გადაზღვევის ცნება და ადგილი სადაზღვევო საქმიანობაში
გადაზღვევა (რეინშურანსი) „დაზღვევის შესახებ“ კანონით განსაზღვრული ოპერაციაა: ასეთი ოპერაციის დროს მზღვეველი გადაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე და თითოეული ასეთი ხელშეკრულების თავისებურების გათვალისწინებით ახორციელებს სადაზღვევო რისკისა და მასთან დაკავშირებული ზარალის მთლიან ან ნაწილობრივ გადაცემას გადამზღვეველ კომპანიისთვის. სადაზღვევო საქმიანობა კი, კანონის განსაზღვრით, მზღვეველის საქმიანობაა, რომელიც დაკავშირებულია დაზღვევისა და გადაზღვევის ხელშეკრულებების დადებასა და განხორციელებასთან — ანუ გადაზღვევის ხელშეკრულებები სადაზღვევო ბაზრის ჩვეულებრივი ინსტრუმენტია.
უცხოეთის გადამზღვეველთან ხელშეკრულების დადება
კანონი საქართველოს სადაზღვევო ორგანიზაციას აძლევს უფლებას, დამოუკიდებლად დადოს გადაზღვევის ხელშეკრულება უცხოეთის ერთ ან რამდენიმე გადამზღვეველთან უშუალოდ. ამასთან, საქართველოს სადაზღვევო ორგანიზაციას თავისი რისკის უცხოეთში გადაზღვევასთან დაკავშირებით შეუძლია უშუალოდ ისარგებლოს უცხოური საბროკერო ორგანიზაციის მომსახურებით. ასე იხსნება რეინშურანსის საერთაშორისო ბაზარზე გასვლის სამართლებრივი გზა.
პარალელურად, კანონი ზღვდება უცხოელ მონაწილეთა რეჟიმს: უცხოეთის სადაზღვევო ორგანიზაცია, როგორც უშუალო მზღვევლის, საქმიანობა საქართველოს ტერიტორიაზე დაიშვება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული ფილიალის (წარმომადგენლობის) მეშვეობით; ასეთი ფილიალი საქმიანობას ახორციელებს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად და უფლება აქვს გამოვიდეს სასამართლოში მოსარჩელედ და მოპასუხედ. საქართველოში უცხოური იურიდიული პირი სადაზღვევო ბროკერის საქმიანობას ახორციელებს სათანადო წესით რეგისტრირებული ფილიალის (წარმომადგენლობის) მეშვეობით საქართველოს იურიდიულ პირებთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე.
მზღვეველის პასუხისმგებლობა და ფინანსური სიმყარის მოთხოვნები
რეინშურანსის სამართლებრივი კონსტრუქციის ცენტრალური ნორმა: მზღვეველი დადებული გადაზღვევის ხელშეკრულების მიუხედავად პასუხისმგებელია დამზღვევის წინაშე დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მთელი ვალდებულებების ფარგლებში. ანუ გადამზღვეველთან ურთიერთობა დამზღვევის უფლებებს არ ამცირებს — მოთხოვნა მიმართავს მზღვეველს, და არა გადამზღვეველს.
მზღვეველის ფინანსური სიმყარის უზრუნველყოფის საფუძველია მისი კაპიტალი, სადაზღვევო რეზერვები და გადაზღვევის სისტემის არსებობა. კაპიტალის მინიმალური ოდენობა საქმიანობის ყველა ეტაპზე არ უნდა იყოს გაანგარიშებით მიღებული გადახდისუნარიანობის მარჟის ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები, ხოლო შესაბამისი ფულადი სახსრები უწყვეტად უნდა იყოს განთავსებული საქართველოში ლიცენზირებულ საბანკო დაწესებულებაში განცალკევებულ ანგარიშზე, არანაკლებ 1-წლიანი პერიოდულობით. მზღვეველი ვალდებულია სამსახურის მოთხოვნისას წარუდგინოს მას ინფორმაცია უცხოეთის იმ სადაზღვევო ორგანიზაციის შესახებ, რომელთანაც გადაზღვევის ხელშეკრულება აქვს დადებული, მათ შორის მონაცემები გადამზღვეველი კომპანიის ფინანსური მდგომარეობის შესახებ. ამასთან, მზღვეველს ეკრძალება სესხის გაცემა საკუთარი, მნიშვნელოვანი წილის მფლობელის ან ადმინისტრატორის, აგრეთვე შვილობილი საწარმოს აქციების შესაძენად.
