ანოტაცია. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს წარუდგინა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმე, რომლითაც თორნიკე რაზმაძეს ედება ბრალი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის (შემდგომში — ასკ) 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით — წვრილმანი ხულიგნობით — სოციალურ ქსელ „Facebook“-ში გამოქვეყნებული პოსტისა და მის ქვეშ დატოვებული კომენტარის შინაარსის გამო. სტატია აანალიზებს, აკმაყოფილებს თუ არა საქმის მასალა ამ მუხლის შემადგენლობისა და ადმინისტრაციული სამართალწარმოების მოთხოვნებს.
წინამდებარე ანალიზი აგებულია ნორმათა იერარქიის შესაბამისად: საქართველოს კონსტიტუცია, საერთაშორისო სტანდარტები, ასკ-ის მატერიალური ნორმა, პროცესუალური მოთხოვნები, მტკიცების ტვირთი და მტკიცებულებათა ხარისხი. ყოველი ციტატა გადამოწმებულია პირველად წყაროზე.
I. საქმის ფაქტობრივი მონახაზი
საქმის მასალა შედგება თერთმეტი უნიკალური დოკუმენტისგან. ანალიზისთვის არსებითია შემდეგი:
1. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი № ბე 000135195, შედგენილია 2026 წლის 1 სექტემბერს, შედგენის ადგილი — ქ. თბილისი, გულუას ქუჩა №10 (შსს-ის ადმინისტრაციული შენობა). ოქმის რეკვიზიტები:
სამართალდარღვევის ჩადენის თარიღი: 18.08.2026;
სამართალდარღვევის არსი: „2026 წლის 18 აგვისტოს, თორნიკე რაზმაძემ სოციალურ ქსელ „Facebook“-ში გამოიყენა სალანძღავი და შეურაცხმყოფელი სიტყვები“;
ნორმა: ასკ 166-ე მუხლის პირველი ნაწილი;
საქმის განმახილველი ორგანო: თბილისის საქალაქო სასამართლო;
მოწმის გრაფა — შეუვსებელი;
დაზარალებულის გრაფა — შეუვსებელი;
სამართალდამრღვევის ხელმოწერის გრაფაში ჩანაწერი: „ადგილზე არ იმყოფებოდა“.
2. ოქმი მტკიცებულების დათვალიერების თაობაზე, 31.08.2026. ადგენს, რომ პროფილზე „Tornike Razmadze“ 2026 წლის 18 აგვისტოს გამოქვეყნდა ვიდეო-პოსტი ტექსტით „ასეთია საქართველოს გარუსების გეგმა:“, ხოლო „აღნიშნული პოსტის ქვეშ“ ამავე პროფილიდან „2026 წლის 12 ივნისს“ დატოვებულია სადავო კომენტარი. ოქმი კომენტარის ტექსტს არ ციტირებს — ურთავს სკრინშოტს, რომელზეც კომენტარი Facebook-ის ინტერფეისით მონიშნულია როგორც „1w“ (ერთი კვირის წინ).
3. ოქმი იდენტიფიცირების თაობაზე, 31.08.2026 — ასკ 244-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე პროფილის ფოტო მასალა ატვირთულია „სპეციალურ ელექტრონულ პროგრამაში“ და „სახის ვიზუალური დათვალიერების შედეგად“ ამოცნობილია პირი.
4. საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის ცნობები, 31.08.2026: ადმინისტრაციული ჩანაწერები არსებობს (მხოლოდ საგზაო და ერთი სხვა ხასიათის დარღვევა, არც ერთი — 166-ე მუხლით); სისხლისსამართლებრივი — „ინფორმაცია არ მოიპოვება“.
5. თანმხლები წერილი სასამართლოს — 01.09.2026; სასამართლოს შემოსვლის ბეჭედი — 07.09.2026.
ამ ხუთი დოკუმენტიდან უკვე იკითხება ანალიზის ორი ღერძი: (ა) იფარება თუ არა ინტერნეტში გამოქვეყნებული სიტყვა 166-ე მუხლის შემადგენლობით და (ბ) დადგენილია თუ არა ის ქმედება, რომელიც ოქმშია ჩაწერილი.
II. კონსტიტუციური ჩარჩო
1. მე-17 მუხლი — გამოხატვის თავისუფლება და ინტერნეტით თავისუფლად სარგებლობის უფლება
საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლი ადგენს:
„1. აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. […] 4. ყველას აქვს ინტერნეტზე წვდომისა და ინტერნეტით თავისუფლად სარგებლობის უფლება. 5. ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.“
მე-4 პუნქტს დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს: ინტერნეტით სარგებლობა დამოუკიდებლად განსაზღვრული კონსტიტუციური უფლებაა, ხოლო მე-5 პუნქტის ჩამონათვალი ამომწურავია. „საზოგადოებრივი წესრიგი“ — 166-ე მუხლით დაცული სიკეთე — ამ ჩამონათვალში პირდაპირ არ გვხვდება; ის შეზღუდვის ლეგიტიმურ მიზნად მხოლოდ „საზოგადოებრივი უსაფრთხოების“ ან „სხვათა უფლებების“ ფარგლებში შეიძლება იქნეს გატარებული, რაც ორივე შემთხვევაში ჩარევის უფრო მაღალ ბარიერს გულისხმობს, ვიდრე ზნეობის აბსტრაქტული დაცვა.
