გემის სანაოსნოდ დაშვების პირობები
საქართველოს საზღვაო კოდექსის 38-ე მუხლის თანახმად, გემი სანაოსნოდ დაიშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მდგომარეობა შეესაბამება ნაოსნობის უშიშროების, ზღვის გარემოს დაცვისა და საზღვაო უსაფრთხოების მოთხოვნებს, რომლებიც დადგენილია საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით ან საქართველოს კანონმდებლობით. ეს ნორმა გემის მფლობელისათვის ნიშნავს, რომ ზღვაში გასვლის უფლება პირდაპირ უკავშირდება გემის ფაქტობრივ, ტექნიკურ და ორგანიზაციულ მზადყოფნას: ვინც ამ მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს, ფაქტობრივად სანაოსნოდ დაუშვებელი გემის ექსპლუატაციას იწყებს, რაც თან ახლავს როგორც ადმინისტრაციული, ისე სამოქალაქო პასუხისმგებლობის რისკს.
შესაბამისობის დადგენა არ არის გემის მფლობელის შიდა საკითხი: 38-ე მუხლის მეორე ნაწილი ამ შესაბამისობას ადგენებს სააგენტოს ან/და აღიარებული ორგანიზაციის მიერ, კოდექსის შესაბამისი თავის მოთხოვნების შესაბამისად. ამიტომ, თუ თქვენი გემი უკვე გადის ინსპექტირებას და გაქვთ მოწმობები, მათი ვადა, ფარგლები და პირობები ზუსტად განსაზღვრავს, თუ რომელ წყლებსა და რომელი ტიპის ნაოსნობისთვის არის გემი დაშვებული. იურიდიულად მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მოთხოვნები ერთდროულად ფარავს უშიშროების, ეკოლოგიურსა და უსაფრთხოების სამივე კუთხეს, ამიტომ ერთი მიმართულებით სრულყოფილი გემი მეორე მიმართულებით ხერხემალ დარღვევად შეიძლება აღმოჩნდეს.
გემზე აუცილებელი ძირითადი საბუთები და ჟურნალები
39-ე მუხლი საქართველოში რეგისტრირებულ გემს ავალდებულებს, ჰქონდეს ძირითადი საბუთების სრული კომპლექტი, რომელშიც შედის:
- რეგისტრაციის მოწმობა;
- გემის ეკიპაჟის უსაფრთხო რაოდენობის წევრებით დაკომპლექტების დოკუმენტი;
- გემის ჟურნალი;
- სამანქანო ჟურნალი, თუ გემი მექანიკური ძრავის მქონეა;
- გემის რადიოსადგურის ჟურნალი და მოწმობა, აგრეთვე სხვა საბუთები რადიოკავშირის რეგლამენტის თანახმად;
- გემის სანიტარიული მოწმობა;
- გემის ეკიპაჟის წევრთა სია და სხვა მოწმობები, რომლებიც გათვალისწინებულია საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით.
ჟურნალები იწარმოება სააგენტოს მიერ დადგენილი წესით, ხოლო შევსებული ჟურნალები გემზე 3 წლის განმავლობაში ინახება. ძირითადი საბუთების მატერიალური ან ელექტრონული ვერსიები გემზე უნდა ინახებოდეს, ხოლო ელექტრონული მოწმობის შემთხვევაში გემს ხელმისაწვდომი უნდა ჰქონდეს მისი პერიოდული დამოწმების, წარმომავლობის, კანონიერი ძალისა და ნამდვილობის დადასტურების მკაფიო და მარტივი ინსტრუქცია. სპეციალური მომსახურებისა და სპორტულ გემებს შეიძლება არ ჰქონდეთ სატონაჟო მოწმობა, პატარა გემი კი არ არის ვალდებული, ჰქონდეს სამანქანო ან სანიტარული ჟურნალი, თუ გემთმფლობელის მიერ სხვა რამ არ არის დადგენილი. საერთაშორისო ნაოსნობაში ჩართულ გემებს ამ სიის გარდა სჭირდებათ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული დამატებითი სავალდებულო მოწმობები, ხოლო ცალკეულ ვალდებულებათაგან გამონაკლისის დაშვება მიზანშეწონილობიდან გამომდინარე მხოლოდ სააგენტოს შეუძლია.
ინსპექტირების ფუნქციების დელეგირება აღიარებულ ორგანიზაციას
კოდექსის 44-3 მუხლით სააგენტოს უფლება აქვს, გემის შემმოწმებელს ან აღიარებულ ორგანიზაციას სრულად ან შეზღუდულად გადასცეს შემდეგი უფლებამოსილებები: ინსპექტირება და შემოწმება, სატვირთო მარკის მონიშვნა, ტევადობის გაზომვა, გემის მშენებლობისა და შეკეთების მონიტორინგი, საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისი მოწმობის გაცემა და განახლება, ამ ხელშეკრულებების მოთხოვნების შესრულებისაგან გათავისუფლების შესახებ მოწმობის გაცემა, აგრეთვე კოდექსის შესაბამისი მუხლის დებულებებთან შესაბამისობის დამადგენელი მოწმობის გაცემა. გადაცემული ფუნქციების ფარგლებში მოწმობებს საერთაშორისო ვალიდობა ენიჭება და მათი საფუძველზე გემი დასკვნით დოკუმენტაციას იძენს.
