გარემოს დაბინძურების სისხლისსამართლებრივი ჩარჩო
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი გარემოს დაბინძურებას სამი მედიუმის მიხედვით აწესრიგებს: წყლის ობიექტების დაბინძურება მუხლი 292-ით, ზღვის დაბინძურება მუხლი 293-ით და ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურება მუხლი 295-ით. ეს სამი ნორმა ერთად აგებს იმ სისხლისსამართლებრივ ბაზას, რომელზეც იმართება დავა საწარმოო გამონაბოლქვის, ნარჩენების ჩაყრის ან გამწმენდი დანადგარების ექსპლუატაციის საქმეები. გამოყენების ნებართვებისა და ეკოლოგიური სანებართვო პირობების დეტალური რეჟიმი ცალკე საგარემო კანონმდებლობით განისაზღვრება; სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საზღვრებს კი სწორედ ეს სამი მუხლი წვრილმანად ადგენს, და ამიტომ თითოეული მათგანის შედეგიერი კიბე — ზიანის შესაძლებლობიდან ადამიანის სიცოცხლის მოსპობამდე — ცალკე უნდა გაანალიზდეს.
წყლის დაბინძურება — მუხლი 292
მუხლი 292-ის პირველი ნაწილი აწესრიგებს წყლის ობიექტის დაბინძურებას, დანაგვიანებას, დაშრეტას ან მასზე სხვა ისეთ უარყოფით ზემოქმედებას, რომელმაც შეიძლება დააზიანოს მოსახლეობის ჯანმრთელობა, შეამციროს თევზის მარაგი, გააუარესოს წყალმომარაგების პირობები, გამოიწვიოს წყლის ფიზიკური, ქიმიური, ბიოლოგიური თვისებების გაუარესება, ბუნებრივი თვითგაწმენდის უნარის დაქვეითება ან ჰიდროლოგიური და ჰიდროგეოლოგიური რეჟიმის დარღვევა. სანქცია ამ დონეზეა: ჯარიმა, გამასწორებელი სამუშაო ვადით ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა ვადით ერთ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით სამ წლამდე ან უამისოდ. მეორე ნაწილი ამძიმებს პასუხისმგებლობას, როცა ქმედებამ გამოიწვია ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ცხოველთა ან მცენარეული სამყაროს მასობრივი განადგურება, ასევე როცა იგი ჩადენილია სახელმწიფო ნაკრძალის ან აღკვეთილის ტერიტორიაზე, საგანგებო ეკოლოგიური მდგომარეობის დროს ან ეკოლოგიური უბედურების ზონაში — ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა სამ წლამდე. მესამე ნაწილით, თუ პირველი ან მეორე ნაწილით გათვალისწინებულმა ქმედებამ ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა ან სხვა მძიმე შედეგი გამოიწვია, დამკაცებელს თავისუფლების აღკვეთა ორიდან ხუთ წლამდე ემუქრება.
ზღვის დაბინძურება — მუხლი 293
მუხლი 293 ზღვის დაბინძურების ორ წყაროს განასხვავებს. პირველი ნაწილი ეხება მავნე ნივთიერებების, სხვა ნარჩენის ან მასალის ზღვაში უკანონოდ ჩაყრას გემიდან, სხვა მცურავი საშუალებიდან, პლატფორმიდან ან ზღვაში ხელოვნურად აგებული სხვა კონსტრუქციიდან, აგრეთვე მათი ჩამარხვის წესის დარღვევას — იმ პირობით, რომ ეს საფრთხეს უქმნის ადამიანის ჯანმრთელობას ან ზღვის ცოცხალ ორგანიზმს, ანდა ხელს უშლის ზღვის მართლზომიერ გამოყენებას, და ჩადენილია ასეთი ქმედებისთვის ადმინისტრაციული სახდელის დადების შემდეგ. სანქცია: ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაოები ერთ წლამდე, თანამდებობის ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით სამ წლამდე ან უამისოდ. მეორე ნაწილი იგივე ქმედებას ხმელეთიდან ან საჰაერო ხომალდიდან ჩადენილს აწესრიგებს იმავე სანქციით. მესამე ნაწილი მოიცავს შემთხვევას, როცა ეს ქმედება მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს ადამიანის ჯანმრთელობას, მცენარეულ სამყაროს, თევზის მარაგს, წყლის სხვა ცოცხალ ორგანიზმს, დასვენების ზონას ანდა კანონით დაცულ სხვა სიკეთეს — ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა სამ წლამდე. მეოთხე ნაწილით, როცა ქმედებამ ადამიანის სიცოცხლის მოსპობა გამოიწვია, გათვალისწინებულია თავისუფლების აღკვეთა ორიდან ხუთ წლამდე.