2. 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტი — პასუხისმგებლობის ნორმის განსაზღვრულობა
არანაკლებ არსებითი ამ საქმისთვის განსაზღვრულობის (განჭვრეტადობის) მოთხოვნაა. საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად:
„განჭვრეტადი და არაორაზროვანი კანონმდებლობა, ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს პირის დაცვას სამართალშემფარდებლის თვითნებობისგან, მეორე მხრივ კი, ადგენს გარანტიას, რომ პირმა მიიღოს მკაფიო შეტყობინება სახელმწიფოსგან, რათა მოახერხოს ნორმის სწორი აღქმა, განსაზღვროს, რომელი ქმედებაა კანონით აკრძალული და რომელ ქმედებას შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი პასუხისმგებლობა.“
— №2/2/516,542, 14.05.2013, „ალექსანდრე ბარამიძე და სხვები საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-30
იმავე გადაწყვეტილებაში მოცემულია ბუნდოვანების ტესტიც: „კანონი შეიძლება ჩაითვალოს განუსაზღვრელად, როცა განმარტების ყველა მეთოდი მოსინჯულია, მაგრამ მაინც გაურკვეველია მისი ნამდვილი შინაარსი, ანდა არსი გასაგებია, მაგრამ გაუგებარია მისი მოქმედების ფარგლები“ (II-31).
პრაქტიკა ამ პრინციპს ხელისუფლების დანაწილებასაც უკავშირებს:
„ბუნდოვანი კანონმდებლობა, ნორმის გამომყენებელ სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას, საკუთარი შეხედულებისამებრ, სათანადო ნორმატიული ბოჭვის არარსებობის პირობებში განსაზღვროს აკრძალული ქმედების შემადგენლობა. შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში ქმედების დასჯადად გამოცხადების საკითხი წყდება არა კანონმდებლის მიერ, არამედ — ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში — სამართალშემფარდებლის მიერ, რაც ეწინააღმდეგება ხელისუფლების დანაწილების კონსტიტუციურ პრინციპს.“
— №2/1/1289, 15.07.2021, „გიორგი ბერუაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-7
ამ საქმეში სასამართლომ არაკონსტიტუციურად ცნო სისხლის სამართლის კოდექსის 171-ე მუხლის პირველ ნაწილში სიტყვების „ან სხვა ანტისაზოგადოებრივ ქმედებაზე“ ნორმატიული შინაარსის ნაწილი — სწორედ განუსაზღვრელობის გამო. ამავე დროს, სასამართლო ზოგადი ტერმინების გამოყენებას პრინციპულად არ კრძალავს: „დასაშვებია, პასუხისმგებლობის დამდგენი ისეთი ზოგადი საკანონმდებლო ნორმის მიღება, რომელიც გონივრულობის ფარგლებში ექვემდებარება განმარტებას“ (II-12). ე.ი. კრიტერიუმი გონივრულობის ფარგლებში განმარტებადობაა, არა — განმარტების შესაძლებლობა ნებისმიერი მიმართულებით.
3. „მსუსხავი ეფექტი“
საკონსტიტუციო სასამართლომ ცალკე გამოყო გამოხატვის თავისუფლების სპეციფიკური საფრთხე:
„საქართველოს კონსტიტუციის […] უფლება „მსუსხავ ეფექტს“ განიცდის, თუ პირი, მოსალოდნელი სანქციის შიშით, იძულებულია თავი შეიკავოს უფლების სრულყოფილად განხორციელებისაგან და თვითშეზღუდვა აისახება გამოხატვის თავისუფლების ნორმატიულად შეუზღუდავ ნაწილზეც. „მსუსხავი ეფექტის“ გავლენით ნორმის ზემოქმედება გამოხატვის თავისუფლების რეალიზებაზე შესაძლებელია გასცდეს მისი რეგულირების სფეროს.“
— №2/2/516,542, II-8
ეს არგუმენტი ამ საქმეში მხოლოდ აბსტრაქტული ხასიათის არ არის: თუ 166-ე მუხლი ვრცელდება საკუთარი პოსტის ქვეშ დატოვებულ ემოციურ კომენტარზე, თვითცენზურის ფარგლები მოიცავს ყოველ პოლიტიკურ დისკუსიას სოციალურ ქსელში.
III. საერთაშორისო სტანდარტი
1. ორი ქართული საქმე სტრასბურგში — და რატომ არის მნიშვნელოვანი, რომელ მათგანს ჰგავს განსახილველი შემთხვევა
ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს ასკ 166-ე მუხლზე ორი ქართული საქმე აქვს განხილული და მათი შედეგი საპირისპიროა. განსახილველი შემთხვევის შეფასებისთვის სწორედ ამ ორ საქმეს შორის არსებული განსხვავებაა მნიშვნელოვანი.
