საშიში ნარჩენების სამართლებრივი რეჟიმი და ჯარიმები
საშიში ნარჩენების მართვა საქართველოში ნარჩენების მართვის კოდექსით რეგულირდება, რომელიც ამ სფეროში როგორც ძირითად მოვალეობებს, ისე სპეციალურ მოთხოვნებსა და მათი დარღვევის სანქციებს ადგენს. სახიფათო ნარჩენებთან დაკავშირებული წესების დარღვევა კოდექსში ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრად დასაჯადი სფეროა: ზოგიერთი შემთხვევისთვის ჯარიმა იურიდიული პირისთვის 10 000 ლარამდე აღწევს. ამიტომ ნებისმიერი საწარმოსთვის, რომელიც სახიფათო ნარჩენებს წარმოქმნის ან მართავს, ამ ნორმების ზუსტი ცოდნა არა ფორმალობა, არამედ ფინანსური რისკის მართვის საკითხია.
ჩაშვების, დანაგვიანების, დაწვისა და დამუშავების აკრძალვები
კოდექსის მე-36 მუხლი სახიფათო ნარჩენებთან დაკავშირებულ ძირითად აკრძალვებს აწესრიგებს. სახიფათო ნარჩენების საკანალიზაციო სისტემაში ან მიწისქვეშა ან ზედაპირულ წყლებში ჩაშვება ან ჩაყრა ფიზიკურ პირს 5 000 ლარით დაჯარმებს, იურიდიულ პირს კი — 10 000 ლარით. იმავე ზომით იჯარმება სახიფათო ნარჩენებით გარემოს დანაგვიანება ან ნარჩენების შეგროვების კონტეინერის გარეთ ჩაყრა, აგრეთვე სამეწარმეო საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი სახიფათო ნარჩენების არადანიშნულების — მათ შორის მუნიციპალური არასახიფათო ნარჩენების — კონტეინერში მოთავსება. სახიფათო ნარჩენების გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მქონე ინსინერატორის გარეთ დაწვა და ასეთივე გადაწყვეტილების მქონე დამუშავების ობიექტის გარეთ დამუშავება ფიზიკური პირისთვის 500 ლარის, იურიდიული პირისთვის 1500 ლარის ჯარიმას იწვევს.
ამ მუხლის გამოყენებისას მნიშვნელოვანია ექსპერტიზის წესიც: თუ მუხლის საჭიროებისთვის დანიშნულმა ექსპერტიზამ ნარჩენები სახიფათოდ ცნო, ექსპერტიზის ჩატარების ღირებულებას ანაზღაურებს პირი, რომლის მიმართაც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შესახებ ოქმია შედგენილი. ეს ნიშნავს, რომ სადავო ნარჩენზე კვალიფიკაცია საბოლოოდ ოქმის სუბიექტზე ადებს როგორც ჯარიმას, ისე ექსპერტიზის ხარჯს.
შერევის წესი და რეგისტრაციის მოთხოვნები
კოდექსის მე-39 მუხლი შერევის საკითხს აწესრიგებს: ოპერატორის მიერ 20 კგ-ზე ნაკლები სახიფათო ნარჩენის სხვა ნარჩენებთან, ნივთიერებებთან ან მასალებთან შერევა წინასწარი წერილობითი თანხმობის გარეშე ფიზიკურ პირს 500 ლარით, იურიდიულ პირს 1 000 ლარით ჯარმებს. მე-40 მუხლი კი რეგისტრაციის საჭიროებას ეხება: ნარჩენების შეგროვება ან ტრანსპორტირება რეგისტრაციის გარეშე 1 000 ლარის ჯარიმას იწვევს; წელიწადში 10 ტონამდე არასახიფათო ნარჩენის აღდგენა ან განთავსება რეგისტრაციის გარეშე — 1 500 ლარისას; წინასწარი დამუშავების ობიექტის, გადამტვირთავი სადგურის ან 50 ტონაზე მეტი არასახიფათო ნარჩენის დროებითი შენახვის ობიექტის მოწყობა და ოპერირება რეგისტრაციის გარეშე — 2 000 ლარისას; რეგისტრაციის პირობების შეუსრულებლობა — 1 000 ლარისას. გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის II დანართით გათვალისწინებული საქმიანობის რეგისტრაციის გარეშე განხორციელება, რომელიც სკრინინგის გადაწყვეტილებით შეფასებას არ დაექვემდებარა — 5 000 ლარის ჯარიმას იწვევს.
