები — მუხლი 66
ეკიპაჟის ყოფის სტანდარტები კოდექსის 66-ე მუხლშია თავმოყრილი. საქართველოს დროშით მცურავ გემზე მიწოდებული საკვები პროდუქტები უნდა შეესაბამებოდეს გემზე მყოფ მეზღვაურთა რაოდენობას და მათ რელიგიურ და კულტურულ წეს-ჩვეულებებს, ითვალისწინებდეს ნაოსნობის ხანგრძლივობას და იყოს სათანადო რაოდენობის; დაცული უნდა იყოს კვებითი ღირებულება, ხარისხი და მრავალფეროვნება. გემზე სასმელი წყლისა და საკვების შესაბამისობას, ხარისხსა და რაოდენობას განსაზღვრავს სააგენტო. სამზარეულო ისე უნდა იყოს ორგანიზებული, რომ მეზღვაურებისთვის ადეკვატური და მაღალი კვებითი ღირებულების საკვები ჰიგიენურ პირობებში მომზადდეს.
სავალდებულოა კვალიფიციური მზარეულის შერჩევა, თუმცა თუ ეკიპაჟის უსაფრთხო რაოდენობის წევრებით დაკომპლექტების დოკუმენტში მითითებული მეზღვაურთა საერთო რაოდენობა ათზე ნაკლებია, შესაძლებელია გემს კვალიფიციური მზარეული არ ჰყავდეს — მაშინ გემთმფლობელი ვალდებულია უზრუნველყოს საკვების მომმზადებელი პირის სათანადო გაწვრთნა საკვების მოვლის, შენახვისა და მომზადების საკითხებში. კვალიფიციური მზარეულის სტატუსს განსაზღვრავს „მეზღვაურთა შრომის შესახებ“ საქართველოს კანონი, ხოლო გაწვრთნილად მიიჩნევა პირი, რომელმაც გაიარა სააგენტოს მიერ აღიარებული კურსი ან გემთმფლობელის მიერ ორგანიზებული კურსი, რომელიც მოიცავს სულ მცირე სამზარეულოში პირადი უსაფრთხოების, საკვების ჰიგიენისა და პირადი ჰიგიენის საკითხებს.
კონტროლიც ზუსტად არის დაწესებული: კაპიტანი ან მის მიერ განსაზღვრული პირი ვალდებულია არანაკლებ კვირაში ერთხელ განახორციელოს სასმელი წყლის, საკვების, საწყობის, სამზარეულოსა და აღჭურვილობის მონიტორინგი, ხოლო ყოველთვიურად — საცხოვრებელი ადგილების ინსპექტირება, რათა დარწმუნდეს, რომ საცხოვრებელი ოთახები ჰიგიენურია და ღირსეულ განთავსებას უზრუნველყოფს. შედეგები და შეუსაბამობები აღირიცხება დოკუმენტში აღსაფხვრელი ღონისძიებების მითითებით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც მეზღვაურებს და გემთმფლობელებს ეკიპაჟის უფლებებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ექმნებათ.
ვინ შეიძლება დაიშვეს გემის კაპიტნად, ოფიცრად ან რიგითად?
მხოლოდ სათანადო წოდების მქონე საზღვაო საქმის სპეციალისტები, რომლებიც შეესაბამებიან „მეზღვაურთა განათლებისა და სერტიფიკაციის შესახებ“ კანონს და 1978 წლის კონვენციას. წოდება ენიჭება სააგენტოში გამოცდების ჩაბარების შემდეგ კომპეტენციისა და კვალიფიკაციის სერტიფიკატებით.
შეუძლიათ კაპიტანს უარი თქვას სახიფათო რეისზე?
დიახ — 48-ე მუხლის მიხედვით კაპიტანს უფლება აქვს უარი თქვას გემის სანაოსნოდ გაყვანაზე, როდესაც გემს უსაფრთხოდ არ მიაჩნია, გამოაცხადოს უარი ნებისმიერი პირის გემზე ასვლაზე და უარი თქვას ნებისმიერი სახის ტვირთის დატვირთვაზე.
რა ხდება უშიშროებისა და უსაფრთხოების მოთხოვნების კონფლიქტის დროს?
კაპიტანი პროფესიული განსჯის საფუძველზე უპირატესობას ანიჭებს საზღვაო უსაფრთხოების მოთხოვნას, საჭიროების შემთხვევაში იღებს დროებით ზომებს უშიშროებისთვის და ამის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობებს სააგენტოს.
რა სტანდარტები მოქმედებს ეკიპაჟის კვებაზე?
საკვები უნდა შეესაბამებოდეს ეკიპაჟის რაოდენობას, მეზღვაურთა რელიგიურ და კულტურულ წეს-ჩვეულებებს და ნაოსნობის ხანგრძლივობას; დაცული უნდა იყოს მისი კვებითი ღირებულება, ხარისხი და მრავალფეროვნება. კვებასა და აღჭურვილობას აკონტროლებენ არანაკლებ კვირაში ერთხელ, საცხოვრებლებს — ყოველთვიურად.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
თუ მეზღვაური ხართ და წოდების, კვალიფიკაციის ან სამსახურებრივი უფლებების პრობლემა გაქვთ, ან გემთმფლობელი ხართ და გინდათ დაკომპლექტება კანონს შეესაბამებოდეს, Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ საზღვაო კოდექსის 47-ე, 48-ე, 51-ე და 66-ე მუხლების გამოყენებას თქვენს სიტუაციაში, შევაფასებთ დარღვევის მტკიცებულებებს და დაგეხმარებით მოთხოვნის ან სარჩელის მომზადებაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.