გადაზღვევის ლიცენზიის კლასი
გადაზღვევა სადაზღვევო საქმიანობის ცალკე ლიცენზიის კლასია — კანონის მუხლი 22-ის მე-2 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საქმიანობა. ლიცენზიას გასცემს დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახური და იგი შეიძლება გაიცეს მხოლოდ სააქციო საზოგადოების ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის იურიდიულ პირზე. თუ მზღვეველს უკვე აქვს ლიცენზია დაზღვევის სხვა სახეობაში და სურს გადაზღვევის საქმიანობის განხორციელება იმ კონკრეტულ სახეობაში, რომლის უფლებაც უკვე აქვს, დამატებითი ლიცენზია აღარ სჭირდება — საკმარისია წერილობით აცნობოს სამსახურს გადაზღვევის საქმიანობის დაწყებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში.
ლიცენზიის მაძიებელი სამსახურს, სხვა დოკუმენტებთან ერთად, წარადგენს 3 წლის ბიზნესგეგმას გადაზღვევის პროგრამის ჩათვლით. ლიცენზია გაიცემა განუსაზღვრელი ვადით, კონკრეტულ მზღვეველზე და სხვა იურიდიული პირისთვის გადაცემას არ ექვემდებარება.
გადაზღვევის ხელშეკრულების პრაქტიკული საკითხები
ხელშეკრულების დადებისას მხარეები თავისუფლები შეთანხმდნენ გადაცემული რისკის ოდენობაზე — მთლიანი თუ ნაწილობრივი გადაცემის შესახებ. კანონი მხარეთა ამ თავისუფლებას პირდაპირ აღიარებს, რადგანაც გადაზღვევის განმარტება თითოეული ასეთი ხელშეკრულების თავისებურებების გათვალისწინებას გულისხმობს. სწორედ ამიტომ დოკუმენტის ტექსტში რისკის მოცულობა, პრემიის გაანგარიშება და ანაზღაურების პროცედურა ზუსტად უნდა იყოს გაწერილი, რათა სადავო სიტუაციაში ცხადი იყოს, რა ნაწილი გადადის გადამზღვეველზე და რა ნაწილი რჩება მზღვევლის საკუთარ დათვლაზე.
მნიშვნელოვანია ასევე მზღვევლის შიდა პროცედურები: მინიმალურ კაპიტალთან დაკავშირებული ნებისმიერი გარიგება სამსახურის წინასწარ წერილობით თანხმობას მოითხოვს და უნაღდო ანგარიშსწორებით უნდა განხორციელდეს, ხოლო ამ მიზნით გახსნილ ანგარიშზე აკუმულირებული სახსრები მხოლოდ სამსახურის წინასწარი წერილობითი თანხმობის საფუძველზე შეიძლება გამოყენებულ იქნეს. გადაზღვევის პროგრამის შემდგენი მზღვეველი ამ მოთხოვნებს ავტომატურად ვერ გაექცევა, და მათი დარღვევა სანქციების საფუძველი ხდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ამცირებს თუ არა გადაზღვევა მზღვევლის პასუხისმგებლობას დამზღვევის წინაშე?
არა — მზღვეველი გადაზღვევის ხელშეკრულების მიუხედავად პასუხისმგებელია დამზღვევის წინაშე დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მთელი ვალდებულებების ფარგლებში.
შეუძლია თუ არა ქართულ სადაზღვევო ორგანიზაციას უცხოელ გადამზღვეველთან პირდაპირ იმუშაოს?
დიახ, კანონით მას შეუძლია დამოუკიდებლად დადოს გადაზღვევის ხელშეკრულება უცხოეთის ერთ ან რამდენიმე გადამზღვეველთან უშუალოდ და აგრეთვე ისარგებლოს უცხოური საბროკერო ორგანიზაციის მომსახურებით.
რომელი ლიცენზია სჭირდება გადაზღვევას?
გადაზღვევა ცალკე ლიცენზიის კლასია მუხლი 22-ის მე-2 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე; არსებული დაზღვევის ლიცენზიის შემთხვევაში დამატებითი ლიცენზია აღარ სჭირდება, თუ მზღვეველი სამსახურს 10 სამუშაო დღეში აცნობებს საქმიანობის დაწყებას.
რა ინფორმაციას ითხოვს სამსახური გადამზღვეველზე?
მოთხოვნისას მზღვეველი წარადგენს ინფორმაციას უცხოეთის სადაზღვევო ორგანიზაციის შესახებ, რომელთანაც გადაზღვევის ხელშეკრულება აქვს დადებული, მათ შორის მონაცემებს გადამზღვეველი კომპანიის ფინანსური მდგომარეობის თაობაზე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებით გადაზღვევის ხელშეკრულებების მომზადებასა და შემოწმებაში: შევაფასებთ გადამზღვეველს, განვასხვავებთ სამართლებრივ რისკებს და დავიცავთ თქვენს ინტერესებს მზღვეველთან ურთიერთობაში. გვიწერეთ — დავგეგმავთ უსაფრთხო რეინშურანსულ განლაგებას.