კონკურსი საჯარო სამსახურში მრავალეტაპიანი პროცესია და მისი თითოეული ნაბიჯი — გამოცხადების წესიდან შეფასების ფორმამდე და საბოლოო გადაწყვეტილებამდე — შესაძლოა სადავო გახდეს. სწორედ ამ დავებისთვის არსებობს სასამართლოში გასაჩივრების უფლება, რომელიც კონკურსის მონაწილე კანდიდატს ეკუთვნის. ამ გვერდზე ახსნილია, რას ამბობს კანონი ამ უფლებაზე, რა შეიძლება გახდეს გასაჩივრების საგნადი, როდის ითვლება კონკურსი ჩაშლილად ან შეწყვეტილად და რას არ აწესებს თავად ეს ნორმები — ისეთ საკითხებს, როგორიცაა გასაჩივრების ვადა და პროცედურა, რომლებიც საქართველოს კანონმდებლობის სხვა დებულებებით არის განსაზღვრული.
რა უფლება აქვს კონკურსის მონაწილე კანდიდატს
ნორმა ამ სფეროში მკაფიოდ არის ჩამოყალიბებული: კონკურსის მონაწილე კანდიდატს უფლება აქვს, კონკურსის პროცედურების, ეტაპებისა და შედეგების თაობაზე მიმართოს სასამართლოს, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამ დებულებიდან სამი განმსაზღვრელი ელემენტი გამოიყოფა. პირველი — უფლების სუბიექტი: გასაჩივრების უფლება კონკურსის მონაწილე კანდიდატს გააჩნია, ამიტომ სასამართლომდე მისვლამდე მნიშვნელოვანია, კანდიდატი რეალურად იყოს კონკურსის მონაწილე. მეორე — გასაჩივრების საგანი: პროცედურები, ეტაპები და შედეგები. მესამე — ფორმა: მიმართვა ხდება სასამართლოსთან და საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ეს კონსტრუქცია განსაზღვრავს მთელ შემდგომ ლოგიკას: თუ კანდიდატს საკმარისი საფუძველი აქვს მიაჩნია, რომ კონკურსი არასწორად ჩატარდა, მისი პოზიცია სწორედ ამ ელემენტებზე უნდა აგებოდეს.
რას ნიშნავს პროცედურების, ეტაპებისა და შედეგების გასაჩივრება
გასაჩივრების საგნად ნორმა სამ მიმართულებას ასახელებს ერთად, და ეს ჩამონათვალი თავისთავად მეტყველებს: გასაჩივრებადია კონკურსის მიმდინარეობის მთელი სურათი და არა მხოლოდ საბოლოო გამოსავალი. პროცედურების თაობაზე მიმართვა იმას ეხება, თუ როგორ წარიმართა კონკურსი — რა წესით განხორციელდა მისი ცალკეული ქმედებები. ეტაპების თაობაზე მიმართვა კონკურსის ცალკეულ საფეხურებს ეხება, რომლებიც მანამდე გაიარა ან ვერ გაიარა კანდიდატმა. შედეგების თაობაზე მიმართვა კი კონკურსის იმ გამოსავალს ეხება, რომლითაც ის დასრულდა კანდიდატის მიმართ. ამ სამი მიმართულების გამიჯვნა პრაქტიკულია: სასაჩივრო პოზიციის მომზადებისას თითოეული დარღვევა ზუსტად უნდა მიემაგროს იმ წრეს, რომელსაც განეკუთვნება, რადგან სხვადასხვა შეცდომა სხვადასხვაგვარად აგებს მოთხოვნას და მის დასაბუთებას.
როდის ითვლება კონკურსი ჩაშლილად
კონკურსი ყოველთვის არ სრულდება გამარჯვებულის გამოვლენით — ხანდახან ის თავისთავად ითვლება ჩაშლილად. ნორმა ამ შემთხვევებს ზუსტად ასახელებს: ღია ან დახურული კონკურსი ჩაშლილად მიიჩნევა, თუ მასში მონაწილეობისთვის წარდგენილი არ იქნა არცერთი განაცხადი, ანდა თუ კომისიამ დასაბუთებული უარი განაცხადა პროფესიული საჯარო მოხელის ვაკანტურ თანამდებობაზე დასანიშნად კანდიდატის წარდგენაზე. ამ ჩამონათვალის თითოეული ნაწილი საკუთარ შემოწმებას საჭიროებს: პირველ შემთხვევაში საქმე ეხება იმას, ნამდვილად არ იყო წარდგენილი განაცხადი; მეორეში — იმას, უარი დასაბუთებული იყო თუ არა. თუ კანდიდატი თვლის, რომ კონკურსი მის მიმართ არაკორექტულად ჩაიშალა, სწორედ ეს გარემოებები ხდება სასაჩივრო პოზიციის შემოწმების საგნადი.
