უმაღლესი განათლების სტუდენტის კონფიდენციალურობის ნორმა საქართველოში ერთი მუხლითაა დაწერილი — „უმაღლესი განათლების შესახებ“ კანონის სტუდენტის უფლებების მუხლით — მაგრამ ამ მუხლში სამი განსხვავებული წესი ჯდება: რა არის კონფიდენციალური, როდის შეიძლება მისი გამოყენება და როგორ ინახება ინფორმაცია. ამ გვერდზე ამ სამ წესს ვხსნით — და ვაჩვენებთ, რომ ამერიკული ოჯახისა და განათლების უფლებებისა და კონფიდენციალურობის აქტის ჩარჩო აქ არ მუშაობს: ქართულ გვერდს ქართული ნორმა ატარებს.
რა არის კონფიდენციალური
კანონის ფორმულირება ზუსტია: კონფიდენციალურია სტუდენტის მიერ აკადემიური პერსონალის თანდასწრებით გამოთქმული პირადი ინფორმაცია; ინფორმაცია საკუთარი შეხედულებების, რწმენისა და პოლიტიკური მრწამსის შესახებ, რომელიც ამ უკანასკნელისთვის ცნობილი გახდა სასწავლო პროცესის მიმდინარეობისას; აგრეთვე ინფორმაცია სტუდენტის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების გატარების შესახებ. ეს სამი კატეგორია კლასს სცილდება: პირადი ინფორმაცია იქნება ის, რაც სტუდენტმა ლექტორის თანდასწრებით თქვა, და არა ის, რაც მან საჯაროდ გამოაცხადა.
გამოყენების გამონაკლისები
კონფიდენციალურობა აბსოლუტური არ არის — კანონი ორ გამონაკლისს წერს: პირველი, თუ არსებობს სტუდენტის ნებართვა; მეორე, თუ არსებობს ადმინისტრაციის კანონიერი ინტერესი დაიცვას სხვისი უსაფრთხოება და კანონით დაცული უფლებები. ეს ბალანსი პრაქტიკულია: სტუდენტის შეხედულებები დაცულია, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან ფარი იმ შემთხვევაში, როცა სხვა პირის უსაფრთხოება რეალურ საფრთხეშია.
შენახვის წესი
მესამე წესი ინფორმაციის შენახვას ეხება: სტუდენტის აკადემიური მოსწრებისა და მის მიმართ დისციპლინური ღონისძიებების შესახებ ინფორმაცია უნდა ინახებოდეს განცალკევებულად, და შენახვისას ადმინისტრაცია ვალდებულია იხელმძღვანელოს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესით. ანუ ქართული მონაცემთა დაცვის საერთო რეჟიმი უმაღლესი განათლების კონტექსტშიც მოქმედებს — და ეს ზუსტად ის წერილია, რომელზეც მოთხოვნა უნდა აგებოდეს. სტუდენტისთვის ამის პრაქტიკული მნიშვნელობა იმაშია, რომ ინფორმაციის თითოეული გავრცელება კონკრეტულ ნორმას უნდა ეყრდნობოდეს — და ამ ნორმის არარსებობის შემთხვევაში გავრცელება დარღვევად ფასდება — ეს წესი ინფორმაციის ყოველ მიმღებზე ერთნაირად ვრცელდება — იყოს ის ადმინისტრაცია, აკადემიური პერსონალი თუ სხვა სტრუქტურული ერთეული.
აშშ-ს ფერფა — ოჯახისა და განათლების უფლებებისა და კონფიდენციალურობის აქტი — არაქართული სტატუტია: მისი პროცედურები და ზღვრები საქართველოში არ მოქმედებს. ქართულ პრაქტიკაში კონფიდენციალურობის საკითხი ამ მუხლით და ადმინისტრაციული კოდექსის მონაცემთა დაცვის წესით იზღვრება. და-გვერდები: ჩანაწერებზე წვდომა და ელექტრონული სისტემები სხვა ნორმებს ეყრდნობა — ისინი ცალკე გვერდებზეა გაშლილი.
