პროფესიული საჯარო მოხელის ვაკანტურ თანამდებობაზე ღია ან დახურული კონკურსის გამოცხადება და ჩატარება საჯარო დაწესებულებისთვის მრავალსაფეხურიანი, მკაცრად რეგულირებული პროცესია. ყოველი ნაბიჯი — ვაკანსიის გამოქვეყნებიდან შეტყობინებაში ცვლილების შეტანამდე, საკონკურსო კომისიის ჩამოყალიბებიდან ბიუროს მონიტორინგამდე — განსაზღვრულია კონკურსის ჩატარების წესით, ხოლო ამ წესის დარღვევა ასუსტებს კანდიდატის მიმართ მიღებულ ყოველ გადაწყვეტილებას და სწორედ აქ იბადებს სამართლებრივ რისკს. ამ გვერდზე თავმოყრილია ის ძირითადი მოთხოვნები, რომლებზე დაყრდნობაც საჯარო დაწესებულებას ევალება კონკურსის ორგანიზებისას და რომლებიც პრაქტიკაში სამართლებრივი თანხმლებობის მთავარ საგნად იქცევა.
კონკურსის გამოცხადება და ბიუროს წინასწარი შემოწმება
საჯარო დაწესებულება ღია და დახურულ კონკურსს აცხადებს ბიუროს მიერ ადმინისტრირებული ვებგვერდის — www.hr.gov.ge — მეშვეობით, და ეს არის სავალდებულო გამოქვეყნების არხი. დაწესებულება უფლებამოსილია, გამოცხადების შესახებ ინფორმაცია დამატებით განათავსოს საკუთარ ვებგვერდზე, ხოლო ღია კონკურსის შემთხვევაში — ასევე შრომით ურთიერთობებთან დაკავშირებულ შესაბამის ვებგვერდებზე, სოციალურ ქსელებსა და ბეჭდვით ორგანოებში, თუმცა ეს დამატებითი განთავსება ბიუროს ვებგვერდზე გამოქვეყნების მოთხოვნას ვერ აანაცილებს. გამოქვეყნებამდე კი მოქმედებს წინასწარი კონტროლის მექანიზმი: ბიურო ვაკანსიის საჯაროდ გამოქვეყნებამდე ამოწმებს გამოსაცხადებელი ვაკანტური თანამდებობისთვის დადგენილ მოთხოვნებს და 3 დღის ვადაში განსაზღვრავს მათ შესაბამისობას საქართველოს კანონმდებლობასთან. თუ მოთხოვნები კანონმდებლობას არ შეესაბამება, ბიურო ამავე ვადაში ადგენს ხარვეზს და აცნობებს საჯარო დაწესებულებას, ხოლო ვაკანსია ქვეყნდება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დაწესებულება ამ ხარვეზს აღმოფხვრის. აქედან გამომდინარე, მოთხოვნების სისწორე დაწესებულების შიდა საკითხად ვერ ჩაითვლება — ის წინასწარ არის შესამოწმებელი და ხარვეზის აღმოფხვრამდე გამოცხადება შეუძლებელია.
რა უნდა შედიოდეს კონკურსის შესახებ შეტყობინებაში
კონკურსის გამოცხადების შესახებ შეტყობინება თავისუფალი ფორმის ტექსტი არ არის: წესი მოითხოვს მასში აუცილებლად წარსადგენი დოკუმენტების ჩამონათვალსა და კონკრეტულ მონაცემებს:
- შესაბამისი საჯარო დაწესებულების დასახელება;
- კონკურსის წესით შესავსები ვაკანტური თანამდებობის დასახელება;
- კანდიდატის მიმართ წაყენებული ძირითადი, სპეციალური და დამატებითი საკვალიფიკაციო მოთხოვნები;
- სამუშაო აღწერილობით განსაზღვრული ფუნქციები;
- ინფორმაცია თანამდებობრივი სარგოს შესახებ;
- განცხადებისა და სხვა აუცილებელი დოკუმენტების ჩამონათვალი და წარდგენის ვადა;
- ინფორმაცია კანდიდატის შეფასების ფორმის შესახებ;
- საკონკურსო კომისიის მისამართი;
- ღია და დახურული კონკურსის ეტაპები;
- კომისიის მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების ვადა და გადაწყვეტილების მიღების ფორმის შესახებ ინფორმაცია.
