ორი განსხვავებული ინსტიტუტი — ბუქსირზიდვა და სამაშველო ოპერაცია
საზღვაო კოდექსში ბუქსირზიდვა და სალვაჟი (სამაშველო ოპერაცია) ორ სხვადასხვა თავშია განთავსებული და სხვადასხვა წესით იმართება, თუმცა პრაქტიკაში ხშირად ერთმანეთს ერთვის: ბუქსირზიდვა წინასწარ დაგეგმილ, ხელშეკრულებაზე დაფუძნებულ მომსახურებას ნიშნავს, სამაშველო ოპერაცია კი საფრთხეში მყოფი ადამიანების, გემის ან სხვა ქონების გადარჩენისათვის ნებისმიერ წყლებში გაწეულ ნებისმიერ ქმედებას. სამაშველო ოპერაციის წესები ვრცელდება იმ გემზეც, რომელიც საქართველოს სამხედრო-საზღვაო დროშით დაცურავს. თუ მომსახურება გაფორმებულია ბუქსირზიდვის ხელშეკრულებით, მასზე სწორედ ბუქსირზიდვის ნორმები მოქმედებს; თუ ქმედება საფრთხის პირობებშია განხორციელებული, ის სალვაჟის რეჟიმში შეიძლება აღმოჩნდეს.
საზღვაო ბუქსირზიდვის ხელშეკრულება — ფორმა და აუცილებელი შინაარსი
საზღვაო ბუქსირზიდვის ხელშეკრულების თანახმად გემის მფლობელი გასამრჯელოს საფასურად იღებს ვალდებულებას: გემი ან სხვა მცურავი ობიექტი ბუქსირით გადაიყვანოს ერთი ნავსადგურიდან მეორეში; გარკვეული დროის განმავლობაში გარკვეულ მანძილზე ბუქსირით გადაიყვანოს გემი ან სხვა მცურავი ობიექტი; ან აუცილებლობის შემთხვევაში აწარმოოს მანევრირება ან მორიგეობა. ამრიგად, ხელშეკრულების ტიპი განისაზღვრება იმით, თუ რა არის მისი საგანი — ნავსადგურებს შორის გადაყვანა, დროითი ან მანძილობითი ზიდვა თუ ერთჯერადი მანევრული ოპერაცია.
ხელშეკრულება ფორმდება წერილობით და კანონი მის აუცილებელ შინაარსს აწესებს: მასში აღნიშნული უნდა იყოს გაგზავნისა და დანიშნულების ნავსადგურები, ბუქსირზიდვის დრო, მხარეთა უფლებები და მოვალეობები, პასუხისმგებლობა ხელშეკრულების დარღვევისათვის, საბუქსირო ობიექტების თავისებურებები, რომლებმაც შეიძლება გავლენა იქონიონ ზიდვის უსაფრთხოებაზე, და სხვა გარემოებები, რომელთა აღნიშვნაც მხარეებს აუცილებლად მიაჩნიათ. წერილობითი ფორმა და ამ რეკვიზიტების სრული ასახვა დავის დროს გადამწყვეტია — ზღვის პირობებში მხარეთა შეთანხმებული ვითარების აღდგენა მხოლოდ სრულფასოვანი დოკუმენტით შეიძლება.
ზიანის განაწილება ბუქსირზიდვისას
როცა ბუქსირზიდვისას ზიანდება საბუქსირო გემი ან სხვა მცურავი ობიექტი, მათზე არსებული ქონება ან ტვირთი, და საბუქსირო გემს მართავს ბუქსირმზიდი გემის კაპიტანი, პასუხისმგებლობა ეკისრება ბუქსირმზიდი გემის მეპატრონეს, თუ მხარეებს შორის სხვა შეთანხმება არ არსებობს და თუ მეპატრონე თავის უდანაშაულობას ვერ დაამტკიცებს. ამასთან, ბუქსირმზიდის მფლობელი პასუხს არ აგებს ამგვარ ზიანზე, თუ ზიდვა მიმდინარეობს ყინულის პირობებში და არ დამტკიცდება, რომ ზიანი მიყენებულია ბუქსირმზიდი გემის მიზეზით.
პასუხისმგებლობის პერიოდიც ზუსტადაა განსაზღვრული: ბუქსირმზიდის მფლობელი პასუხს აგებს გემის ან სხვა მცურავი ობიექტის საწყის პუნქტში ბუქსირზე აყვანის მომენტიდან და ეხსნება მას საბუქსირო გემის ან ობიექტის ზიდვის საბოლოო პუნქტში ნავმისადგომთან დაყენებით ან ღუზაზე დადგომით. სხვა სიტყვებით, ზიანი, რომელიც ამ დროის ფარგლებს გარეთაა მიყენებული, ბუქსირზიდვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას აღარ ექვემდებარება.