სააგენტო ადასტურებს ყველა იმ მოწმობას, რომელშიც აღნიშნულია საერთაშორისო ხელშეკრულებებიდან გამონაკლისი, მუდმივი თუ დროებითი, და ასეთ მოწმობებში შეტანილ ყველა ცვლილებას. ცალკე რეგულირდება სატვირთო გემის რადიოსადგურის მოწმობის სფერო: კერძო ორგანიზაციას, რომელსაც აქვს შესაბამისი პრაქტიკა და კვალიფიციური პერსონალი, შეიძლება მიენიჭოს რადიოკავშირის უსაფრთხოების დამოუკიდებლად შეფასების უფლებამოსილება. აღიარება ხორციელდება სააგენტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო თუ ორგანიზაცია აღარ აკმაყოფილებს დადგენილ მოთხოვნებს ან მის სამუშაო არადამაკმაყოფილებლად ფასდება, სააგენტოს უფლება აქვს აღიარება გააუქმოს. ეს მექანიზმი გემის მფლობელისთვის ნიშნავს, რომ მოწმობის სანდოობა ორი დონის კონტროლს ეყრდნობა — აღიარებული ორგანიზაციის ტექნიკურ შეფასებასა და სააგენტოს ადმინისტრაციულ ზედამხედველობას.
გემის ინსპექტორის უფლებამოსილებანი და ხელშემშლელობის აკრძალვა
44-10 მუხლით გემის ინსპექტორს, შეფასების, კონტროლის ან მონიტორინგის პროცედურების განსახორციელებლად, მინიჭებული აქვს ფართო უფლებები: მას შეუძლია, შესაბამისი პირის თანხლებით და საჭირო დანადგარებით ავიდეს საქართველოს ნებისმიერ გემზე, როგორც ნავსადგურში, ისე ნაოსნობის დროს, მოიპოვოს ყველა აუცილებელი ინფორმაცია და შეამოწმოს ნებისმიერი ქართული გემი, მათ შორის ის, რომელიც აღიარებული ორგანიზაციის ტექნიკური ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფება. ინსპექტორს უფლება აქვს შევიდეს, გააკონტროლოს და გამოიკვლიოს ნებისმიერი უძრავი ქონება, გარდა კერძო საკუთრებისა, თუ საკმარისი მიზეზი არსებობს, რომ იგი შესაფასებელია აღიარებული ორგანიზაციის ქონებად ან მის საქმიანობასთან დაკავშირებულად გამოიყენებოდეს, ასევე შეამოწმოს მონაცემთა ბაზებში რეგისტრირებული მონაცემები, წიგნები და დოკუმენტები და გადაიღოს მათი ასლები, თუ არსებობს ვარაუდი, რომ ინფორმაცია სამხილად გამოყენება სამართალწარმოებასთან დაკავშირებით.
გემის ოპერატორი, კაპიტანი, სხვა მეზღვაური ანდა აღიარებული ორგანიზაცია ვალდებულია ინსპექტორს მიაწოდოს დახმარება და აუცილებელი ინფორმაცია. 44-17 მუხლი კი ავრცელებს ინსპექტორის უფლებებს ინსპექტირებისა და სერტიფიცირების სრულ ციკლზე: მას შეუძლია ავიდეს საქართველოს დროშით მცურავ გემზე, განახორციელოს საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის კონვენციებით მოთხოვნილი ყველა შემოწმება, მოითხოვოს დაფიქსირებული შეუსაბამობებისა და ხარვეზების აღმოფხვრა და, თუ შეუსაბამობა კონვენციების სერიოზული დარღვევაა, ემუქრება მეზღვაურთა უსაფრთხოებას ან ჯანმრთელობას ან მიმართულია საზღვაო უშიშროების წინააღმდეგ, გემს ნაოსნობა აუკრძალოს. ინსპექტორი ვალდებულია მიიღოს ზომები გემის უსაფუძვლო მოცდენის თავიდან ასაცილებლად, ხოლო შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 2006 წლის საზღვაო შრომის კონვენციის სტანდარტების დაცვის კუთხით ჩატარებული ინსპექტირების ანგარიშის ასლი უნდა გადაეცეს კაპიტანს, განთავსდეს გემზე თვალსაჩინო ადგილას და გაეგზავნოს სააგენტოს. გემთმფლობელს, დამფრახტავს ან კომპანიას ეკრძალება ინსპექტორისთვის ხელის შეშლა მოვალეობების შესრულებისას.