საჯარო დაწესებულების გადაწყვეტილებით შესაძლებელია შეტყობინებაში სხვა ინფორმაციის ასახვაც. ამავე დროს, დამატებით საკვალიფიკაციო მოთხოვნებს ადგენს დაწესებულების ხელმძღვანელი ბიუროსთან შეთანხმებით, თითოეული თანამდებობის სპეციფიკისა და სამუშაო აღწერილობის შინაარსის გათვალისწინებით. ეს ნიშნავს, რომ დამატებითი მოთხოვნების დადგენა ორმხრივი შეთანხმების საგანია და ბიუროს შეთანხმების გარეშე ასეთი მოთხოვნა დადგენლად ვერ ჩაითვლება. შესაბამისად, თუ კონკურსის შეტყობინებაში დამატებითი მოთხოვნებია მოხსენიებული, მათი საფუძვლიანობის შემოწმებისას ყურადღება მიაქციეთ სწორედ ამ შეთანხმების არსებობას.
ტექნიკური შესწორება თუ არსებითი ცვლილება
გამოცხადებული კონკურსის შესახებ შეტყობინებაში საჯარო დაწესებულება უფლებამოსილია შეიტანოს ტექნიკური ხასიათის შესწორება ან/და არსებითი ხასიათის ცვლილება, და ეს ცვლილება შეიტანება იმავე წესით, რაც თავად კონკურსის გამოცხადებისთვის არის დადგენილი. საგანგებო რეჟიმი არსებით ცვლილებას ეხება: მისი შეტანა გულისხმობს საჯარო დაწესებულების მიერ ახალი ღია ან დახურული კონკურსის გამოცხადებას. ამ დროს დაწესებულება ვალდებულია ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით გაუგზავნოს იმ კანდიდატებს არსებითი ცვლილებისა და კონკურსის ახალი ვადების შესახებ ინფორმაცია, რომლებსაც განაცხადი ცვლილების შეტანამდე უკვე აქვთ გაკეთებული. კანდიდატს კი ახალი განცხადების წარსადგენად ეძლევა არანაკლებ 10 სამუშაო დღის ვადა. აქ იმალება პრაქტიკული რისკიც: თუ შესწორება რეალურად არსებითი ხასიათისაა, მაგრამ ტექნიკურად არის წარმოდგენილი, კანდიდატები ახალი ვადების შესახებ ინფორმაციას ვერ მიიღებენ — ამიტომ ცვლილების ხასიათის სწორი კვალიფიკაცია გადამწყვეტია.
საჯარო დაწესებულების უფლება-მოვალეობები
კონკურსის ორგანიზებისას საჯარო დაწესებულებას ევალება მთელი რიგი უფლება-მოვალეობისა, რომლებიც პროცესის კანონიერების ჩარჩოს აგებს:
- გამოაცხადოს კონკურსი ბიუროს მიერ ადმინისტრირებულ ვებგვერდზე;
- შეიტანოს შეტყობინებაში ტექნიკური ხასიათის შესწორება ან/და არსებითი ხასიათის ცვლილება;
- აღმოფხვრას ბიუროს მიერ დადგენილი ხარვეზი, თუ მოთხოვნები საქართველოს კანონმდებლობას არ შეესაბამება;
- ასახოს კონკურსის შედეგების შესახებ ინფორმაცია ბიუროს ვებგვერდის შესაბამის მოდულში;
- შეწყვიტოს გამოცხადებული კონკურსი და აცნობოს ამის შესახებ ბიუროსა და კანდიდატებს;
- განახორციელოს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა უფლება-მოვალეობები.
კონკურსის შეწყვეტა დასაშვებია საჯარო დაწესებულების რეორგანიზაციის, ლიკვიდაციის, სხვა საჯარო დაწესებულებასთან შერწყმის, არასაკმარისი საბიუჯეტო სახსრების ან/და სხვა გაუთვალისწინებელი ობიექტური მიზეზის არსებობის შემთხვევაში. ეს ჩამონათვალი თავად ზღვრავს შეწყვეტის შესაძლებლობის საზღვრებს: ამ ნორმით გათვალისწინებული საფუძვლების გარეშე კონკურსის შეწყვეტა აღარ ეყრდნობა სამართლებრივ ბაზისს.
