დღგ-ის ჩათვლის უფლების საფუძვლები
დღგ-ის დიაგნოსტიკის საწყისი წერტილი ჩათვლის უფლებაა: თუ საქონელი ან მომსახურება გამიზნულია ან გამოიყენება დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელებისთვის, დასაბეგრ პირს უფლება აქვს ჩაითვალოს სხვა დასაბეგრი პირისგან შეძენისთვის გადახდილი ან გადასახდელი დღგ, დღგ-ით დასაბეგრად განხილულ ოპერაციებთან დაკავშირებული გადასახდელი დღგ, იმპორტისას გადახდილი დღგ და უკუდაბეგვრის წესით დარიცხული დღგ. გარდა ამისა, ხარჯთან დაკავშირებული დღგ ითვლება, თუ საქონელი ან მომსახურება გამოიყენება საქართველოს ტერიტორიის გარეთ მომსახურების გაწევისთვის, ჩათვლის უფლებით გათავისუფლებულ ოპერაციებში ან განსაზღვრულ ფინანსურ მომსახურებებში. ჩათვლის მიღების საფუძველი დოკუმენტია: საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, იმპორტის დეკლარაცია ან უკუდაბეგვრის შემთხვევაში დღგ-ის დეკლარაციაში ასახული თანხა; განსაზღვრულ შემთხვევებში საფუძველია მყიდველის მიერ შეძენის დამადასტურებელი დოკუმენტიც, რომელშიც გადახდილი თანხა — დღგ-ის ჩათვლით — უნდა ეყოს მითითებული. დიაგნოსტიკა სწორედ ამ ელემენტების — დანიშნულების, დოკუმენტის და პერიოდის — შემოწმებაა.
შეზღუდვები და კორექტირება
ჩათვლა არ ხორციელდება სოციალური მიზნით ან გასართობ ღონისძიებებზე გაწეული ხარჯის თანხაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ასეთი ღონისძიებების ფარგლებში მიწოდება დღგ-ით იბეგრება; ასევე — იმ ოპერაციებში გამოყენებულ საქონელზე, რომლებზეც პირს ჩათვლის უფლება არ აქვს; იმ ანგარიშ-ფაქტურით, რომელიც გამყიდველს არ იდენტიფიცირებს ან დადგენილი წესით არ არის გამოწერილი; და იმ ანგარიშ-ფაქტურით, რომელშიც ასახული ოპერაციის კალენდარული წლის დასრულებიდან 3 წელია გასული. თუ ჩათვლა განხორციელდა ოპერაციის განხორციელებიდან მე-3 წელს, ამ ოპერაციის მხარეთა მიმართ ხანდაზმულობის ვადა 1 წლით გრძელდება, და ჩათვლა ხორციელდება არაუგვიანეს ამ უფლების წარმოშობის წლის ბოლო საანგარიშო პერიოდის შესაბამესი დეკლარაციით — შესწორებულის ჩათვლით. კორექტირების წესი დინამიკას აწესრიგებს: დღგ-ით დასაბეგრი თანხა და, შესაბამისად, ჩასათვლელი თანხა კორექტირდება, თუ შეიცვალა ის გარემოებები, რომელთა საფუძველზეც ოპერაციის დროს დასაბეგრი თანხა განისაზღვრა; კორექტირება ხდება გამომწვევი გარემოების დადგომის საანგარიშო პერიოდში. ამასთან, ჩასათვლელი თანხა არ უქმდება საქონლის ჩამოწერის ან დანაკარგის შემთხვევაში — ეს გამონაკლისი აუდიტორის ყურადღების საგანია.
აუდიტის რისკები და ჯარიმები
დღგ-ის აუდიტში მთავარი რისკი დოკუმენტურია: ანგარიშ-ფაქტურის ხარვეზი ჩათვლას პირდაპირ აუქმებს. კანონი უწყალობას ჯარიმებით წონასწორებს: მიმწოდებლის მიერ მყიდველის მოთხოვნისას ანგარიშ-ფაქტურის გაუცემლობა იწვევს ჯარიმას დასაბეგრი ოპერაციის დღგ-ის თანხის 100 პროცენტის ოდენობით, ფიქტიური ან ყალბი ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა კი — მითითებული დღგ-ის თანხის 200 პროცენტის ოდენობით. დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე საქმიანობა ჯარიმას იწვევს ამ პერიოდში განხორციელებული დასაბეგრი ოპერაციების თანხის 5 პროცენტის ოდენობით; ამ ჯარიმის გამოყენებისას დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულებისთვის გათვალისწინებული სანქციები იმავე პერიოდზე აღარ გამოიყენება. აუდიტის მოსამზადებლად ჩათვლების რეესტრი ოპერაციების ტიპებად უნდა დაიჯგუფდეს და თითოეული ჯგუფი ზემოაღნიშნულ კრიტერიუმებს შეედაროს — დანიშნულება, დოკუმენტი, პერიოდი, შეზღუდვა.
