სერვისის შესახებ
დისკრიმინაციის აკრძალვის ტრენინგი მხოლოდ მაშინ არის ღირებული, როცა ის კანონის ზუსტ ნორმებზე არის აგებული — არა ზოგად ეთიკურ დამოკიდებულებებზე, არამედ იმ წესებზე, რომლებიც საქართველოს შრომის კოდექსი ადგენს და რომლის დარღვევაც რეალურ სანქციას იწვევს. ეს გვერდი ტრენინგის სამიწისძვრო ბლოკებს ხსნის: დისკრიმინაციის ცნება და ფორმები, აკრძალვის ფარგლები ვაკანსიიდან შეწყვეტამდე, დამსაქმებლის ვალდებულება შინაგანაწესში და პასუხისმგებლობის რეჟიმი — ეს ოთხი ბლოკი ერთად ქმნის იმ ცოდნას, რაც თანამშრომელს უფლების ამოცნობას ასწავლის, ხელმძღვანელს კი — რისკის აცილებას.
დისკრიმინაციის ცნება: ნიშნები, პირდაპირი და ირიბი ფორმები
კოდექსის მე-4 მუხლი დისკრიმინაციას განსაზღვრავს როგორც განზრახ ან გაუფრთხილებლობით პირის განსხვავებას, გამორიცხვას ან უპირატესობის მინიჭებას აკრძალული ნიშნის გამო. ნიშნების ჩამონათვალი კანონს ფართო აქვს: რასა, კანის ფერი, ენა, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილება, ეროვნება, წარმოშობა, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობა, შრომითი ხელშეკრულების სტატუსი, საცხოვრებელი ადგილი, ასაკი, სქესი, სექსუალური ორიენტაცია, შეზღუდული შესაძლებლობა, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი კუთვნილება, ოჯახური მდგომარეობა, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულება და სხვა ნიშანი, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს თანაბარი შესაძლებლობის ან მოპყრობის უარყოფას ან ხელყოფას.
ფორმების განმარტებაც კანონშივეა: პირდაპირია დისკრიმინაცია, როდესაც ნიშნის გამო პირის მიმართ ხორციელდება არათანაბარი მოპყრობა სხვა, იმავე მდგომარეობაში მყოფ პირთან შედარებით; ირიბია — როდესაც ნეიტრალური დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს, გარდა იმისა, როცა ის ობიექტურად არის გამართლებული კანონიერი მიზნით და საშუალებები აუცილებელი და თანაზომიერია. ცალკეა თანაბარი სამუშაოს წესი: ქალი და მამაკაცი თანაბარი სამუშაოს შესრულებისას თანაბარი შრომის ანაზღაურების უფლება აქვთ. შევიწროება — მათ შორის სექსუალური შევიწროება — დისკრიმინაციის ფორმაა: არასასურველი ქცევა, რომელიც ღირსებას შლახავს და დამაშინებელ, მტრულ, დამამცირებელ გარემოს ქმნის. დაცულია შევიწროებისგან დამცავიც: შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა იმის გამო, რომ დასაქმებულმა განცხადებით ან საჩივრით მიმართა ორგანოს, აკრძალულია.
აკრძალვის ფარგლები: ვაკანსიიდან შეწყვეტამდე
კოდექსის მე-5 მუხლი აკრძალვას შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებსაც კი ვრცელებს — მათ შორის ვაკანსიის განცხადების გამოქვეყნებასა და შერჩევის ეტაპს. აკრძალვა ეხება შერჩევის კრიტერიუმებსა და დასაქმების პირობებს, კარიერული წინსვლის ხელმისაწვდომობას პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე, პროფესიული ორიენტაციის, კვალიფიკაციის ამაღლებისა და გადამზადების ხელმისაწვდომობას, შრომის, ანაზღაურებისა და შეწყვეტის პირობებს, გაერთიანებების წევრობას, სოციალური დაცვისა და ჯანმრთელობის პირობებს. ტრენინგზე ეს იმას ნიშნავს, რომ დისკრიმინაციის რისკი არ იწყება ხელშეკრულების გაფორმებით — ის უკვე ვაკანსიის ტექსტით იწყება.
