გენდერული თანასწორობის შესაბამისობა: საერთო ჩარჩო
გენდერული თანასწორობის შესაბამისობა საქართველოში სრულად გაზომადი სამართლებრივი ამოცანაა: შრომის კოდექსი აწესრიგებს როგორც აკრძალულ ქცევას, ისე დაცვის კონკრეტულ ბლოკებს და ჯარიმულ ზემოქმედებას. აშშ-ის თანაბარი ანაზღაურებისა და სამოქალაქო უფლებრივი ფედერალური ჩარჩოები და ევროკავშირის ხელფასის გამჭვირვალობის დირექტივა აქ არ მოქმედებს — ქართული ორგანიზაციის შესაბამისობას ქართული შრომის კოდექსი ატარებს, და სწორედ მისი მუხლებით იზომება რისკი.
შესაბამისობის საყრდენი ოთხი ბლოკია: დისკრიმინაციის ცნება და თანაბარი ანაზღაურების წესი, აკრძალვის ფარგლები, დაცვითი რეჟიმი ღამის სამუშაოსა და შვებულებების გარშემო, და სანქციები. თითოეული მათგანი ქვემოთ გაშლილია იმ რიცხვებით, რომლებიც კადრული პოლიტიკის აუდიტს ესაჭიროება.
თანაბარი ანაზღაურება და დისკრიმინაციის ფორმები
კოდექსის 4-ე მუხლი დისკრიმინაციას განსაზღვრავს როგორც პირის განზრახ ან გაუფრთხილებლობით განსხვავებას, გამორიცხვას ან უპირატესობის მინიჭებას დაცულ ნიშნებზე — მათ შორის სქესზე, ოჯახურ მდგომარეობასა და შრომითი ხელშეკრულების სტატუსზე. განმარტებულია პირდაპირი და ირიბი დისკრიმინაცია: ირიბი ისეთი ნეიტრალური დებულებაა, რომელიც პირს არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს, თუ ის ობიექტურად არ არის გამართლებული კანონიერი მიზნით და აუცილებელ-თანაზომიერი საშუალებით. სამუშაო ადგილზე შევიწროება და სექსუალური შევიწროება დისკრიმინაციის ფორმაა; აკრძალულია შევიწროების მსხვერპლის მიმართ რეაგირება განცხადებისთვის ან საჩივრისთვის.
გენდერული თანასწორობის ცენტრალური ნორმა 4-ე მუხლის მე-4 პუნქტია: დამსაქმებელი ვალდებულია ქალი და მამაკაცი თანაბარი სამუშაოს შესრულებისას თანაბარი შრომის ანაზღაურებით უზრუნველყოს. ეს წესი აუდიტის ერთ-ერთი პირველი საზომია: ერთი და იმავე პოზიციის ანაზღაურების სხვაობა სქესის ნიშნით ამ მოთხოვნის პირდაპირი დარღვევაა. აკრძალვის ფარგლები კი — 5-ე მუხლით — ვაკანსიის გამოქვეყნებიდან შერჩევის ეტაპამდე, კარიერული წინსვლის, კვალიფიკაციის ამაღლების, შრომის, ანაზღაურების, შეწყვეტისა და სოციალური დაცვის პირობებამდე ვრცელდება.
დაცვითი რეჟიმი: ღამის სამუშაო და მშობიარობის შვებულებები
28-ე მუხლით ღამის დრო არის 22 საათიდან 6 საათამდე პერიოდი; ღამის მუშაკად ითვლება პირი, რომელიც ღამით ჩვეულებრივ არანაკლებ 3 საათს მუშაობს. აკრძალულია ღამის სამუშაოზე არასრულწლოვნის, ორსულის, ახალნამშობიარებისა და მეძუძური ქალის დასაქმება; შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის ან 3 წლამდე ბავშვის მშობლის — მხოლოდ თანხმობით. მძიმე და მავნე პირობებში ღამის სამუშაო 24 საათში 8 საათს არ უნდა აღემატებოდეს. ღამის მუშაკს მოთხოვნის შემთხვევაში დამსაქმებელი საკუთარ ხარჯზე წინასწარ და პერიოდულ სამედიცინო შემოწმებას უზრუნველყოფს, ხოლო ჯანმრთელობის პრობლემის დროს — დღის სამუშაოზე გადაყვანას.
37-ე მუხლი მშობიარობის ბლოკს აწესრიგებს: ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებადი შვებულება არის 126 კალენდარული დღე, გართულების ან ტყუპის შობისას — 143 კალენდარული დღე; ბავშვის მოვლის გამო შვებულება — 604 კალენდარული დღე (გართულებისას 587), რომლიდანაც ანაზღაურებადია 57 კალენდარული დღე; ანაზღაურებადი ნაწილი თანამიმდევრულად გამოიყენება 183 ან 200 კალენდარული დღის განმავლობაში. მშობიარობამდელი შვებულება დედის ექსკლუზიური უფლებაა, მოვლის შვებულებას კი მშობელი საერთოდ ან ნაწილობრივ მამაც იყენებს; აღებამდე დამსაქმებელი 2 კვირით ადრე უნდა გააფრთხილოს.