კონკურსის შეწყვეტა და მისი წესი
კონკურსის დასრულების სხვა გზაც არსებობს — შეწყვეტა. საჯარო დაწესებულების რეორგანიზაციის, ლიკვიდაციის, სხვა საჯარო დაწესებულებასთან შერწყმის, არასაკმარისი საბიუჯეტო სახსრების ან/და სხვა გაუთვალისწინებელი ობიექტური მიზეზის არსებობის შემთხვევაში საჯარო დაწესებულება უფლებამოსილია, შეწყვიტოს გამოცხადებული ღია ან/და დახურული კონკურსი ნებისმიერ ეტაპზე, კანდიდატისთვის კომისიის საბოლოო გადაწყვეტილების გაცნობამდე. თანაც ეს უფლება პროცედურული ვალდებულებით არის შეზღუდული: საჯარო დაწესებულება ვალდებულია, კონკურსის შეწყვეტის შესახებ დასაბუთებული გადაწყვეტილება შეატყობინოს კანდიდატებსა და ბიუროს. ეს ნიშნავს, რომ შეწყვეტა თავისთავად კანონიერი შესაძლებლობაა, მაგრამ მისი საფუძველი და წესი შემოწმებადია: არსებობდა თუ არა ნორმით დასაშვები მიზეზი, მოხდა თუ არა შეწყვეტა დასაშველ ფარგლებში — საბოლოო გადაწყვეტილების გაცნობამდე, და გაეგზავნა თუ არა დასაბუთებული გადაწყვეტილება როგორც კანდიდატებს, ისე ბიუროს.
ჩაშლა თუ შეწყვეტა — რა განსხვავებაა და რას ნიშნავს ეს კანდიდატისთვის
ჩაშლა და შეწყვეტა ერთმანეთისგან განსხვავდება იმით, თუ რა გამოწვევით სრულდება კონკურსი. ჩაშლილად კონკურსი მაშინ ითვლება, როცა ნორმით დასახელებული გარემოება რეალურად არსებობს — განაცხადი არ წარდგენილა ან კომისიამ კანდიდატის წარდგენაზე დასაბუთებული უარი თქვა; ეს ფაქტობრივი მდგომარეობაა, რომელიც კონკურსს შედეგის გარეშე ასრულებს. შეწყვეტა კი საჯარო დაწესებულების გადაწყვეტილებაა, რომელიც ნორმით ჩამოთვლილ მიზეზთა არსებობისას არის დასაშვები და დასაბუთებული გადაწყვეტილების კანდიდატებთან და ბიუროსთან გაცნობას მოითხოვს. კანდიდატისთვის ეს განსხვავება პრაქტიკულია: თუ კონკურსი ჩაიშალა, შესამოწმებელია ჩაშლის იმ გარემოების რეალობა, რომელზედაც მითითება ხდება; თუ კონკურსი შეწყვეტილია, შესამოწმებელია როგორც შეწყვეტის საფუძველი, ისე შეტყობინების წესი. და რადგან გასაჩივრების უფლება კონკურსის პროცედურებსაც ეხება, შეწყვეტის წესის დარღვევაც შეიძლება საჩივრის საგნადი გახდეს.
რას არ აწესებს ეს ნორმები და სად უნდა იქნას მიმართული ყურადღება
მნიშვნელოვანია გავარჩიოთ, რას აწესებს ამ სფეროს ნორმები და რას არ აწესებს. ნორმა განსაზღვრავს გასაჩივრების უფლების არსებობას, მის მფლობელს და გასაჩივრებად საგნებს; მაგრამ ის თავად არ ადგენს არც გასაჩივრების ვადას, არც მიმართვის პროცედურას, არც იმას, თუ რომელ სასამართლოში და რა ფორმით უნდა მოხდეს მიმართვა. ეს საკითხები საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით არის განსაზღვრული, ანუ წესის სხვა დებულებებსა და სხვა საკანონმდებლო აქტებს ეკუთვნის. ამიტომ სასაჩივრო პოზიციის მომზადება ორ ხაზად მიდის: ერთი მხრივ, უნდა დადგინდეს ის ფაქტები, რომლებიც კონკურსის პროცედურების, ეტაპების ან შედეგების ნორმის საწინააღმდეგოდ წარმართვას ადასტურებს; მეორე მხრივ, ზუსტად უნდა დაცულ იქნას ის პროცედურული მოთხოვნები, რომლებიც სასამართლოში მიმართვისთვის საკანონმდებლო დონეზეა დაწესებული. თუ ორივე კომპონენტი მომზადებულია — საფუძველი და პროცედურა — კონკურსის მონაწილე კანდიდატის სასამართლოში მიმართვის უფლება სრულად გამოიყენება.