წილებისა და აქციების განკარგვა — ფორმები და სუბიექტები
სახელმწიფოს სახელზე რეგისტრირებული წილებისა და აქციების განკარგვა სახელმწიფო ქონების მართვის ერთ-ერთი ყველაზე ინსტიტუციურად დატვირთული მიმართულებაა. კანონი წილებისა და აქციების განკარგვის სამ ფორმას განასხვავებს: პრივატიზება, მართვის უფლებით გადაცემა და გაცვლა. თითოეულ მათგანს საკუთარი პროცედურული რეჟიმი აქვს, თუმცა საერთო ნიშანი ერთია — გადაწყვეტილების ცენტრალიზაცია სახელმწიფოს მხრიდან.
წილების ან აქციების პრივატიზება შეიძლება განხორციელდეს აუქციონის, პირდაპირი მიყიდვისა და კონკურენტული შერჩევის საფუძველზე პირდაპირი მიყიდვის ფორმებით. გარდა ამისა, წილების, აქციების ან სერტიფიკატებით წარმოდგენილი აქციების პრივატიზება შესაძლებელია პირდაპირ ან შუამავლის მეშვეობით, საჯარო ან კერძო შეთავაზებით, უცხო ქვეყნის აღიარებულ საფონდო ბირჟაზე ან მოცემულ დროს საერთაშორისო კაპიტალის ბაზრებზე არსებული პრაქტიკის შესაბამისი შეთავაზების სხვაგვარი ფორმით. ეს განსაკუთრებული ფორმები სახელმწიფოს საშუალებას აძლევს, აქტივი ინვესტორებს ბაზრისთვის ჩვეულებრივ არხებზე შესთავაზოს.
აუქციონი — პირობებიანი და უპირობო
წილებისა და აქციების აუქციონი ორი სახისაა: პირობებიანი და უპირობო. პირობებიანი აუქციონი გამარჯვებულს დამატებით ვალდებულებებს უწესრიგებს, ხოლო უპირობო აუქციონი მხოლოდ ფასზეა ორიენტირებული. პირდაპირი მიყიდვის ან კონკურენტული შერჩევის საფუძველზე პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზება ხორციელდება საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილების საფუძველზე, კანონით დადგენილი წესით.
ბირჟული და შეთავაზებითი ფორმებით პრივატიზება ხორციელდება ქონების მმართველის მიერ ინიცირებისა და მისი დასაბუთებული წინადადების საფუძველზე, საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, კანონით დადგენილი წესით. ქონების შემძენისთვის წილებისა და აქციების საკუთრებაში გადაცემაც მთავრობის გადაწყვეტილების საფუძველზე ხორციელდება. აუცილებელი ინსტრუმენტების — განსაკუთრებული პირობებისა და საბანკო გარანტიების — გამოყენება აქციონერული პრივატიზებისასაც ითვალისწინებს კანონით დადგენილ წესს.
გირავნობა და ვალდებულებათა გადადგომა ახალ მესაკუთრეზე
წილებისა და აქციების საკუთრებაში პირობებით გადაცემისას, ქონების მმართველის თანხმობის შემთხვევაში, ქონების შემძენს უფლება აქვს, საპრივატიზებო ვალდებულების შესრულების მიზნით გირავნობით დატვირთოს შეძენილი წილები და აქციები. ამით კანონი შემძენს დამატებითი ფინანსური მობილიზაციის საშუალებას აძლევს, მაგრამ ამავდროულად იცავს სახელმწიფოს ინტერესსაც.
გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შეუსრულებლობის გამო გირავნობით დატვირთული ქონების მოგირავნის საკუთრებაში გადასვლისას ან აღსრულებითი წარმოებით ან სამოქალაქო-სამართლებრივი წესით რეალიზაციისას, მიუხედავად რეალიზაციის ფორმისა, ახალ და ყოველ შემდგომ მესაკუთრეზე სრულად გადადის ქონების შემძენის მიერ სახელმწიფოს წინაშე ნაკისრი საპრივატიზებო ვალდებულებები და ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები — თუ გირავნობით დატვირთვამდე შესაბამის მარეგისტრირებელ ორგანოში წილებისა და აქციების ჩანაწერში რეგისტრირებულია საპრივატიზებო ვალდებულების ამსახველი ინფორმაცია.
საპრივატიზებო პირობების დარღვევის გამო ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლისას პრივატიზებული ქონება ბრუნდება სახელმწიფო საკუთრებაში, ხოლო მასზე რეგისტრირებული მესამე პირის გირავნობის უფლება უქმდება — ისევ იმ პირობით, რომ გირავნობით დატვირთვამდე საჯარო რეესტრში ჩანაწერი ამსახველად შეიცავდა ინფორმაციას ვალდებულების შესახებ. ამასთან, ქონების შემძენს სახელმწიფო არ აუნაზღაურებს გადახდილ თანხებსა და გაწეულ ხარჯებს. საჯარო და კერძო თანამშრომლობის პროექტის ფარგლებში განკარგული ქონებისთვის ეს მკაცრი წესები არ ვრცელდება.