დიაგნოსტიკის მეთოდოლოგია
დღგ-ის დიაგნოსტიკა დეკლარაციის ერთჯერადი შემოწმება არაა — ის ბრუნვის მუდმივ კლასიფიკაციას ეყრდნობა. პირველ ნაბიჯად გამოიყოფა ოპერაციების ჯგუფები: ადგილობრივი შესყიდვები, იმპორტი, უკუდაბეგვრა და ხარჯული კომპონენტები; თითოეულ ჯგუფზე ცალ-ცალკე განიზომება დანიშნულება, დოკუმენტი და პერიოდი. მეორე ნაბიჯად ამოწმდება შეზღუდვების კატალოგი და კორექტირების საჭიროება. მესამე ნაბიჯად შედეგები დეკლარაციების მიმდევრობას შეედარება, რადგან ცალი პერიოდის სურათი შემდგომში კორექტირებით იცვლება. ასეთი სამბიჯიანი მიდგომა აუდიტორს საშუალებას აძლევს პრობლემურ უბნებს დოკუმენტური ხარვეზის გამოვლენამდე მისწავდეს.
აუდიტის მომზადების პრაქტიკული ეტაპები
აუდიტის წინაპირობა სრული საბუთო რეესტრია: ყველა ანგარიშ-ფაქტურა, იმპორტის დეკლარაცია და გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი თანმიმდევრულად უნდა ერთოდეს შესაბამის ოპერაციას. შემდეგ ყალბი ანგარიშ-ფაქტურების რისკის კონტროლი ტარდება: კონტრაგენტის იდენტიფიცირება, ოპერაციის რეალობა და დღგ-ის თანხის შესაბამისობა — ეს ელემენტები სანქციის 200 პროცენტიან ზღვართან პირდაპირ არის დაკავშირებული. ბოლოს წლეული 3 წლიანი ვადის კონტროლი: გადაცილებული ოპერაციების ჩათვლის მოხსნა დეკლარაციის კორექტირებას მოითხოვს, და ეს უკეთ აუდიტამდე ხდება, ვიდრე ორგანოს აქტით.
დღგ-ის ჩათვლები ოპერაციის საგადასახადო პერიოდთან არაა მიბმული მხოლოდ დეკლარაციის დონეზე: კორექტირება გამომწვევი გარემოების დადგომის პერიოდში ხდება, და ეს იმას ნიშნავს, რომ აუდიტის სურათი ორ დროში იზომება — ოპერაციის დროს და დღეს. ამ კოორდინაციის დარღვევა ან ჩათვლას აკარგვის ან ზედმეტ კორექციას ბადებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომელიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ისმის.
რა საფუძველზე ითვლება დღგ?
საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურაზე, იმპორტის დეკლარაციაზე ან დეკლარაციაში ასახულ უკუდაბეგვრის თანხაზე.
როდის არ ჩაითვლება დღგ?
გასართობ და წარმომადგენლობით ხარჯებზე, ჩათვლის უფლების არმქონე ოპერაციებში, არასრულფასოვან ანგარიშ-ფაქტურაზე და 3 წელს გადაცილებულ ოპერაციაზე.
როდის კორექტირდება ჩასათვლელი თანხა?
როცა დასაბეგრი თანხის განმსაზღვრელი გარემოებები იცვლება — ცვლილების საანგარიშო პერიოდში.
რა ჯარიმა მოჰყვება ანგარიშ-ფაქტურის დეფიციტს?
გაუცემლობა — დღგ-ის 100 პროცენტი, ფიქტიური გამოწერა — 200 პროცენტი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
დღგ-ის დიაგნოსტიკა და აუდიტის მომზადება სისტემურ სამუშაოს მოითხოვს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ საგადასახადო იურისტს, რომელიც განახორციელებს ჩათვლების აუდიტს და დაიცავს თქვენს ინტერესებს. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება. თითოეული ჩათვლის პარამეტრები — დანიშნულება, დოკუმენტი და პერიოდი — წინასწარ შემოწმებული უნდა იყოს, რადგან აუდიტში გამოსწორება ყოველთვის ძვირი ღირს.