(ა) Peradze and Others v. Georgia, №5631/16, 15.12.2022 (ძალაში შევიდა 15.03.2023) — დარღვევა დადგინდა.
განმცხადებლები დაჯარიმდნენ ასკ 166-ე მუხლით „პანორამა თბილისის“ საწინააღმდეგო აქციაზე ვულგარული შინაარსის პლაკატის ტარებისთვის. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა მე-11 მუხლის დარღვევა მე-10 მუხლის ჭრილში. სამი მოტივი გადამწყვეტია:
„შიდასახელმწიფოებრივმა სასამართლოებმა თავიანთ გადაწყვეტილებებში არ განიხილეს საკითხი, თუ რა ხარისხის შეშფოთება გამოიწვია განმცხადებელთა ქცევამ საზოგადოებრივი ცხოვრებისთვის, და სასამართლო ამას მიიჩნევს ხარვეზად მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის პროპორციულობის მოთხოვნასთან მიმართებით.“ (§43)
„ნაციონალურმა სასამართლოებმა გაუმართლებლად მოწყვიტეს სადავო განცხადების ვულგარული ხასიათი მის კონტექსტსა და აშკარა მიზანს, ფოკუსირდნენ მხოლოდ ფორმაზე. […] მნიშვნელოვანია აგრეთვე, რომ სადავო შეურაცხმყოფელი განცხადება არ იყო მიმართული რომელიმე კონკრეტული ინდივიდის ან ინსტიტუციის წინააღმდეგ, სწორედ ამიტომ იგი ვერ ჩაითვლება რომელიმე კონკრეტული პირის შეურაცხყოფად ან უმიზეზო დამცირებად.“ (§45)
„სასამართლო მიიჩნევს, რომ სანქციის დაკისრება, თუნდაც რამდენად მსუბუქიც იყოს იგი, ლეგიტიმური საჯარო დებატის ნაწილს წარმოადგენდა გამოხატვისთვის, შესაძლოა არასასურველი „მსუსხავი ეფექტი“ იქონიოს გამოხატვის თავისუფლებაზე.“ (§46)
(ბ) Miladze v. Georgia, №41585/23, 19.05.2026 — დარღვევა არ დადგინდა.
განმცხადებელი დაჯარიმდა ასკ 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით TikTok-ზე გამოქვეყნებული ვიდეოს გამო, რომელიც უხამსი ლექსიკით შეიცავდა თავდასხმებს თბილისის მერსა და სამართალდამცავებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთხმად არ დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა. (გადაწყვეტილების პირველ გვერდზე აღნიშნულია: „Request for referral to the Grand Chamber pending“ — ე.ი. საქმე ჯერ არ არის საბოლოო.)
ამ გადაწყვეტილების იგნორირება არ შეიძლება. მაგრამ სწორედ მისი დასაბუთება აჩვენებს, რატომ არ ვრცელდება იგი განსახილველ შემთხვევაზე. სასამართლომ თავად გამოყო Peradze-სგან განმასხვავებელი ნიშანი:
„წინამდებარე საქმე აშკარად განსხვავდება Peradze and Others-ისგან, რომელიც ასევე უხამსი ლექსიკის გამოყენებას ეხებოდა საჯარო დებატში. იმ საქმეში სადავო გამოხატვა არ იყო მიმართული რომელიმე იდენტიფიცირებადი ინდივიდისკენ, არამედ ეხებოდა სამშენებლო პროექტს. წინამდებარე საქმეში, პირიქით, შიდასახელმწიფოებრივმა სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ სადავო ფრაზები მიმართული იყო კონკრეტული საჯარო მოხელეებისკენ.“ (§72)
„სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ განცხადებები, რომლებიც იძენენ იდენტიფიცირებად პირებზე მიმართული და დამამცირებელი თავდასხმის ხასიათს, შესაძლოა მე-10 მუხლის დაცვის მიღმა დარჩეს.“ (§71)
დამატებით, Miladze-ში სასამართლომ გამოკვეთა ონლაინ გამოხატვის შეფასების სავალდებულო კრიტერიუმები:
„ამგვარი ჩარევა უნდა შეფასდეს შემდეგი კრიტერიუმების ჭრილში: სადავო განცხადებების შინაარსი, კონტექსტი, რომელშიც ისინი გაკეთდა, მათი წვდომა და პოტენციური ზეგავლენა, შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოების დასაბუთება და დაკისრებული სანქციის პროპორციულობა.“ (§70)
და ხაზი გაუსვა, რომ ქართულმა სასამართლოებმა ეს ანალიზი რეალურად ჩაატარეს: „მათ შეისწავლეს განმცხადებლის განცხადებების შინაარსი, ტონი, მიზანი და პოტენციური ზეგავლენა; აღიარეს დებატის საჯარო ინტერესის განზომილება; და მკაფიოდ გამიჯნეს მძაფრი პოლიტიკური კრიტიკა მტრული პირადი დამცირებისგან“ (§76). დარღვევის არარსებობა, სხვა სიტყვებით, შიდა სასამართლოების დასაბუთების ხარისხზე იყო დამოკიდებული.
