საზღვაო ეკიპაჟის უფლებები საქართველოს საზღვაო კოდექსით
საზღვაო ეკიპაჟის უფლებები და სტატუსი საქართველოში პირდაპირ განისაზღვრება საქართველოს საზღვაო კოდექსით — კერძოდ, მისი 47-ე, 48-ე, 51-ე და 66-ე მუხლებით. ეს ნორმები ოთხ მიმართულებას აწესრიგებს: ვინ შეიძლება დაიშვეს კაპიტნის, ოფიცრის ან რიგითის თანამდებობაზე; რა ძალა აქვს კაპიტნის კანონიერ ბრძანებას; რა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება აქვს კაპიტანს; და რა სტანდარტები მოქმედებს ეკიპაჟის კვებასა და საცხოვრებელ პირობებზე.
კვალიფიკაცია და წოდების მინიჭება — მუხლი 47
კოდექსის 47-ე მუხლის მიხედვით, გემის კაპიტნის, ოფიცრისა და რიგითის თანამდებობებზე სამუშაოდ იშვებიან მხოლოდ სათანადო წოდების მქონე საზღვაო საქმის სპეციალისტები, რაც ემყარება „მეზღვაურთა განათლებისა და სერტიფიკაციის შესახებ“ საქართველოს კანონს და მეზღვაურთა მომზადების, დიპლომირებისა და ვახტის გაწევის შესახებ 1978 წლის საერთაშორისო კონვენციას ცვლილებათა გათვალისწინებით. თევზსაჭერ გემზე შკიპერის, ოფიცრისა და რიგითის თანამდებობებზე დაიშვებიან სათანადო წოდების მქონე სპეციალისტები „მეთევზე-მეზღვაურთა განათლებისა და სერტიფიკაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად.
წოდება პირს ენიჭება სააგენტოში სათანადო გამოცდების ჩაბარების შემდეგ, რაც დასტურდება კომპეტენციის და კვალიფიკაციის სერტიფიკატებით, ხოლო ჩამოერთმევა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. განსაკუთრებული მოთხოვნა კაპიტნებს ეხება: საქართველოს სახელმწიფო დროშით მცურავი სამგზავრო გემის კაპიტანი შეიძლება იყოს მხოლოდ კაპიტნის წოდების მქონე პირი, რომელსაც სათანადო კომპეტენცია აქვს 1978 წლის კონვენციის შესაბამისად.
კაპიტნის ბრძანება და უსაფრთხოების პრიორიტეტი — მუხლი 48
კოდექსის 48-ე მუხლი კაპიტნის ბრძანებას გემზე წესრიგის საფუძვლად აქცევს: გემის კაპიტნის ბრძანება, მისი კომპეტენციის ფარგლებში, ზედმიწევნით უნდა შეასრულოს გემზე მყოფმა ყველა პირმა, ხოლო უშესრულებლობის შემთხვევაში კაპიტანი ვალდებულია შესაბამისი ზომები მიიღოს. ამავდროულად, კაპიტანს უფლება აქვს უარი თქვას გემის სანაოსნოდ გაყვანაზე, როდესაც გემს უსაფრთხოდ არ მიაჩნია; გემზე ასვლაზე უარი განუცხადოს ნებისმიერ პირს, გარდა სახელმწიფოს მიერ უფლებამოსილი პირისა, რომელიც ასრულებს მოვალეობას ზღვაზე ადამიანის სიცოცხლის დაცვის შესახებ 1974 წლის საერთაშორისო კონვენციის შესაბამისად; და უარი თქვას ნებისმიერი სახის ტვირთის დატვირთვაზე.
მნიშვნელოვანია კონფლიქტის წესიც: თუ კაპიტანი პროფესიული განსჯის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ არსებობს კონფლიქტი გემის მიმართ წაყენებულ საზღვაო უშიშროების მოთხოვნასა და საზღვაო უსაფრთხოების მოთხოვნას შორის, იგი უპირატესობას ანიჭებს უსაფრთხოების მოთხოვნას, საჭიროების შემთხვევაში იღებს დროებით ზომებს უშიშროებისთვის და ამის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობებს სააგენტოს.
კაპიტანი — გემთმფლობელისა და ტვირთმფლობელის წარმომადგენელი — მუხლი 51
კოდექსის 51-ე მუხლის მიხედვით, გემის კაპიტანი თავისი სამსახურებრივი მდგომარეობით ითვლება გემთმფლობელისა და ტვირთმფლობელის წარმომადგენლად ყველა გარიგებაში, რომელიც დაკავშირებულია გემთან, ტვირთთან ან ნაოსნობასთან, აგრეთვე მისთვის მინდობილ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხის მოგვარებისას, თუ მათი წარმომადგენელი ადგილზე არ იმყოფება.