საექიმო საქმიანობისას დაშვებული შეცდომის სისხლისსამართლებრივი შეფასება საქართველოში ორ ნორმას ეყრდნობა — სისხლის სამართლის კოდექსის მე-116 და მე-124 მუხლებს. გადამწყვეტია შედეგი: თუ პაციენტი გარდაიცვალა, შეფასება მე-116 მუხლით ხდება — სიცოცხლის მოსპობა გაუფრთხილებლობით; თუ ჯანმრთელობას ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დაზიანება მიადგა — მე-124 მუხლით. ორივე ნორმის ცენტრალური ნიშანი ერთია: გაუფრთხილებლობა.
ეს გვერდი საექიმო საქმიანობასთან დაკავშირებული ბრალდებების დაცვისთვის არის განკუთვნილი: აქ ნახავთ ამ მუხლების ზუსტ შემადგენლობას, ყველა სანქციას ნაწილების მიხედვით და იმ მიმართულებებს, რომლებითაც ადვოკატი ამ კატეგორიის საქმეებს აანალიზებს. ყველა ციფრი აღებულია მხოლოდ ამ ორი მუხლის ნორმატიული ტექსტიდან.
მუხლი 116: სიცოცხლის მოსპობა გაუფრთხილებლობით
საქმის შედეგი პაციენტის გარდაცვალებაა. მუხლი ორ ნაწილად არის დაყოფილი:
- პირველი ნაწილი — სიცოცხლის მოსპობა გაუფრთხილებლობით: შინაპატიმრობა ვადით ექვსი თვიდან ორ წლამდე ან თავისუფლების აღკვეთა ვადით ორიდან ოთხ წლამდე;
- მე-2 ნაწილი — იგივე ქმედება, ჩადენილი ორი ან მეტი პირის მიმართ: თავისუფლების აღკვეთა ვადით სამიდან ხუთ წლამდე.
ანუ სანქცია პირდაპირ არის დამოკიდებული დაზარალებულთა რაოდენობაზე: ერთი პაციენტის შემთხვევაში შესაძლოა შინაპატიმრობაც, ორი ან მეტის შემთხვევაში — მხოლოდ თავისუფლების აღკვეთა სამიდან ხუთ წლამდე.
ამ ორი ნაწილის შედარება ხელს უწყობს დაცვის გეგმას: თუ ბრალდება ორ პაციენტზეა აგებული და ერთ-ერთი მათგანის მიმართ შემადგენლობა არ აგებს — მაგალითად, მიზეზობრიობა ვერ დამტკიცდა — საქმე მეორე ნაწილიდან პირველზე ბრუნდება და სასჯელის ჩარჩო საგრძნობლად მცირდება. ამიტომ თითოეული ეპიზოდი ცალკე უნდა იყოს გაანალიზებული.
მუხლი 124: ჯანმრთელობის დაზიანება გაუფრთხილებლობით
თუ შედეგი პაციენტის ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დაზიანებაა, გამოიყენება მე-124 მუხლი: ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე ან მძიმე დაზიანება გაუფრთხილებლობით — ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ორ წლამდე. ეს მუხლი ცალკე ნაწილებად არ არის დაყოფილი და მისი სანქცია არ ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას.
ეს დეტალი პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია: თუ შედეგი ჯანმრთელობის დაზიანებაა და არა სიკვდილი, სასჯელი ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ამოიწურება. საზღვარი ორ მუხლს შორის — სიკვდილი თუ ჯანმრთელობის დაზიანება — ამგვარად პირდაპირ აისახება პირის თავისუფლებაზე.
რა წყვეტს, რომელი მუხლი გამოიყენება
ორივე ნორმის შემადგენლობა ერთნაირად ააგებს პასუხისმგებლობას: აუცილებელია ქმედება ჩადენილი იყოს გაუფრთხილებლობით და მის შედეგად დადგენილი იყოს კონკრეტული შედეგი — სიკვდილი ან ჯანმრთელობის დაზიანების შესაბამისი ხარისხი. ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხის განსაზღვრის წესი ამ მუხლების ტექსტში არ არის — ის სხვა წესებით და კვალიფიციური შეფასებით ხდება, რაც საქმის მნიშვნელოვანი და სადავო ნაწილია.
