საზღვაო უსაფრთხოების შესაბამისობა: ჩარჩო და სუბიექტები
საქართველოს საზღვაო კოდექსი საზღვაო უსაფრთხოების შესაბამისობას გემის გაშვების წინაპირობად აყენებს. კოდექსის 38-ე მუხლის თანახმად, გემი სანაოსნოდ დაიშვება, თუ მისი მდგომარეობა შეესაბამება ნაოსნობის უშიშროების, ზღვის გარემოს დაცვისა და საზღვაო უსაფრთხოების საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით ან საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს. შესაბამისობას ადგენს სააგენტო ან/და აღიარებული ორგანიზაცია კოდექსის შესაბამისი თავის წესით. ეს ნიშნავს, რომ გემის თითოეული გასვლა ზღვაში უსაფრთხოების მოთხოვნებთან შესაბამისობის შენარჩუნებაზეა დამოკიდებული, და პასუხისმგებლობა ამ შესაბამისობისთვის კანონით განსაზღვრულ სუბიექტებს შორის აქვთ განაწილებული.
ცენტრალური ფიგურა გემთმფლობელია. კოდექსის მე-14 მუხლის განმარტებით, გემთმფლობელი არის გემის მესაკუთრე ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც რეგისტრირებულია საქართველოს გემების სახელმწიფო რეესტრის შესაბამის წიგნში. 44-1 მუხლი ამ წრეს ავრცელებს: გემის ოპერატორი გემთმფლობელი ან სხვა პირია — მენეჯერი ან გემის უეკიპაჟოდ დამფრახტავი, — რომელსაც გემთმფლობელმა გემის მართვის პასუხისმგებლობა დააკისრა და რომელმაც ამ პასუხისმგებლობის აღებისას განაცხადა თანხმობა.
გემთმფლობელის მოვალეობები
მე-14 მუხლი გემთმფლობელს მთელ რიგ ვალდებულებას აკისრებს: უზრუნველყოს გემის ზღვაოსნობაუნარიანობა და ნაოსნობის უსაფრთხოება; ადამიანის, გემისა და ტვირთის დაზიანების თავიდან აცილება; გემის ტექნიკური გამართულობა; გემის ეკიპაჟის წევრებისთვის შრომის უსაფრთხო პირობების შექმნა; გემის სურსათ-სანოვაგით, წყლითა და საპოხ-საცხები და საწვავი მასალებით მომარაგება; ეკიპაჟის წევრებისა და მგზავრებისთვის ნორმალური საყოფაცხოვრებო პირობების შექმნა; აგრეთვე კანონმდებლობითა და საერთაშორისო სამართლის ნორმებით დაკისრებული სხვა მოვალეობების შესრულება.
საზღვაო შრომის სფეროში გემთმფლობელს შეუძლია დანიშნოს წარმომადგენელი — ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც საზღვაო შრომის კონვენციიდან გამომდინარე უფლებებს განახორციელებს და მოვალეობებს ასრულებს. აღნიშნული პირი შესაძლებელია იყოს იგივე პირი, რომელიც 500 ტონა ან 500 ტონაზე მეტი საერთო ტევადობის გემის მიმართაა დანიშნული და სერტიფიცირებულია გემების უსაფრთხო მართვისა და დაბინძურების თავიდან აცილების შესახებ საერთაშორიო მართვის კოდექსის შესაბამისად. თუ კონვენციიდან გამომდინარე დებულებებისთვის სხვა პირია დანიშნული, ის საზღვაო შრომის შესაბამისობის დეკლარაციასა და სერტიფიკატებში გემთმფლობლად მითითებული იქნება.
ტერმინები: რას ამოწმებს სისტემა
44-1 მუხლი ათავსებს შემოწმების სისტემის საყრდენ ტერმინებს. საქართველოს გემია ის, რაც სახელმწიფო რეესტრშია რეგისტრირებული და საქართველოს დროშით მცურავი. სამგზავრო გემია გემი, რომელიც 12 მგზავრზე მეტს იტევს; სატვირთო გემი — გემი, რომელიც სამგზავრო არ არის. კლასის მოწმობა არის აღიარებული ორგანიზაციების მიერ შემუშავებული და გამოქვეყნებული წესების საფუძველზე გაცემული დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს გემის განსაზღვრულ მიზნებთან ან მომსახურებასთან შესაბამისობას. სავალდებულო მოწმობა კი საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისად საქართველოს მიერ ან საქართველოს სახელით გაცემული მოწმობაა.