რას ნიშნავს ეს განსახილველი საქმისთვის. Miladze კრძალავს იმ აბსოლუტურ არგუმენტს, რომ ონლაინ გამოხატვა 166-ე მუხლით პრინციპულად ვერ შეიფარგლება. მაგრამ იგივე გადაწყვეტილება განსახილველ საქმეს Peradze-ს მხარეს განათავსებს: (1) სამართალდარღვევის ოქმში დაზარალებულის გრაფა შეუვსებელია, არც ერთი ადრესატი არ არის დასახელებული; (2) საქმეში არ არის არც ერთი მონაცემი ქმედების „წვდომისა და პოტენციური ზეგავლენის“ შესახებ — არც ნახვების, არც გაზიარებების რაოდენობა (შდრ. Miladze §75: 100 000-ზე მეტი ნახვა, 600 გაზიარება); (3) არ არის აღწერილი „საზოგადოებრივი ცხოვრებისთვის გამოწვეული შეშფოთების ხარისხი“, რომლის გამოკვლევის აუცილებლობა Peradze §43-ით პირდაპირ მოეთხოვება სასამართლოს; (4) დაცული პოსტის თემა — „საქართველოს გარუსება“ — საჯარო ინტერესის პოლიტიკური საკითხია.
2. ვულგარიზმის საკითხი როგორც ასეთი
ორივე ქართულ საქმეში და მათ წინამორბედ პრაქტიკაში, ევროპული სასამართლო იმეორებს ერთსა და იმავე ფორმულას:
„ვულგარული ფრაზების გამოყენება თავისთავად არ არის გადამწყვეტი შეურაცხმყოფელი გამოხატვის შეფასებისას, ვინაიდან მან შესაძლოა მხოლოდ სტილისტურ დანიშნულებას ემსახუროს. სასამართლოსთვის სტილი კომუნიკაციის ნაწილია, როგორც გამოხატვის ფორმა, და როგორც ასეთი, დაცულია გამოთქმული იდეებისა და ინფორმაციის შინაარსთან ერთად.“
— Savva Terentyev v. Russia, №10692/09, 28.08.2018, §68; იმავე ფორმულირებით Peradze §37 და Miladze §68
„სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ არა ყოველი გამონათქვამი, რომელიც კონკრეტული ინდივიდების ან მათი ჯგუფების მიერ შესაძლოა შეურაცხმყოფლად ან დამცირებლად აღიქმებოდეს, ამართლებს […] მსჯავრდებას. […] მხოლოდ იმ კონტექსტის ყურადღებით შესწავლით, რომელშიც შეურაცხმყოფელი, დამცირებელი ან აგრესიული სიტყვები ჩნდება, შეიძლება გავავლოთ აზრიანი ზღვარი შოკის მომგვრელ და შეურაცხმყოფელ ენას შორის, რომელიც დაცულია მე-10 მუხლით, და იმას შორის, რომელიც კარგავს შემწყნარებლობის უფლებას.“
— Savva Terentyev, §69
მკაცრი განმარტების მოთხოვნა იმავე საქმეში ასეა ჩამოყალიბებული: „სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, რომ […] სისხლის სამართლის ნორმები მკაფიოდ და ზუსტად განსაზღვრავდნენ შესაბამისი დარღვევების ფარგლებს და ეს ნორმები მკაცრად განიმარტოს, რათა თავიდან იქნეს აცილებული სიტუაცია, როდესაც სახელმწიფოს დისკრეცია […] ხდება ზედმეტად ფართო და პოტენციურად ბოროტად გამოყენებადი სელექციური აღსრულების გზით“ (§85).
3. წვდომისა და აუდიტორიის მასშტაბი
წვდომის მტკიცების საკითხზე: „აშკარაა, რომ ინტერნეტში მცირე მკითხველთა წრით გამოქვეყნებული განცხადების წვდომა და, შესაბამისად, პოტენციური ზეგავლენა ნამდვილად არ არის იგივე, რაც […] ძლიერ მონახულებულ ვებგვერდებზე გამოქვეყნებული განცხადებისა. შესაბამისად, ონლაინ პუბლიკაციის პოტენციური ზეგავლენის შეფასებისთვის არსებითია საზოგადოებამდე მისი წვდომის მასშტაბის დადგენა“ (§79). განსახილველ საქმეში ასეთი დადგენა არ ჩატარებულა.
