ავარიული საზღვაო შემთხვევა და პასუხისმგებელი პირები
საქართველოს საზღვაო კოდექსის 92-ე მუხლი აწესრიგებს პასუხისმგებლობას გემის მიერ მომხდარი ავარიული საზღვაო შემთხვევისათვის: ეს პასუხისმგებლობა ეკისრება გემის კაპიტანს, ხოლო თუ შემთხვევა მოხდა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას ლოცმანის მიზეზით, პასუხისმგებლობა ეკისრება სალოცმანო სამსახურსაც. ნავის თუ გემის ავარიის შემთხვევაში სწორედ ეს ნორმა განსაზღვრავს, ვის წინააღმდეგ იქნება მოთხოვნა წარდგენილი და ვინ უნდა მოელოდეს ქონებრივ პრეტენზიას.
ლოცმანთან დაკავშირებული განსაკუთრებული წესიც კანონში პირდაპირ არის ჩადებული: ლოცმანის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება ხორციელდება სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევით. ეს ნიშნავს, რომ დაზარალებულ მხარეს მიმართავს არა პირადი ლოცმანი, არამედ სადაზღვევო მექანიზმი, რაც პრაქტიკულად ზრდის მოთხოვნის რეალურად დაკმაყოფილების შანსს. ავარიის შემდგომი ქმედებების გეგმა კი უნდა ეყრდნობოდეს კოდექსის მიერ დადგენილ სამ ინსტრუმენტს — საზღვაო პროტესტს, მის რეგისტრაციის წესს და დამოუკიდებელი სურვეირის პატაკს ან აქტს.
საზღვაო პროტესტი — რა არის და როდის გამოიცხადება
კოდექსის 356-ე მუხლის თანახმად, თუ გემის ნაოსნობის ან დგომის პერიოდში მოხდა ინციდენტი, რომელიც შეიძლება ჩაითვალოს გემთმფლობელისათვის ქონებრივი მოთხოვნის წაყენების საფუძვლად, გემის კაპიტანი გემთმფლობელის უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის მტკიცებათა უზრუნველყოფის მიზნით აცხადებს საზღვაო პროტესტს დადგენილი წესით. საზღვაო პროტესტი არის დოკუმენტური ფორმა, რომლითაც კაპიტანი ფიქსირდებავს ინციდენტის გარემოებებს და იცავს გემთმფლობელის პოზიციას მომავალი დავის ან სადაზღვევო დავის დროს.
საზღვაო პროტესტის განცხადებაში აღწერილი უნდა იყოს შემთხვევასთან დაკავშირებული გარემოებები, ასევე გემის კაპიტნის მიერ მასზე მინდობილი ქონების დასაცავად გატარებული ღონისძიებები. სწორედ ეს შინაარსობრივი ელემენტები განსაზღვრავს პროტესტის სამხილებით ღირებულებას: გარემოებების დეტალური აღწერა და დაცვითი ღონისძიებების ჩამონათვალი შემდგომში ეხმარება გემთმფლობელს დაამტკიცოს მისი სიფრთხილე და შეამციროს ან სრულად ააცილოს თავიდან პასუხისმგებლობა. ამიტომ კაპიტნისთვის კრიტიკულია პროტესტში არ დატოვოს გარემოებები დაუზუსტებლად და არ გამოტოვოს არც ერთი მნიშვნელოვანი ზომა, რომელიც ქონების დასაცავად იქნა მიღებული.
პროტესტის რეგისტრაციის ადგილი და წესი
357-ე მუხლი განსაზღვრავს, სად და როგორ რეგისტრირდება საზღვაო პროტესტის შესახებ განცხადება. საქართველოს სანავსადგურე ერთეულში განცხადება აღრიცხვის მიზნით წარედგინება სააგენტოს ნოტარიულად დამოწმებული წესით. უცხო ქვეყნის ნავსადგურში კი განცხადება წარედგინება საქართველოს საკონსულო თანამდებობის პირს ან ადგილობრივ კომპეტენტურ პირს ამ ქვეყნის კანონმდებლობის შესაბამისად.
აქედან პრაქტიკული დასკვნა ნათელია: პროტესტის ფორმა და ადგილი დამოკიდებულია იმაზე, სად მოხდა გემის შესვლა ან ინციდენტის შემდგომი პირველი ნავსადგური. ქართულ სანავსადგურე ერთეულში მოქმედებს ნოტარიული დამოწმების მოთხოვნა, რაც განცხადებას საჯარო სამართლის სიმტკიცეს ანიჭებს; უცხოურ ნავსადგურში კი უნდა ვიხელმძღვანელოთ ადგილობრივი წესებით ან მივმართოთ საკონსულო თანამდებობის პირს. ორივე შემთხვევაში დაუშვებელია პროტესტის უბრალოდ გემის ჟურნალში ასახვით შემოფარგვლა — კანონით დადგენილი რეგისტრაცია სავალდებულოა.