შინაგანაწესი და დამსაქმებლის ვალდებულებები
კოდექსის 23-ე მუხლი ტრენინგის ყველაზე პრაქტიკულ ბლოკს ასახელებს: დამსაქმებელი ვალდებულია მიიღოს ზომები დაწესებულებაში თანაბარი მოპყრობის პრინციპის დაცვის უზრუნველსაყოფად, მათ შორის, დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები ასახოს შრომის შინაგანაწესსა და სხვა დოკუმენტებში და უზრუნველყოს მათი შესრულება. იმავე მუხლით დამსაქმებელი ვალდებულია ხელ შეუწყოს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების რეალიზებას სამუშაო ადგილზე, გონივრული მისადაგების ფარგლებში. შინაგანაწესში კი სავალდებულო ელემენტად არის განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი — ანუ დოკუმენტი, რომელშიც ეს დებულებები არ აისახება, თავად კანონდარღვევის ნიშანია.
პასუხისმგებლობის რეჟიმი
კოდექსის 78-ე მუხლი სანქციას განსაზღვრავს: დისკრიმინაციის აკრძალვის პრინციპის — პირდაპირი თუ არაპირდაპირი ფორმის, შევიწროებისა და სექსუალური შევიწროების, გონივრული მისადაგების, თანაბარი ანაზღაურების — დარღვევა იწვევს გაფრთხილებას ან დაჯარიმებას კოდექსის 77-ე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი წესის გათვალისწინებით, შესაბამისი ჯარიმის სამმაგი ოდენობით. იმავე ქმედების განმეორება დაკისრებიდან 1 კალენდარული წლის განმავლობაში ჯარიმის ორმაგ თანხას იწვევს. მნიშვნელოვანია შენიშვნაც: შევიწროების ჩამდენი დასაქმებულის პასუხისმგებლობა დამსაქმებელს არ ათავისუფლებს, თუ მან ფაქტის შესახებ იცოდა და შრომის ინსპექციას არ აცნობა ან ზომები არ მიიღო.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი ნიშნებით არის დისკრიმინაცია აკრძალული?
კოდექსის მე-4 მუხლით — რასის, ენის, ეთნიკური კუთვნილების, წარმოშობის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, რელიგიური და პოლიტიკური კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობისა და სხვა ნიშნით.
როდის იწყება აკრძალვის ფარგლები?
წინასახელშეკრულებო ურთიერთობიდანვე — ვაკანსიის განცხადებისა და შერჩევის ეტაპიდან, და ვრცელდება დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაზე შეწყვეტამდე.
რა უნდა აისახოს შრომის შინაგანაწესში?
დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები და განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი — კოდექსის 23-ე მუხლის მიხედვით, და დამსაქმებელი მათ შესრულებასაც უზრუნველყოფს.
რა სანქცია აქვს დარღვევას?
გაფრთხილება ან ჯარიმა შესაბამისი ჯარიმის სამმაგი ოდენობით; 1 კალენდარულ წელში განმეორებით ჩადენა — ჯარიმის ორმაგი ოდენობა; თანამშრომლის პასუხისმგებლობა დამსაქმებელს არ ათავისუფლებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ ვატარებთ დისკრიმინაციის აკრძალვის ტრენინგს, რომელიც კანონის ოთხ ბლოკზე არის აგებული: ცნება და ფორმები, აკრძალვის ფარგლები, შინაგანაწესის მოთხოვნები და სანქციები. მენეჯმენტისთვის — რისკების რუკა ვაკანსიის ტექსტიდან შეწყვეტის ინტერვიუმდე; თანამშრომლებისთვის — უფლებების ამოცნობის პრაქტიკული სავარჯიშოები; დოკუმენტებისთვის — შინაგანაწესის დებულებების ანალიზი კოდექსის მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე. მიმართეთ — მიიღეთ ტრენინგი, რომელიც ეთიკის დეკლარაციას არ შემოიფარგლება და ზუსტად იმ ნორმებს ასწავლის, რომლებზედაც შემოწმება და პასუხისმგებლობა დგება.