4. პოლიტიკური სიტყვა
„მისაღები კრიტიკის ზღვარი შესაბამისად უფრო ფართოა პოლიტიკოსის, როგორც ასეთის, მიმართ, ვიდრე კერძო პირის მიმართ. […] იგი გარდაუვალად და შეგნებულად აყენებს თავს […] მჭიდრო დაკვირვების ქვეშ და, შესაბამისად, უნდა გამოავლინოს შემწყნარებლობის უფრო მაღალი ხარისხი.“ — Lingens v. Austria, №9815/82, 08.07.1986, §42
„დასაშვები კრიტიკის ზღვარი უფრო ფართოა მთავრობის მიმართ, ვიდრე კერძო მოქალაქის ან თუნდაც პოლიტიკოსის მიმართ. […] დომინანტური პოზიცია, რომელსაც მთავრობა იკავებს, აუცილებელს ხდის, რომ იგი თავშეკავებას ავლენდეს სადამსჯელო წარმოებისადმი მიმართვისას, განსაკუთრებით მაშინ, როცა არსებობს სხვა საშუალებები.“ — Castells v. Spain, №11798/85, 23.04.1992, §46
5. კონვენციის მე-6 მუხლის მისადაგება — ხშირად უგულებელყოფილი არგუმენტი
ასკ 166-ე მუხლი ითვალისწინებს ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით. Engel-ის კრიტერიუმებით, სანქციის ბუნება და სიმძიმე განსაზღვრავს, არის თუ არა ფორმალურად ადმინისტრაციული ბრალდება „სისხლისსამართლებრივი ბრალდება“ მე-6 მუხლის მიზნებისთვის:
„სამართლებრივ წესრიგში, რომელიც სამართლის უზენაესობას ემყარება, „სისხლისსამართლებრივ“ სფეროს ეკუთვნის თავისუფლების აღკვეთა, რომელიც შეიძლება დაკისრდეს სასჯელის სახით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა თავისი ბუნებით, ხანგრძლივობით ან აღსრულების ფორმით მათ არ შეიძლება ჰქონდეს შესამჩნევად მავნე ხასიათი.“ — Engel and Others v. the Netherlands, №5100/71 და სხვ., 08.06.1976, §82
ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ეს პირდაპირ გაავრცელა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებზე: Ziliberberg v. Moldova, №61821/00, 01.02.2005, §§33, 35 (დაჯარიმება ~3 ევროთი — მიუხედავად ამისა, ბრალდება სისხლისსამართლებრივია, ვინაიდან ჯარიმა „სადამსჯელო და შემაკავებელი ხასიათისაა“); Kasparov and Others v. Russia, №21613/07, 03.10.2013, §§42–45; Mikhaylova v. Russia, №46998/08, 19.11.2015, §§51, 64; და განსაკუთრებით:
„ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებთან, რომლებიც ისჯება პატიმრობით, დაკავშირებული უფრო ადრეული პრაქტიკის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის სისხლისსამართლებრივი ნაწილი გამოყენებადია.“ — Karelin v. Russia, №926/08, 20.09.2016, §42
აქედან გამომდინარეობს, რომ განსახილველ საქმეზე გამოიყენება მე-6 მუხლის მთელი არსენალი, მათ შორის უდანაშაულობის პრეზუმფცია („უდანაშაულობის პრეზუმფცია ირღვევა, როდესაც […] მტკიცების ტვირთი ბრალდებიდან დაცვაზე გადადის“ — Karelin, §72) და ბრალდების დეტალიზების მოთხოვნა:
„მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ბრალდებულს აძლევს უფლებას, ინფორმირებული იყოს არა მხოლოდ ბრალდების მიზეზზე, ესე იგი იმ ქმედებებზე, რომელთა ჩადენაშიც მას ედება ბრალი და რომელსაც ბრალდება ეფუძნება, არამედ ამ ქმედებებისთვის მიცემულ სამართლებრივ კვალიფიკაციაზეც. ეს ინფორმაცია […] უნდა იყოს დეტალური.“ — Pélissier and Sassi v. France [დიდი პალატა], №25444/94, 25.03.1999, §51
„ბრალდებულს ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა მიეწოდოს იმდენი ინფორმაცია, რამდენიც აუცილებელია მის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდების მოცულობის სრულად გასაგებად, ადეკვატური დაცვის მომზადების მიზნით.“ — Mattoccia v. Italy, №23969/94, 25.07.2000, §60
IV. ასკ 166-ე მუხლის შემადგენლობა
1. ნორმის ტექსტი
„წვრილმანი ხულიგნობა − საჯარო სივრცეში ლანძღვა-გინება, მოქალაქეებზე შეურაცხმყოფელი გადაკიდება და სხვა ამგვარი მოქმედება, რომელიც არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს ან/და მოქალაქეთა სიმშვიდეს, – გამოიწვევს დაჯარიმებას 500 ლარიდან 3 000 ლარამდე ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ვადით.“
— ასკ 166-ე მუხლის პირველი ნაწილი (კონსოლიდირებული რედაქცია №639, 24.06.2026)
შენიშვნის პირველი პუნქტით პირს დამატებით ჩამოერთმევა იარაღის ტარების უფლება 3 წლამდე ვადით — სანქციის რეალური სიმძიმე ჯარიმით არ ამოიწურება.