სამაშველო ოპერაცია და ჯილდო
სალვაჟის ინსტიტუტი ჯილდოს პრინციპზეა აგებული, მაგრამ ჯილდო ყოველთვის არ გაიცემა. კანონით არ ჯილდოვდება: სამაშველო მომსახურება, რომელიც ჩაუტარდა საფრთხეში ჩავარდნილ გემს მისი კაპიტნის მიერ აღნიშნული მომსახურების პირდაპირი და გონივრული აკრძალვის მიუხედავად, და საზღვაო ბუქსირზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მაშველი ქმედება. პირველი შემთხვევა მაშველის ქმედების კეთილსინდისოებას უკავშირდება, მეორე კი ზემოთ აღწერილ ბუქსირზიდვის სახელშეკრულებო რეჟიმს — ერთი და იმავე ქმედებისთვის ორმაგი ანაზღაურება არ ხდება.
ამასთან, ჯილდო გაიცემა მაშინაც, როდესაც მაშველი ღონისძიებების მწარმოებელი გემი გადარჩენილი გემის მფლობელს ეკუთვნის — საკუთარი გემით საკუთარი ქონების გადარჩენაც კი ჯილდოს საფუძველია, თუ სხვა პირობები სამაშველო ოპერაციის ცნებაში ჯდება. მაშველთა დაჯილდოება ხდება იმ ვალუტით, რომელიც მიღებულია გადარჩენისათვის — ეს დეტალი საერთაშორისო გადარჩენებისას გადახდების პრაქტიკულ მხარეს აწესრიგებს.
გარემოს დაცვის სპეციალური კომპენსაცია
სალვაჟის ერთ-ერთი თანამედროვე მიმართულება გარემოს დაცვაა. გემთმფლობელი გარემოს დაბინძურების თავიდან ასაცილებლად ან მის მინიმუმამდე შესამცირებლად გადამრჩენს უხდის სპეციალურ კომპენსაციას გადამრჩენის მიერ გაწეულ ხარჯებზე ამ ხარჯების არა უმეტეს 30 პროცენტის დამატებით. თუ სასამართლო ან არბიტრაჟი საქმის გარემოებათა და კოდექსის შესაბამისი ნორმების გათვალისწინებით სამართლიანად მიიჩნევს, მას შეუძლია გადაწყვეტილება მიიღოს, რომ სპეციალური კომპენსაცია გადამრჩენის მიერ გაწეული ხარჯების 100 პროცენტამდე გაიზარდოს. ეს ნიშნავს, რომ ეკოლოგიური მიზნის მქონე მაშველ ოპერაციებს კანონი დამატებითი სტიმულით აღჭურვის.
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის სამაშველო ოპერაცია?
საფრთხეში მყოფი ადამიანების, გემის ან სხვა ქონების გადასარჩენად ნებისმიერ წყლებში გაწეული ნებისმიერი ქმედება; წესები სამხედრო-საზღვაო დროშით მცურავ გემსაც ვრცელდება.
როდის არ ჯილდოვდება მაშველი?
როცა მომსახურება გემის კაპიტნის პირდაპირი და გონივრული აკრძალვის მიუხედავად ჩატარდა, და როცა ქმედება ბუქსირზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს.
ვინ პასუხობს ბუქსირზიდვისას მიყენებულ ზიანზე?
როცა საბუქსირო გემს ბუქსირმზიდის კაპიტანი მართავს, ზიანს ბუქსირმზიდის მეპატრონე ანაზღაურებს, თუ შეთანხმებით სხვა არ არის გათვალისწინებული და თუ უდანაშაულობას ვერ დაამტკიცებს; ყინულის პირობებში მან პასუხისმგებლობა ეხსნება.
რომელ პერიოდში პასუხობს ბუქსირმზიდი?
საწყის პუნქტში ბუქსირზე აყვანის მომენტიდან საბოლოო პუნქტში ნავმისადგომთან დაყენებამდე ან ღუზაზე დგომამდე.
რამდენია ეკოლოგიური კომპენსაცია?
გაწეულ ხარჯებზე არა უმეტეს 30 პროცენტის დამატება, ხოლო სასამართლოს ან არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით — ხარჯების 100 პროცენტამდე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ბუქსირზიდვისა და სალვაჟის საკითხები ხელშეკრულების ფორმით, პასუხისმგებლობის პერიოდით და ჯილდოს წესებით იწყება და ფაქტობრივი გარემოებების დამტკიცებით მთავრდება. ჩვენ შევამოწმებთ თქვენს დოკუმენტებს, შევაფასებთ ზიანის მოთხოვნის ან ჯილდოს პერსპექტივას და წარმოგიდგენთ სწორ სამართლებრივ სტრატეგიას. შემოგვიერთდით Legal.ge-ზე — ზღვის დავებში ზუსტი ნაბიჯი ღირებულია.