შეგროვებისა და დამუშავების სპეციალური მოთხოვნები
კოდექსის 40¹ მუხლი სპეციალურ მოთხოვნებს ადგენს. შეგროვებული და დროებით შენახული სახიფათო ნარჩენების შეფუთვისა და ეტიკეტირების წესის დარღვევა 1 000 ლარით იჯარმება. სახიფათო ნარჩენების გამგზავნის მიერ ტრანსპორტირების დაწყებამდე ელექტრონულ სისტემაში ტრანსპორტირების ფორმის შევსება-წარდგენის უგულებელყოფა, ასევე გადამზიდველისა და მიმღების მიერ იმავე მოთხოვნის შეუსრულებლობა — თითოეული 1 000 ლარის ჯარიმაა. ნარჩენი ზეთის მართვის სპეციალური მოთხოვნების დარღვევა 1 500 ლარს, არანაკლებ 2 ტონა და არაუმეტეს 10 ტონა სახიფათო ნარჩენის დროებითი შენახვის ობიექტის რეგისტრაციის გარეშე მოწყობა და ოპერირება 2 000 ლარს, ხოლო ამ ობიექტზე დროებითი შენახვისა და ოპერირების სპეციალური მოთხოვნების დარღვევა, აზბესტის ნარჩენებისა და მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების ნარჩენების მართვის სპეციალური მოთხოვნების დარღვევა — 3 000 ლარის ჯარიმას იწვევს.
როგორ ავარიდოთ რისკი საწარმოს
პრაქტიკაში ჯარიმების უმეტესობა სწორედ დოკუმენტაციისა და ფორმალური საფეხურების გამოტოვებით წარმოიქმნის, ამიტომ საშიში ნარჩენების მართვის სისტემა სამ ბლოკად ეგება. პირველი ბლოკი კვალიფიკაციაა: თითოეული ნარჩენის ნაკადის შეფასება, სახიფათოს სტატუსის განსაზღვრა და შესაბამისი კლასიფიკაციის კოდით აღრიცხვა. მეორე ბლოკი რეგისტრაციაა: იმ საქმიანობების ჩამონათვალი, რომლებიც კოდექსით რეგისტრაციას საჭიროებს, და თითოეულისთვის საჭირო ფორმის დროული შევსება. მესამე ბლოკი ოპერაციული დისციპლინაა: შეფუთვა-ეტიკეტირების წესი, ელექტრონული ტრანსპორტირების ფორმების ციკლი და დროებითი შენახვის ობიექტის რეჟიმი. სამივე ბლოკის ერთად მოწესრიგება ჯარიმების რისკს ერთდროულად რამდენიმე მუხლის ფარგლებში ამცირებს.
ცალკე აღსანიშნავია შერევის წესი: ოპერატორს 20 კგ-ზე ნაკლები სახიფათო ნარჩენის შერევა სხვა ნარჩენებთან მხოლოდ წინასწარი წერილობითი თანხმობით შეუძლია. ეს მოთხოვნა ხშირად პრაქტიკულ დავის საგანი ხდება, რადგან მცირე ოდენობების განსაზღვრა ზუსტ აღრიცხვას მოითხოვს. თუ თქვენი საწარმო მცირე რაოდენობის სახიფათო ნარჩენებს წარმოქმნის, აღრიცხვის სისტემა სწორედ ამ ზღვარზე უნდა იყოს მორგებული.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ჯარიმა გააჩნია სახიფათო ნარჩენების წყლებში ჩაშვებას?
საკანალიზაციო სისტემაში, მიწისქვეშა ან ზედაპირულ წყლებში ჩაშვება ფიზიკურ პირს 5 000 ლარით, იურიდიულ პირს კი 10 000 ლარით ჯარმებს.
შეიძლება თუ არა სახიფათო ნარჩენების ინსინერატორის გარეთ დაწვა?
არა. გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მქონე ინსინერატორის გარეთ დაწვა ფიზიკური პირისთვის 500 ლარის, იურიდიული პირისთვის 1500 ლარის ჯარიმას იწვევს.
რა მოთხოვნა ეხება შეფუთვასა და ეტიკეტირებას?
შეგროვებული და დროებით შენახული სახიფათო ნარჩენების შეფუთვისა და ეტიკეტირების წესის დარღვევა 1 000 ლარის ჯარიმას იწვევს.
როგორ ისჯება აზბესტის ნარჩენების მართვის წესის დარღვევა?
აზბესტის ნარჩენების მართვის სპეციალური მოთხოვნების დარღვევა 3 000 ლარის ჯარიმას იწვევს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ თქვენი ნარჩენების კვალიფიკაციის გაანგარიშებაში, რეგისტრაციის საჭიროების დადგენაში, ელექტრონული ტრანსპორტირების ფორმების წესის დანერგვაში და ადმინისტრაციული ოქმებზე რეაგირებაში. ყოველი შემთხვევა შევაფასებთ კოდექსის ზემოაღნიშნული მუხლების ზუსტი ტექსტით, ჯარიმების ზღვრების მითითებით.