შემადგენლობა სამელემენტიანია: (ა) ქმედების ადგილი — საჯარო სივრცე; (ბ) ქმედების ადრესატი — მოქალაქეები; (გ) შედეგი — საზოგადოებრივი წესრიგის ან/და მოქალაქეთა სიმშვიდის დარღვევა. სამივე კუმულაციურია.
2. ელემენტი „საჯარო სივრცე“: ლეგალური დეფინიცია არ არსებობს
ტერმინი „საჯარო სივრცე“ 166-ე მუხლში შემოვიდა 2025 წლის 6 თებერვლის კანონით №273; მანამდე ნორმა ამბობდა „საზოგადოებრივ ადგილებში“. არც ერთი ამ ტერმინთაგანი არც ასკ-ში, არც მისი ზოგადი ნაწილში, არც ცვლილების შემტან კანონში არ არის განმარტებული.
ქართულ კანონმდებლობაში ერთადერთი საკანონმდებლო დეფინიცია, რომელიც ამ ცნებას უახლოვდება, სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის მე-3 მუხლის „ჰ⁴“ ქვეპუნქტია და ორი მიზეზით ვერ დაეხმარება ბრალდებას:
„ჰ⁴) საზოგადოებრივი სივრცე − მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე დარეგისტრირებული ან დაურეგისტრირებელი სივრცე, რომელიც საზოგადოებრივი დანიშნულებით გამოიყენება, კერძოდ, ქუჩა, გზა, მაგისტრალი, ჩიხი, ტროტუარი, გაზონი, ბაღი, სკვერი, წყლის სარკე, ლანდშაფტურ-სარეკრეაციო ზონა, საზოგადოებრივი გზა, სერვიტუტი და სხვა, მსგავსი სივრცე;“
პირველი: ეს დეფინიცია იწყება სიტყვებით „ამ კოდექსის მიზნებისთვის“ — ე.ი. მისი მოქმედება იმავე კოდექსით შემოიფარგლება. მეორე: იგი მკაცრად ფიზიკურია — სივრცე, რომელიც მიწის ნაკვეთს ემიჯნება. სოციალური ქსელის გვერდი მიწის ნაკვეთს არ ემიჯნება.
მნიშვნელოვანია სისტემური არგუმენტიც: მომიჯნავე ნორმებში კანონმდებელი სივრცობრივად მიბმულ ფორმულირებებს იყენებს — ასკ 166¹ (სექსუალური შევიწროება) ამბობს „საზოგადოებრივ ადგილებში“, ხოლო 166² (ვანდალიზმი) ჩამოთვლის „მოედანზე, გზაზე, პარკში, სკვერში, მიწისქვეშა გადასასვლელში“. ბავშვის უფლებათა კოდექსი ტერმინს „საჯარო სივრცე“ სამჯერ იყენებს — და არც ერთხელ არ განმარტავს.
3. უზენაესი სასამართლო: ონლაინ ქმედების ადგილი დადგენადი არ არის
2026 წლის 4 ივნისს უზენაესმა სასამართლომ (ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა, №ბს-422(გ-26)) განსჯადობის დავა გადაწყვიტა სწორედ 166-ე მუხლით სოციალურ ქსელში ჩადენილ სავარაუდო დარღვევაზე. მისი მსჯელობა შემადგენლობის ანალიზისთვის გადამწყვეტია:
„საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის ადგილის ლეგალურ დეფინიციას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. ზოგადი განმარტების თანახმად, სამართალდარღვევის ჩადენის ადგილად მიიჩნევა პირის მიერ ქმედების უშუალოდ, ფიზიკურად განხორციელების/ჩადენის ადგილი […]“
„ამდენად, სავარაუდო სამართალდარღვევის ფაქტი განხორციელებულია სოციალურ ქსელში, ვირტუალურ სივრცეში, რის გამოც მისი უშუალოდ, ფიზიკურად ჩადენის ადგილის უტყუარად განსაზღვრა […] შეუძლებელია. ამასთან, ამ ეტაპზე არ არსებობს მოქმედი საკანონმდებლო რეგულაცია, რომელიც მსგავსი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის პირობებში […] ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრავდა სამართალდარღვევის ჩადენის ადგილს, ფიზიკურ ტერიტორიას.“
უზენაესმა სასამართლომ, განსჯადობის განსაზღვრის პრაქტიკული აუცილებლობიდან, „შედეგის დადგომის ადგილის“ ტესტი შემოიღო. მაგრამ მისი აღიარება, რომ ონლაინ ქმედების ადგილს კანონმდებლობა არ განსაზღვრავს, პირდაპირ ეხმიანება საკონსტიტუციო სასამართლოს ბერუაშვილის სტანდარტს: როდესაც ნორმის მოქმედების ფარგლებს კანონმდებელი არ ადგენს და მას ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში სამართალშემფარდებელი განსაზღვრავს, სახეზეა განსაზღვრულობის პრობლემა.
