დღგ-ის ჩათვლის უფლების საფუძვლები
დღგ-ის დიაგნოსტიკის საწყისი წერტილი ჩათვლის უფლებაა: თუ საქონელი ან მომსახურება გამიზნულია ან გამოიყენება დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელებისთვის, დასაბეგრ პირს უფლება აქვს ჩაითვალოს სხვა დასაბეგრი პირისგან შეძენისთვის გადახდილი ან გადასახდელი დღგ, დღგ-ით დასაბეგრად განხილულ ოპერაციებთან დაკავშირებული გადასახდელი დღგ, იმპორტისას გადახდილი დღგ და უკუდაბეგვრის წესით დარიცხული დღგ. გარდა ამისა, ხარჯთან დაკავშირებული დღგ ითვლება, თუ საქონელი ან მომსახურება გამოიყენება საქართველოს ტერიტორიის გარეთ მომსახურების გაწევისთვის, ჩათვლის უფლებით გათავისუფლებულ ოპერაციებში ან განსაზღვრულ ფინანსურ მომსახურებებში. ჩათვლის მიღების საფუძველი დოკუმენტია: საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, იმპორტის დეკლარაცია ან უკუდაბეგვრის შემთხვევაში დღგ-ის დეკლარაციაში ასახული თანხა; განსაზღვრულ შემთხვევებში საფუძველია მყიდველის მიერ შეძენის დამადასტურებელი დოკუმენტიც, რომელშიც გადახდილი თანხა — დღგ-ის ჩათვლით — უნდა ეყოს მითითებული. დიაგნოსტიკა სწორედ ამ ელემენტების — დანიშნულების, დოკუმენტის და პერიოდის — შემოწმებაა.
შეზღუდვები და კორექტირება
ჩათვლა არ ხორციელდება სოციალური მიზნით ან გასართობ ღონისძიებებზე გაწეული ხარჯის თანხაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ასეთი ღონისძიებების ფარგლებში მიწოდება დღგ-ით იბეგრება; ასევე — იმ ოპერაციებში გამოყენებულ საქონელზე, რომლებზეც პირს ჩათვლის უფლება არ აქვს; იმ ანგარიშ-ფაქტურით, რომელიც გამყიდველს არ იდენტიფიცირებს ან დადგენილი წესით არ არის გამოწერილი; და იმ ანგარიშ-ფაქტურით, რომელშიც ასახული ოპერაციის კალენდარული წლის დასრულებიდან 3 წელია გასული. თუ ჩათვლა განხორციელდა ოპერაციის განხორციელებიდან მე-3 წელს, ამ ოპერაციის მხარეთა მიმართ ხანდაზმულობის ვადა 1 წლით გრძელდება, და ჩათვლა ხორციელდება არაუგვიანეს ამ უფლების წარმოშობის წლის ბოლო საანგარიშო პერიოდის შესაბამესი დეკლარაციით — შესწორებულის ჩათვლით. კორექტირების წესი დინამიკას აწესრიგებს: დღგ-ით დასაბეგრი თანხა და, შესაბამისად, ჩასათვლელი თანხა კორექტირდება, თუ შეიცვალა ის გარემოებები, რომელთა საფუძველზეც ოპერაციის დროს დასაბეგრი თანხა განისაზღვრა; კორექტირება ხდება გამომწვევი გარემოების დადგომის საანგარიშო პერიოდში. ამასთან, ჩასათვლელი თანხა არ უქმდება საქონლის ჩამოწერის ან დანაკარგის შემთხვევაში — ეს გამონაკლისი აუდიტორის ყურადღების საგანია.