გადახდების ორგანიზების სამართლებრივი საფუძველი
სათამაშო ოპერატორისთვის საბანკო ურთიერთობები და გადახდების ორგანიზება არ არის მხოლოდ ტექნიკური საკითხი: იგი მთელ ინფრასტრუქტურას ეყრდნობა, რომელსაც აწესრიგებს „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი. ეროვნული ბანკი არის ის ინსტიტუტი, რომელიც ქმნის კლირინგის, ანგარიშსწორების, საგადახდო მომსახურებისა და საგადახდო სისტემების მექანიზმს, ხელმძღვანელობს მათ და ზედამხედველობს მათზე. ამ გვერდზე ჩვენ განვმარტავთ, რა უფლებამოსილებები აქვს ეროვნულ ბანკს ამ სფეროში, როგორ ფუნქციონირებს საკლირინგო და საგადახდო ხელშეკრულებების ინსტიტუტი და რატომ არის კრიტიკული ის, რომ ვირტუალური აქტივი გადახდის კანონიერ საშუალებას არ წარმოადგენს.
პრაქტიკული თვალსაზრისით, თუ თქვენი ოპერაციები მოიცავს მოთამაშეების დეპოზიტებს, მოგების გაცემას, სალაროების ქსელის ნაღდი ფულის ნაკადებს და უცხოურ პარტნიორებთან ანგარიშსწორებას, თქვენი საგადახდო არქიტექტურა უნდა ერთობლეოდეს ზუსტად ამ კანონიერ ჩარჩოს — წინააღმდეგ შემთხვევაში კომპლაინსის ხარჯები და რისკები მკვეთრად იზრდება.
საკლირინგო და საგადახდო ხელშეკრულებების ინსტიტუტი
ორგანული კანონის 62-ე მუხლი ადგენს, რომ ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია დადოს საკლირინგო და საგადახდო ხელშეკრულებები ან ამავე მიზნით ნებისმიერი სხვა კონტრაქტი უცხო ქვეყნის სახელმწიფო და კერძო ცენტრალურ საკლირინგო დაწესებულებებთან — როგორც თავისი სახელით, ისე საქართველოს სახელითა და დავალებით. ეს ნორმა საფუძველს ქმნის საერთაშორისო ანგარიშსწორების ინფრასტრუქტურისთვის: გადახდები, რომლებიც საზღვარგარეთ მიდის ან იქიდან შემოდის, საბოლოოდ სწორედ ამ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებულ არხებს ეყრდნობა.
იმისთვის, რომ თქვენი საგადახდო ნაკადები სანდო იყოს, მნიშვნელოვანია, თუ რომელი საგადახდო მომსახურების მომწოდებლებთან მუშაობთ და რა წესებით ხდება მათ შორის ანგარიშსწორება. ეროვნული ბანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები განსაზღვრავს იმ ბაზისს, რომელზედაც ეს არხები აგებულია, და სწორედ ამიტომ არის მისი ცოდნა მნიშვნელოვანი გადახდების ორგანიზებისას.
საგადახდო სისტემების რეგულირება და ზედამხედველობა
63-ე მუხლის მიხედვით, ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია, თავისი შეხედულებისამებრ შეიმუშაოს და გამოსცეს კლირინგის, ანგარიშსწორების, საგადახდო მომსახურებისა და საგადახდო სისტემების მარეგულირებელი სამართლებრივი აქტები, დაადგინოს შესაბამისი წესები და მოთხოვნები. იგივე ნორმა ამას უკავშირებს ორგანიზაციულ ფუნქციებს: ეროვნული ბანკი ორგანიზებას უწევს საქართველოში საგადახდო სისტემების შექმნასა და დანერგვას, მართავს და უზრუნველყოფს ამ სისტემების მომსახურებასა და ადმინისტრირებას, ეხმარება სხვა ბანკებს საგადახდო სისტემების შექმნაში და ზედამხედველობს საქართველოში მოქმედ საგადახდო სისტემებსა და საგადახდო მომსახურებას.
ეროვნული ბანკი აგრეთვე მართავს ფასიანი ქაღალდების ანგარიშსწორების სისტემას: მას შეუძლია ამ სისტემაში დაარეგისტრიროს საქართველოში გამოშვებული ფასიანი ქაღალდები, უზრუნველყოს მათი ანგარიშსწორება და ანგარიშები გაუხსნას საქართველოს მთავრობას, უცხო ქვეყნის მთავრობას, ცენტრალურ ბანკს, ცენტრალურ დეპოზიტარს, კასტოდიანური მომსახურების გამწევ პირსა და სხვა ფინანსურ ინსტიტუტს, ამასთანავე განსაზღვროს შესაბამისი წესები და კრიტერიუმები. ოპერატორისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ საგადახდო სერვისების პროვაიდერის არჩევანი და მისი სტატუსი გადამოწმებადი უნდა იყოს ამ რეგულატორულ ჩარჩოში.