აქვე უნდა აღინიშნოს ის, რასაც Miladze გადაწყვეტილება ადასტურებს (§§22, 40–42): ქართული სასამართლოები 166-ე მუხლის კიბერსივრცეზე გავრცელებას ამართლებენ 2014 წლის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით №1559-1462-2012 და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 07.05.2020 გადაწყვეტილებით №4/ა-183-20. პრაქტიკა არსებობს — მაგრამ ეს სწორედ სასამართლო პრაქტიკაა, არა კანონმდებლის ნება, და ვრცელდება ნორმის ძველ რედაქციაზე („საზოგადოებრივი ადგილი“). ამასთან, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 29.09.2021 გადაწყვეტილება №4/ა-400-21, რომელსაც იმავე გადაწყვეტილება §42-ში მოჰყავს, გამოყოფს ორ ნიუანსს: Facebook-ზე ქმედება ვერ ჩაითვლება იმავე „მყისიერი ან ყოვლისმომცველი ეფექტის“ მქონედ, ვინაიდან სხვა მომხმარებლებს პოსტის გაცნობა დრო სჭირდებათ, და გასამიჯნია საჯაროდ და შეზღუდული პარამეტრებით გაზიარებული კონტენტი.
4. ელემენტი „ადრესატი“
საკონსტიტუციო სასამართლომ 166-ე მუხლის ლეგიტიმური მიზანი სწორედ ადრესატის უფლებაზე ააგო:
„ერთი ადამიანის მიერ მეორე პირის ლანძღვა-გინებისას, საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევასთან ერთად, წარმოიქმნება ლანძღვა-გინების ადრესატის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების დარღვევის საფრთხეც […]“ (II-10)
„ადამიანის მორალური და ფსიქოლოგიური ხელშეუხებლობა, მათ შორის, მისი დაცვა ვერბალური თავდასხმებისგან და გარანტირება იმისა, რომ „თავი დაანებონ“, წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის კონსტიტუციური უფლებით დაცულ სიკეთეს“ (II-13)
— განჩინება №2/12/1643, 27.12.2024, მაია თოდუა და მიხეილი წურწუმია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ
(მეთოდოლოგიური სიზუსტისთვის: ეს განჩინებაა სარჩელის არსებითად განსახილველად მიღებაზე უარის შესახებ, დაუსაბუთებლობის მოტივით. იგი არ არის 166-ე მუხლის კონსტიტუციურობის არსებითი დადასტურება — შესაბამისად, ნორმის ახალი რედაქციის კონსტიტუციურობის საკითხი ღიაა. ამავე დროს, ციტირებული პასაჟები სასამართლოს მსჯელობის ნაწილია ნორმის ლეგიტიმური მიზნის შესახებ და როგორც ასეთი, სახელმძღვანელო მნიშვნელობისაა.)
განსახილველ საქმეში ადრესატი დოკუმენტურად არ არსებობს: ოქმის დაზარალებულის გრაფა შეუვსებელია, არც ერთი პირი არ არის დასახელებული, არ არის საჩივარი და არ არის მოწმე. ეს არა შეფასების, არამედ ფაქტის საკითხია.
5. ადრესატის იდენტობა და მუხლთა კონკურენცია: ასკ 166-ე, 173-ე და 173¹⁶ მუხლები
ადრესატის ელემენტს დამოუკიდებელი, სისტემური განზომილება აქვს, რომელიც საქმის მასალაში სრულიად გაუაზრებელი რჩება. კანონმდებელმა 2025 წლის 6 თებერვლის კანონით №273 — ერთი და იმავე აქტით, რომელმაც 166-ე მუხლში „საჯარო სივრცე“ შემოიტანა — შეურაცხყოფისთვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა სამსაფეხურიან, ადრესატის იდენტობით დიფერენცირებულ სისტემად ააგო:
166-ე მუხ., I ნაწ. — ადრესატი: „მოქალაქეები“ საჯარო სივრცეში. კავშირი სამსახურებრივ მოვალეობასთან: არ არის. სანქცია: 500–3 000 ₾ ან 20 დღემდე.
173-ე მუხ., II ნაწ. — ადრესატი: სამართალდამცავი, სამხედრო, პენიტენციური, აღსრულების პოლიციელი, პრობაციის მოსამსახურე (დახურული ჩამონათვალი). კავშირი სამსახურებრივ მოვალეობასთან: „სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ან […] შესრულებასთან დაკავშირებით“. სანქცია: 2 000–5 000 ₾ ან 60 დღემდე.
173¹⁶ მუხ., I ნაწ. — ადრესატი: სახელმწიფო-პოლიტიკური და პოლიტიკური თანამდებობის პირი, სახელმწიფო მოსამსახურე, მასთან გათანაბრებული პირი, საჯარო მოსამსახურე. კავშირი სამსახურებრივ მოვალეობასთან: „სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ან […] შესრულებასთან ან საქმიანობასთან დაკავშირებით“. სანქცია: 1 500–4 000 ₾ ან 45 დღემდე.