დარღვევის ტიპური შემთხვევები
პრაქტიკაში დარღვევა სამი ტიპური ფორმით ჩნდება: პირადი ინფორმაციის გავრცელება აკადემიურ პერსონალს მიღმა — მაგალითად, სხვა სტუდენტებთან ან გარე პირებთან; შეხედულებებისა და მრწამსის გამოყენება შეფასებასთან დაკავშირებით — რაც ცალკე დარღვევაა; და დისციპლინური ინფორმაციის შერწყმა აკადემიურ მონაცემებთან — რაც შენახვის წესის დარღვევაა. თითოეული ფორმა ცალკე აგებს პასუხისმგებლობას, და მათი გამიჯვნა მოთხოვნის სისწორის საფუძველია.
ნებართვის საზღვრები
სტუდენტის ნებართვა — ორი გამონაკლისიდან პირველი — პრაქტიკაში საზღვრებთან დაკავშირებით ყველაზე მეტ კამათს იწვევს: ნებართვა თავად სტუდენტს უნდა ეკუთვნოდეს, კონკრეტულ ინფორმაციასა და გამოყენების კონკრეტულ წრეს მიემართოს და არა მომავალი ნებისმიერი მიზნის ზოგად ნებართვას წარმოადგენდეს. რეტროსპექტიული ნებართვა — როცა ინფორმაცია უკვე გავრცელებულია და ნებართვას მოგვიანებით ცდილობენ — ნორმას არ აღადგენს: დარღვევა დარღვევად რჩება, თუმცა შემდგომ გამოყენებაზე შეიძლება იმოქმედოს. ამიტომ ნებართვის დოკუმენტირება — ვინ, რას, როდის და რაზე დათანხმდა — ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც მისი მიღება.
კონფიდენციალურობის კატალოგი ზუსტია: პირადი ინფორმაცია, რომელიც სტუდენტმა აკადემიური პერსონალის თანდასწრებით გამოთქვა, მისი შეხედულებების, რწმენისა და პოლიტიკური მრწამსის შესახებ ინფორმაცია და დისციპლინურ ღონისძიებასთან დაკავშირებული მონაცემები დაცულია, გარდა სტუდენტის ნებართვისა ან ადმინისტრაციის კანონიერი ინტერესისა — სხვისი უსაფრთხოებისა და კანონით დაცული უფლებების დასაცავად. აკადემიური მოსწრებისა და დისციპლინური ინფორმაცია განცალკევებით ინახება, ხოლო შენახვის წესს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი განსაზღვრავს. ადმინისტრაციას ეკრძალება უფლებამოსილებისა და მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის ისეთი გამოყენება, რომელიც ცენზურის საფრთხეს ქმნის ან გამოხატვის თავისუფლებას ზღუდავს; დაწესებულების ლიკვიდაციის ან ავტორიზაციის დაკარგვის შემთხვევაში სტუდენტს მობილობის უფლება წარმოეშობა სწავლის ხანგრძლივობის მიუხედავად.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ სტუდენტის კონფიდენციალურობასთან დაკავშირებულ ყველაზე გავრცელებულ კითხვებს.
რა ინფორმაციაა კონფიდენციალური?
პირადი ინფორმაცია, რომელიც აკადემიური პერსონალის თანდასწრებით იქნა გამოთქმული; შეხედულებები, რწმენა და პოლიტიკური მრწამსი; დისციპლინური ღონისძიებების შესახებ ინფორმაცია.
ვინ შეიძლება გამოიყენებდეს მას?
მხოლოდ სტუდენტის ნებართვით ან ადმინისტრაციის კანონიერი ინტერესით — სხვისი უსაფრთხოებისა და უფლებების დასაცავად.
როგორ ინახება მოსწრების მონაცემები?
დისციპლინური ინფორმაციისგან განცალკევებულად, ადმინისტრაციული კოდექსის წესით.
მოქმედებს თუ არა ამერიკული კონფიდენციალურობის აქტი საქართველოში?
არა — ამერიკული ოჯახისა და განათლების უფლებებისა და კონფიდენციალურობის აქტი არაქართული სტატუტია; ქართულ გვერდს ქართული ნორმა ატარებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი აფასებს, დაირღვა თუ არა კონფიდენციალურობის წესი, განმარტავს გამონაკლისების საზღვრებს და აგებს მოთხოვნას დაწესებულების მიმართ კანონიერ ფორმატში. წერილობითი კონსულტაციის ფარგლებში მიიღებთ შეფასებას თქვენი შემთხვევისთვის. მოგვმართეთ Legal.ge-ის საიტზე.