ტექნიკური ზედამხედველობა, კლასი და აკრედიტაცია
44-11 მუხლი განსაზღვრავს, რომ საქართველოს ყველა გემი, რომელზეც ვრცელდება საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები, უნდა იმყოფებოდეს აღიარებული ორგანიზაციის ტექნიკური ზედამხედველობის ქვეშ და ჰქონდეს ამ ორგანიზაციის მიერ მინიჭებული კლასი. ამავე ზედამხედველობის ქვეშ უნდა იმყოფებოდეს საერთაშორისო ნაოსნობაში ჩართული ყველა გემი ან გემი, რომლის რეგისტრული ტონაც არის 500 ტონა ან მეტი, მიუხედავად ნაოსნობის რაიონისა. ეს მოთხოვნა არ ვრცელდება გასართობ იახტებზე. სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ, 500 ან მეტი რეგისტრული ტონის საერთო ტევადობის სასწავლო-საწვრთნელი მიზნით გამოყენებულ გემს კი შეუძლია საერთაშორისო ნაოსნობა განახორციელოს, თუ ზედამხედველობის პირობა, სტანდარტი და საერთაშორისო მოწმობების გაცემის წესი აღიარებულ ორგანიზაციას სააგენტოსთან აქვს შეთანხმებული.
44-16 მუხლი მოიცავს დანარჩენ გემებს: იმ გემების, მათ შორის პატარა და ზომამცირე გემების ტექნიკურ ზედამხედველობას, რომლებიც აღიარებული ორგანიზაციის ზედამხედველობას არ ექვემდებარება, ახორციელებს ორგანიზაცია, რომელსაც აკრედიტაციას მიანიჭებს აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანო — აკრედიტაციის ცენტრი. აკრედიტაციის პროცესში მონაწილეობს სააგენტოს უფლებამოსილი წარმომადგენელი, აღიარების აუცილებელ მოთხოვნებს კი სააგენტო განსაზღვრავს ნორმატიული აქტით. აკრედიტებული ორგანიზაცია თავად განსაზღვრავს პატარა და ზომამცირე გემების ზღვაში გასვლის მოთხოვნებსა და ნაოსნობის საზღვრებს. პრაქტიკულად ეს გულისხმობს, რომ პატარა გემის მფლობელისთვის გადამწყვეტია, სწორედ აკრედიტებული ორგანიზაციის მიერ დადგენილ საზღვრებში მოექცეს — წინააღმდეგ შემთხვევაში ზღვაში გასვლა კანონიერ ნაოსნობად ვერ ჩაითვლება.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენ ხანს ინახება შევსებული ჟურნალები გემზე?
39-ე მუხლის თანახმად, შევსებული ჟურნალები გემზე 3 წლის განმავლობაში ინახება. ჟურნალები იწარმოება სააგენტოს დადგენილი წესით და მათი არქონა ან დროზე ადრე განადგურება საბუთების ხარვეზად შეფასდება.
შეუძლია თუ არა ინსპექტორს გემს ნაოსნობა აუკრძალოს?
დიახ. 44-17 მუხლის თანახმად, ინსპექტორი გემს ნაოსნობას აუკრძალავს, თუ არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ დაფიქსირებული შეუსაბამობები საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის კონვენციების სერიოზული დარღვევაა, ემუქრება მეზღვაურთა უსაფრთხოებას ან ჯანმრთელობას ან მიმართულია საზღვაო უშიშროების წინააღმდეგ.
რომელ გემებს უნდა ჰქონდეთ აღიარებული ორგანიზაციის კლასი?
კლასი უნდა ჰქონდეთ ყველა გემს, რომელზეც ვრცელდება საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები, აგრეთვე საერთაშორისო ნაოსნობაში ჩართულ გემებს და 500 ტონა ან მეტი რეგისტრული ტონის გემებს. გასართობ იახტებზე ეს მოთხოვნა არ ვრცელდება.
ვინ ახორციელებს პატარა გემების ტექნიკურ ზედამხედველობას?
44-16 მუხლის თანახმად, აღიარებული ორგანიზაციის ზედამხედველობას არ დაქვემდებარებული გემების, მათ შორის პატარა და ზომამცირე გემების ზედამხედველობას ახორციელებს ის ორგანიზაცია, რომელსაც აკრედიტაციას ანიჭებს აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანო.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე თქვენ მიიღებთ კვალიფიციურ საზღვაო სამართლის მრჩეველთა დახმარებას: გავაანალიზებთ თქვენი გემის საბუთების შესაბამისობას, დაგეხმარებით ინსპექტირებისა და სერტიფიცირების პროცედურების გავლაში, შევაფასებთ ინსპექტორის მიერ დადგენილი შეუსაბამობების სამართლებრივ შედეგებს და დავგეგმავთ ნაოსნობის აკრძალვასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ქმედებებს. დაუკავშირდით გუნდს დღესვე.