ამხანაგობის დაფუძნება: ორი ფორმა, ორი პასუხისმგებლობა
მეწარმეთა შესახებ კანონი ამხანაგობის ორ ფორმას განასხვავებს. სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება სამეწარმეო საზოგადოებაა, რომლის პარტნიორები ერთობლივად, ერთიანი საფირმო სახელწოდებით ახორციელებენ სამეწარმეო საქმიანობას და საზოგადოების ვალდებულებებისთვის კრედიტორების წინაშე პასუხს აგებენ უშუალოდ და შეუზღუდავად, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ამ ფორმას სულ მცირე 2 პარტნიორი უნდა ჰყავდეს.
კომანდიტური საზოგადოება შერეული მოდელია: მისი პარტნიორები ერთობლივად, ერთიანი საფირმო სახელწოდებით მოქმედებენ, მაგრამ მათგან სულ მცირე 1 პარტნიორის — კომანდიტის — პასუხისმგებლობა კრედიტორების წინაშე შეზღუდულია საგარანტიო თანხის ოდენობით, ხოლო დანარჩენი პარტნიორები — კომპლემენტარები — პასუხს აგებენ უშუალოდ და შეუზღუდავად. კომანდიტურ საზოგადოებაზე, ზოგადი ნაწილის წესებთან ერთად, სოლიდარული საზოგადოების ნორმებიც ვრცელდება.
პარტნიორის პასუხისმგებლობა და მისი ზღვარი
კანონის მე-26 მუხლი პასუხისმგებლობის ზღვარს ზუსტად წერს: კომანდიტური საზოგადოების კომანდიტი, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების, სააქციო საზოგადოების, კოოპერატივის პარტნიორი სამეწარმეო საზოგადოების ვალდებულებისთვის კრედიტორის წინაშე პასუხს არ აგებს. გამონაკლის შემთხვევაში ეს პირი პასუხს აგებს პირადად, თუ ის პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივ ფორმას ბოროტად იყენებს და საზოგადოებას კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილება არ შეუძლია.
ეს გამონაკლისი ამხანაგობის დაფუძნებისას გადაწყვეტილების ნაწილია: კომანდიტად ყოფნა პასუხისმგებლობის შეზღუდვას ნიშნავს მხოლოდ მაშინ, თუ ფორმა კეთილსინდისიერად გამოიყენება. კომპლემენტარად ყოფნა კი, პირიქით, სრულ პირად რისკზე ნიშნავს ხელმოწერას.
შენატანი და კომანდიტის საგარანტიო თანხა
შენატანი ამხანაგობის სისხლის მიმდინარეობაა. თუ პარტნიორმა წესდებით ნაკისრი შენატანის განხორციელების ვალდებულება დადგენილ ვადაში არ შეასრულა, დანარჩენ პარტნიორებს შეუძლიათ დამრღვევი პარტნიორის სოლიდარული საზოგადოებიდან გარიცხვის გადაწყვეტილება მიიღონ, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული ან საზოგადოებას მხოლოდ 2 პარტნიორი ჰყავს. 2 პარტნიორიანი საზოგადოების შემთხვევაში შენატანის შეუსრულებლობა საზოგადოების დაშლის საფუძვლადაც კი შეიძლება იქცეს.
პარტნიორს უფლება აქვს საზოგადოების სახელით მოითხოვოს სხვა პარტნიორის მიერ ნაკისრი შენატანის შესრულება და ამ მიზნით საზოგადოება სასამართლოში წარადგინოს; სარჩელის უფლება მას მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ დამრღვევი პარტნიორი წერილობით იქნა გაფრთხილებული და გაფრთხილებიდან 1 თვის ვადაში ვალდებულება არ შეასრულა.
კომანდიტის საგარანტიო თანხა კრედიტორების მიმართ რეესტრში მითითებული ოდენობით განისაზღვრება და კომანდიტი მხოლოდ ამ თანხით პასუხობს; თუ საგარანტიო თანხა სრულად არ არის შეტანილი, ის განუხორციელებელი შენატანის ოდენობითაც პასუხს აგებს. საგარანტიო თანხის დაბრუნების შემთხვევაში ის შეტანილად აღარ მიიჩნევა, ხოლო რეესტრში არარეგისტრირებულ მომატებაზე კრედიტორები მხოლოდ განსაზღვრულ შემთხვევებში დაეყრდნობიან.