აღიარებული ორგანიზაცია იურიდიული პირია — კერძოდ, საკლასიფიკაციო საზოგადოება ან სხვა კერძო დაწესებულება, მისი ფილიალი ან კონტროლისადმი დაქვემდებარებული სხვა პირი — რომელიც კოდექსით არის აღიარებული. უფლებამოსილების მინიჭება კი საქართველოს მიერ აღიარებული ორგანიზაციისთვის უფლებამოსილების დელეგირების შესაბამისი აქტია. ეს ტერმინოლოგია აგებულია საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის აქტებზე და ქართულ რეგულაციას საერთაშორისო სტანდარტებთან აკავშირებს.
სააგენტოს უფლებამოსილებათა დელეგირება
44-3 მუხლი ადგენს, რომ სააგენტოს უფლება აქვს, გემის შემმოწმებელს ან აღიარებულ ორგანიზაციას სრულად ან შეზღუდულად გადასცეს უფლებამოსილება ინსპექტირებისა და შემოწმების, სატვირთო მარკის მონიშვნის, ტევადობის გაზომვის, გემის მშენებლობისა და შეკეთების მონიტორინგის, საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისი მოწმობების გაცემისა და განახლების, გათავისუფლების მოწმობების გაცემის და კოდექსის შესაბამისობის დამადასტურებელი მოწმობის გაცემის მიზნით.
სააგენტო ადასტურებს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისად გაცემულ ყველა მოწმობას, რომლებშიც აღნიშნულია გამონაკლისები, მიუხედავად იმისა მუდმივია თუ დროებითი, აგრეთვე ასეთ მოწმობებში შეტანილ ყველა ცვლილებას. კერძო ორგანიზაციის აღიარება და მისთვის მოვალეობათა გადაცემა ხორციელდება სააგენტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო აღიარება შეიძლება გაუქმდეს, თუ ორგანიზაცია აღარ აკმაყოფილებს მოთხოვნებს ან მისი შესრულებული სამუშაო არადამაკმაყოფილებლად ფასდება. გემთმფლობელისთვის ეს ნიშნავს, რომ მოწმობათა სისტემა სახელმწიფო ზედამხედველობითაა შეფუთული და თითოეული დოკუმენტი ორმაგ კონტროლს გადის.
ხშირად დასმული კითხვები
რა პირობით გადის გემი სანაოსნოდ?
თუ მისი მდგომარეობა შეესაბამება ნაოსნობის უშიშროების, ზღვის გარემოს დაცვისა და საზღვაო უსაფრთხოების მოთხოვნებს; შესაბამისობას სააგენტო ან/და აღიარებული ორგანიზაცია ადგენს.
ვინ არის გემთმფლობელი?
გემის მესაკუთრე ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც საქართველოს გემების სახელმწიფო რეესტრის შესაბამის წიგნშია რეგისტრირებული. ოპერატორის ინსტიტუტი კი მართვის პასუხისმგებლობის გადაცემის შემთხვევაში რთავს.
რა აკისრია გემთმფლობელს?
ზღვაოსნობაუნარიანობა და ნაოსნობის უსაფრთხოება, ადამიანის, გემისა და ტვირთის დაცვა, ტექნიკური გამართულობა, ეკიპაჟის უსაფრთხო შრომითი პირობები, მომარაგება და ნორმალური საყოფაცხოვრებო პირობები.
რომელია სამგზავრო გემი?
გემი, რომელიც 12 მგზავრზე მეტს იტევს; კაპიტანი, ეკიპაჟი და გემზე დასაქმებული პირები მგზავრებად არ ითვლებიან.
ვინ გასცემს მოწმობებს?
უფლებამოსილების მიხედვით — სააგენტო ან მასზე დელეგირებული შემმოწმებელი/აღიარებული ორგანიზაცია; გამონაკლისებიანი მოწმობები და ცვლილებები სააგენტოს დადასტურებას საჭიროებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ იპოვოთ საზღვაო სამართლის იურისტები, რომლებიც დაგეხმარებით გემთმფლობელისა და ოპერატორის მოვალეობების განსაზღვრაში, შემოწმებისა და სერტიფიკაციის პროცედურების გაძღოლაში და უსაფრთხოების მოთხოვნებთან შესაბამისობის შეფასებაში. აირჩიეთ სპეციალისტი გამოცდილებით და დაუკავშირდით პირდაპირ პლატფორმაზე.