ატმოსფერული ჰაერის დაბინძურება — მუხლი 295
მუხლი 295 აწესრიგებს მავნე ნივთიერების ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევას ანდა გამწმენდი დანადგარის, ნაგებობის ან სხვა ობიექტის ექსპლუატაციის წესის დარღვევას, თუ ამან ატმოსფერული ჰაერის ხარისხის მნიშვნელოვანი გაუარესება გამოიწვია. ძირითადი შემადგენლობის სანქცია: ჯარიმა, გამასწორებელი სამუშაო ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა ორ წლამდე, თანამდებობის ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით სამ წლამდე ან უამისოდ. მეორე ნაწილი განიხილავს იმავე ქმედებას ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანებით — ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ერთიდან ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა ორ წლამდე. მესამე ნაწილით, როცა პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება ადამიანის სიცოცხლის მოსპობით დასრულდა, სასჯელი თავისუფლების აღკვეთაა ორიდან ხუთ წლამდე.
დაცვის შესაძლო მიმართულებები
ამ სამი მუხლის საქმეებში დაცვის ცენტრალური საკითხებია: ზემოქმედების ფაქტობრივი წყაროს დადგენა, შედეგის მიზეზობრიობა კონკრეტულ გამონაბოლქვთან ან ჩაყრასთან, ზიანის მნიშვნელოვნობის ხარისხი და — ზღვის დაბინძურების პირველ ნაწილთან დაკავშირებით — ადმინისტრაციული სახდელის წინარეისტორიის არსებობა, რადგან კანონი სწორედ მას შემდეგ ამბობს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობაზე. თითოეული ნაწილის შედეგიერი ზღვარის სწორი განსაზღვრა განასხვავებს ჯარიმას და ხუთ წლამდე თავისუფლების აღკვეთას, და ამიტომ ექსპერტული შეფასებების სიზუსტე გადამწყვეტია.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ისჯება წყლის ობიექტის დაბინძურება?
ძირითადი შემადგენლობით — ჯარიმა, გამასწორებელი სამუშაო ან თავისუფლების აღკვეთა ერთ წლამდე; ჯანმრთელობის დაზიანების, მასობრივი განადგურების ან დაცულ ტერიტორიაზე ჩადენის შემთხვევაში — ჯარიმა ან გამასწორებელი სამუშაო ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთა სამ წლამდე; სიკვდილის ან მძიმე შედეგის დროს — ორიდან ხუთ წლამდე.
რა განსხვავდება ზღვის დაბინძურების წყაროები?
პირველი ნაწილი გემიდან, მცურავი საშუალებიდან, პლატფორმიდან ან ზღვაში აგებული კონსტრუქციიდან ჩადენილ ჩაყრას ეხება და ადმინისტრაციული სახდელის არსებობას ითხოვს; მეორე ნაწილი — ხმელეთიდან ან საჰაერო ხომალდიდან ჩადენილს, იმავე სანქციით.
რომელი ნორმა იცავს ჰაერს?
მუხლი 295: მავნე ნივთიერების გაფრქვევა ან გამწმენდი დანადგარის ექსპლუატაციის წესის დარღვევა ჰაერის ხარისხის მნიშვნელოვანი გაუარესებით — ჯარიმიდან ორ წლამდე თავისუფლების აღკვეთამდე; სიკვდილის შემთხვევაში — ორიდან ხუთ წლამდე.
ერთი და იმავე ფაქტი შეიძლება რამდენიმე მუხლით შეფასდეს?
წყალი, ზღვა და ჰაერი ცალკე ობიექტებია და შესაბამისი ნორმები ცალკე გამოიყენება; კვალიფიკაცია დამოკიდებულია ზემოქმედების იმ საგანზე, რომელზეც ზიანი დადგა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
გარემოს დაბინძურების საქმე ყოველთვის ექსპერტულ მტკიცებულებებს ეყრდნობა — გამონაბოლქვის შემადგენლობაზე, ზიანის მასშტაბსა და მიზეზობრიობაზე. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ სისხლის სამართლის ადვოკატს, რომელიც ერთობლივად ექსპერტებთან შეაფასებს ბრალდების საფუძვლებს, ააგებს დაცვის პოზიციას და დაიცავს თქვენს ინტერესებს ყველა სტადიაზე. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.