ტრასტის შექმნა

ტრასტი და ქართული სამართალი

ტრასტი საერთაშორისო პრაქტიკაში ქონების მართვის ისეთ მოდელს ნიშნავს, როდესაც პირი საკუთარ ქონებას გადასცემს სხვა პირს იმ პირობით, რომ ეს უკანასკნელი ქონებას დადგენილ ინტერესებში მართავს. ქართულ სამართალში კლასიკური ინგლისური ტრასტი, როგორც ცალკე აღმართული ინსტიტუტი, არ არსებობს: სამოქალაქო კოდექსი ამ მოდელის შესატყვისს სხვაგვარად აყალიბებს. კანონის მუხლი 724 განსაზღვრავს საკუთრების მინდობის ხელშეკრულებას: ამ ხელშეკრულებით საკუთრების მიმნდობი გადასცემს ქონებას მინდობილ მესაკუთრეს, რომელიც იღებს და მართავს მას საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად. სწორედ ეს ხელშეკრულებაა ქართული სამართლის ის ინსტრუტი, რომლითაც „ტრასტის“ ფუნქცია — ქონების გადაცემა სანდო მმართველისთვის და მისი მიმნდობის ინტერესებში მართვა — ხორციელდება.

პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ტრასტის მოწყობის მსურველი პირი საქართველოში საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ქმნის ქონების მართვის სტრუქტურას: ქონება გადადის მინდობილ მესაკუთრეში, თუმცა მართვის მიზანი, საზღვრები და ანგარიშვალდებულება მიმნდობის ინტერესებით განისაზღვრება. ამ გვერდზე განმარტებულია ხელშეკრულების შინაარსი, მხარეთა უფლება-მოვალეობანი, მისი ფორმა და პასუხისმგებლობის წესები, რათა გადაწყვეტილება სრულყოფილ სამართლებრივ სურათზე დაისვას.

ხელშეკრულების მხარენი და შინაარსი

ხელშეკრულების ერთი მხარეა საკუთრების მიმნდობი — პირი, რომელიც ქონებას გადასცემს მართვისთვის; მეორე მხარეა მინდობილი მესაკუთრე, რომელიც ამ ქონებას იღებს და მართავს. მუხლი 724 მართვის კრიტერიუმს მკაფიოდ აყალიბებს: მინდობილი მესაკუთრე მოქმედებს საკუთრების მიმნდობის ინტერესების შესაბამისად, ანუ ქონების გამოყენებისა და მართვის თითოეული გადაწყვეტილება ამ ინტერესებს უნდა პასუხობდეს და არა მინდობილის პირად საჭიროებებს.

ამ მოდელით ქონება სამართლებრივად გადადის მინდობილი მესაკუთრის უფლებამოსილებაში, მაგრამ ეკონომიკური შინაარსით მიმნდობის ინტერესებს ემსახურება. სწორედ ამ განსხვავებაშია საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების არსი, და სწორედ ამიტომ არის გადამწყვეტი ხელშეკრულების პირობების ზუსტი ფორმულირება — ინტერესების, მართვის საზღვრებისა და ანგარიშგების წესის დეტალურად დაფიქსირება.

მინდობილი მესაკუთრის უფლება-მოვალეობანი

მუხლი 725 განსაზღვრავს მინდობილი მესაკუთრის სტატუსის ორ მხარეს. პირველი: მინდობილი მესაკუთრე მოვალეა მართოს მინდობილი საკუთრება თავისი სახელით, მაგრამ საკუთრების მიმნდობის რისკითა და ხარჯით. გარეგანი სამართლებრივი მოქმედებები მინდობილის სახელით ხორციელდება, ხოლო მართვასთან დაკავშირებული ხარჯი და რისკი მიმნდობეს დარჩება — ეს განაწილება ხელშეკრულების მოლაპარაკებისას ღირს ყურადღებით განიხილოს თითოეულმა მხარემ.

მეორე: მესამე პირებთან ურთიერთობაში მინდობილი მესაკუთრე სარგებლობს მესაკუთრის უფლებამოსილებით — გარე პირების მიმართ ის სრული მესაკუთრის პოზიციაშია. ამავდროულად კანონი ქცევის მაღალ სტანდარტს აწესებს: თუ მინდობილი მესაკუთრე, საკუთრების მიმნდობის ინტერესების საწინააღმდეგოდ, არ იჩენს ისეთ გულისხმიერებას, როგორიც მას საკუთარი საქმეების მიმართ უნდა გამოეჩინა, იგი ვალდებულია აანაზღაუროს ამ მოქმედებით გამოწვეული ზიანი. გულისხმიერების ეს საზომი — საკუთარი საქმეების მიმართ გამოჩენილი სიფრთხილის დონე — დავის შემთხვევაში გადამწყვეტ არგუმენტად იქცევა ხოლმე.