სამედიცინო საქმეების თავისებურება ის არის, რომ პაციენტის მდგომარეობაზე ზემოქმედებს მრავალი ფაქტორი: დაავადების ბუნება, მისი მიმდინარეობა, დროზე მიმართვა, სხვა პირთა გადაწყვეტილებები. ამიტომ კითხვა — გამოიწვია თუ არა სწორედ ექიმის ქმედებამ შედეგი — ყოველთვის ცალკე ანალიზს საჭიროებს, და მისი პასუხი საქმის მთელ აგებულებაზე აცდება.
როგორ მუშაობს დაცვა საექიმო საქმეებზე
საექიმო საქმიანობისას დაშვებული შეცდომის საქმეები ყველაზე რთული სამტკიცებლო საქმეების რიგს მიეკუთვნება. დაცვა, ჩვეულებრივ, ამოწმებს: მიზეზობრიობას სამედიცინო ქმედებასა და შედეგს შორის — გარდაცვალება ან დაზიანება ხშირად მრავალფაქტორიანია; გაუფრთხილებლობის ნიშანს — შეესაბამებოდა თუ არა ექიმის ქმედება იმ ვითარებას, რომელშიც ის მუშაობდა და ჰქონდა თუ არა რეალური შესაძლებლობა სხვაგვარად მოქმედებისა; და დაზარალებულთა რაოდენობას — მე-116 მუხლის რომელი ნაწილი ერგება საქმეს. სამედიცინო დოკუმენტაცია და ექსპერტული შეფასებები აქ ცენტრალური მასალაა.
ამას ემატება ის გარემოებაც, რომ საექიმო საქმიანობას აწესრიგებს სპეციალური საფუძვლები, რომლებიც ამ მუხლების ტექსტს გარეთ არის — მათი შესაბამისობის შემოწმება საქმის აუცილებელი ნაწილია. პროცესული წესებიც — ვინ ინიშნება ექსპერტად, რომელი წესით აიგება მტკიცებულებები — სისხლის სამართლის პროცესის სხვა ნორმებით განისაზღვრება.
დაცვის ამოცანაა ამ მასალების პროფესიული წაკითხვა: სამედიცინო დოკუმენტაციაში არეგისტრირებული ქრონოლოგია, დანიშნულებები და ჩარევები ხშირად საწინააღმდეგოდაც იკითხება — იმისდენად, რამდენადაც საწყისი მდგომარეობა და გარემოებები სრულად არის ასახული. ადვოკატი, კვალიფიციურ შეფასებებთან ერთად, გადაამოწმებს, არის თუ არა ბრალდების ლოგიკა დოკუმენტებთან შეთანხმებული.
კონსულტაცია Legal.ge-ზე
საექიმო შეცდომის ბრალდება ექიმის პროფესიულ ბედზეც აღწევს ხელს, ამიტომ აქ ადვოკატის ადრეული და კომპეტენტური ჩართვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. Legal.ge-ზე მიიღებთ კონსულტაციას: შევაფასებთ ბრალდებას ორივე მუხლის შემადგენლობასთან მიმართებაში, გადავხედავთ სამედიცინო მასალებს და ავაგებთ დაცვის გეგმას. მიმართეთ — კონფიდენციალურად და პასუხისმგებლობით.
კონსულტაცია სასარგებლოა ადრეულ ეტაპზევე — სანამ საქმე ფორმალურად აგებული იქნება: ამ დროს ჯერ კიდევ შესაძლებელია გავლენა იმაზე, რომელი მუხლით და რომელი ნაწილით წავა ის სასამართლომდე. მოგვაწოდეთ არსებული მასალები — შევაფასებთ მათ ორივე მუხლის შემადგენლობასთან მიმართებაში.
გაითვალისწინეთ, რომ ამ კატეგორიის საქმეები ხანგრძლივია და მრავალეტაპიანი: მასალების შეგროვება თვეებს ითვალისწინებს, და ამ დროის განმავლობაში ბრალდების პოზიცია რამდენჯერმე იცვლება. ადვოკატის მუდმივი თანხლება ამ პროცესში იმის გარანტიაა, რომ თითოეული ახალი მასალა დროულად იქნება შეფასებული და პასუხი — მოცემული.