საკონკურსო კომისიის ჩამოყალიბება: თავმჯდომარე და შემადგენლობა
ღია და დახურული კონკურსის ჩატარების უზრუნველსაყოფად საჯარო დაწესებულებაში იქმნება შესაბამისი კომისია. ის იქმნება დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ, განსაზღვრულ ვაკანტურ პოზიციებზე კანდიდატთა შერჩევის მიზნით. კომისიის თავმჯდომარედ ინიშნება ამ დაწესებულების პირველი ან მეორე რანგის პროფესიული საჯარო მოხელე; თუ დაწესებულებაში ამ რანგების ყველა თანამდებობა ვაკანტურია, თავმჯდომარედ ნიშნავენ სხვა საჯარო დაწესებულების შესაბამის გამოცდილების მქონე პირველი ან მეორე რანგის მოხელეს. კომისიის წევრთა რაოდენობასა და შემადგენლობას განსაზღვრავს თავმჯდომარე აუცილებელი საჭიროების გათვალისწინებით, ვაკანტური თანამდებობის სპეციფიკიდან გამომდინარე. კომისიის შემადგენლობაში შედიან ადამიანური რესურსების მართვის ერთეულის წარმომადგენელი, იმ სტრუქტურული ერთეულის წარმომადგენელი, რომელშიც შესაბამისი ვაკანტური თანამდებობაა, მოხელეთა დარგობრივი პროფესიული კავშირის წარმომადგენელი (მისი არსებობის შემთხვევაში) და დამოუკიდებელი მოწვეული სპეციალისტი ან/და შესაბამისი დარგის სპეციალისტი, რომელიც სამსახურებრივად დაკავშირებული არ არის ამ საჯარო დაწესებულებასთან. სტრუქტურული ერთეულის წარმომადგენელი, როგორც წესი, უნდა იყოს გამოცხადებული კონკურსით დასაკავებელ თანამდებობაზე უფრო მაღალი რანგის მოხელე, და თუ ასეთი არ არსებობს, გამოიყენება ის რეგულაცია, რომელიც თავმჯდომარის სხვა დაწესებულებიდან დანიშვნას განაწესებს. კომისიის საქმიანობაში თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით, ხმის უფლების გარეშე, შესაძლებელია ჩაერთოს დაწესებულების გენდერზე პასუხისმგებელი პირი. თავმჯდომარე კომისიის წევრთაგან ნიშნავს მოადგილეს, რომელიც მისი არყოფნისას ცვლის. და ბოლოს, მნიშვნელოვანი გარანტია: კანდიდატი არ შეიძლება იყოს იმ კომისიის წევრი, რომელმაც უნდა მოახდინოს მისი შერჩევა.
ბიუროს ზედამხედველობა და მონიტორინგი
კომისიის შემადგენლობის კანონმდებლობასთან შესაბამისობისა და კონკურსის პრინციპების დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით ბიურო უფლებამოსილია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს ინფორმაცია და დოკუმენტაცია კომისიის შემადგენლობის შესახებ. შემადგენლობის შესაბამისობის დადგენის პროცესში დარღვევის აღმოჩენისას ბიურო თავმჯდომარეს მიმართავს რეკომენდაციით შემადგენლობის კორექტირების თაობაზე, ხოლო დარღვევის გამოუსწორებლობის შემთხვევაში ამ ინფორმაციას ასახავს საქართველოს პრემიერ-მინისტრისა და საჯარო სამსახურის საბჭოსთვის წარსადგენ ანგარიშში. ბიუროს წარმომადგენელს უფლება აქვს, დაესწროს საჯარო დაწესებულებაში მიმდინარე კონკურსს მონიტორინგის მიზნით; ის კონკურსში შესაძლებელია ჩაერთოს დაწესებულების დასაბუთებული მოთხოვნის საფუძველზე ან ბიუროს უფროსის გადაწყვეტილებით. ბიუროს უფროსი დაწესებულების მოთხოვნის საფუძველზე წარმომადგენლის კონკურსზე დასწრების საკითხს წყვეტს საჭიროებიდან გამომდინარე. წარმომადგენელი, კონკურსზე დასწრების შემთხვევაში, ამზადებს ანგარიშს კონკურსის მიმდინარეობის შესახებ და წარუდგენს ბიუროს უფროსს. ამრიგად, კონკურსის მთელი ციკლი ორივე მხრიდან კონტროლირებადია: ერთი მხრივ — გამოცხადებამდე მოთხოვნების შემოწმებით, მეორე მხრივ — კომისიის შემადგენლობისა და კონკურსის მიმდინარეობის მონიტორინგით.
რას მოიცავს სამართლებრივი თანხმლებობა
საჯარო დაწესებულებისთვის სამართლებრივი თანხმლებობა ზემოაღწერილი თითოეული რგოლის გადამოწმებას ნიშნავს: გამოცხადებულია თუ არა კონკურსი სწორ არხზე და ბიუროს მიერ წინასწარ შემოწმებულ მოთხოვნებთან ერთად; შეიცავს თუ არა შეტყობინება აუცილებელ ყველა მონაცემს; სწორად არის თუ არა კვალიფიცირებული შეტყობინებაში შეტანილი ცვლილების ხასიათი და განხორციელებულია თუ არა კანდიდატებთან შესაბამისი კომუნიკაცია; აკმაყოფილებს თუ არა კომისიის შემადგენლობა წესით დადგენილ მოთხოვნებს; არსებობს თუ არა კონკურსის შეწყვეტის შემთხვევაში ნებადართული საფუძველი და გაცემულია თუ არა შეტყობინება ბიუროსა და კანდიდატებისთვის. სწორედ ამ წერტილებში ხდება კონკურსის შედეგები სადავო, ამიტომ მათი წინასწარ გადამოწმება დაწესებულებას პროცესის განმეორებითი ხარჯისგან იხსნის.