173¹⁶ მუხლის პირველი ნაწილი სიტყვასიტყვით იმეორებს 166-ე მუხლის ლექსიკას, ოღონდ ოფიციალურ ადრესატთა წრისთვის:
„საქართველოს სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირის, პოლიტიკური თანამდებობის პირის, სახელმწიფო მოსამსახურის, სახელმწიფო მოსამსახურესთან გათანაბრებული პირის ან/და საჯარო მოსამსახურის სიტყვიერი შეურაცხყოფა, ლანძღვა-გინება, მასზე შეურაცხმყოფელი გადაკიდება ან/და მის მიმართ სხვაგვარი შეურაცხმყოფელი ქმედების განხორციელება სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ან სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებასთან ან საქმიანობასთან დაკავშირებით (გარდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევისა) − გამოიწვევს დაჯარიმებას 1 500 ლარიდან 4 000 ლარამდე ოდენობით ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 45 დღემდე ვადით.“
პრემიერ-მინისტრი ამ წრეში პირდაპირ შედის: „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირად ასახელებს „საქართველოს პრეზიდენტს, საქართველოს პარლამენტის წევრს, საქართველოს პრემიერ-მინისტრს, საქართველოს მთავრობის სხვა წევრს და მისი მოადგილეს […]“. (აღსანიშნავია, რომ თავად ასკ 173¹⁶ მუხლს არც შენიშვნა ერთვის ამ ტერმინების განმარტებით, არც ამ კანონზე მიმართვა — დეფინიციების გადმოტანა ინტერპრეტაციული ნაბიჯია, არა საკანონმდებლო.)
აქედან ოთხი დასკვნა გამომდინარეობს.
პირველი: ხარვეზი არ არსებობს, ე.ი. 166-ე მუხლი ნარჩენი ნორმა არ არის. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის სრული ტექსტის შემოწმებით, შეურაცხყოფისთვის პასუხისმგებლობას ადგენს მხოლოდ ხუთი ნორმა: 166-ე (მოქალაქეები), 166¹ (სექსუალური შევიწროება), 171-ე მუხლის მე-2 ნაწილი (ზნეობის შეურაცხმყოფელი ქმედება, ინდივიდუალური ადრესატის გარეშე), 173-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და 173¹⁶. სიტყვები „დეპუტატი“, „პარლამენტის წევრი“ და „პრემიერი“ კოდექსში სხვაგან საერთოდ არ გვხვდება. შესაბამისად, თანამდებობის პირის შეურაცხყოფისთვის კანონმდებელმა სპეციალური ნორმა შექმნა და ზოგადი ნორმის გავრცობითი გამოყენების საჭიროება არ დარჩა.
მეორე: სპეციალური ნორმა ზოგადს ანაცვლებს. როდესაც ერთსა და იმავე ფაქტობრივ შემადგენლობას — თანამდებობის პირის სიტყვიერ შეურაცხყოფას — კანონმდებელი ცალკე ნორმით აწესრიგებს, ზოგადი ნორმის (166-ე) გამოყენება იმავე ქმედებაზე lex specialis-ის პრინციპს ეწინააღმდეგება.
მესამე: ნორმათა შორის თვითნებური არჩევანის რისკი. 166-ე და 173¹⁶ მუხლები ერთნაირად ჩამოთვლილია ასკ 239-ე მუხლის მე-13 ნაწილში (ოქმს ადგენს შსს-ის ორგანო), 208-ე მუხლში (განსჯადი საქალაქო სასამართლოს) და 262-ე მუხლის 1¹ ნაწილში (3-დღიანი ვადა). ე.ი. ერთი და იმავე უწყება ერთი და იმავე ქმედებაზე ორ სხვადასხვა ნორმას შორის ირჩევს — და არჩევანი ნეიტრალური არ არის: სანქციები განსხვავებულია, ხოლო 173¹⁶ მუხლის შენიშვნის მე-2 პუნქტით ასკ 22-ე მუხლი (სიტყვიერი შენიშვნა) გამორიცხულია უკვე პირველი ნაწილისთვის, მაშინ როცა 166-ე და 173-ე მუხლებში იგი მხოლოდ განმეორებით ჩადენაზე ითიშება. საკონსტიტუციო სასამართლოს ფორმულირებით, „ბუნდოვანი და გაუგებარი კანონმდებლობა ქმნის ნოყიერ ნიადაგს თვითნებობისათვის“ (№3/7/679, II-29, ციტირებული №2/1/1289, II-8-ში).
მეოთხე: კავშირი სამსახურებრივ მოვალეობასთან ელემენტი მექანიკურად არ იკითხება. ორივე სპეციალურ ნორმაში შეურაცხყოფა სამსახურებრივ ფუნქციასთან უნდა იყოს დაკავშირებული. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, სწორედ ონლაინ გამოხატვის საქმეზე, 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით ბრალდება სრულად გააუქმა ამ ელემენტის არარსებობის გამო:
„სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ შეცდომით დაადგინა სადავო გადაცდომის ერთი საკვანძო ელემენტი, კერძოდ — რომ შეურაცხყოფა მიმართული უნდა ყოფილიყო სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს მყოფი სამართალდამცავისკენ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ TikTok-ვიდეო შეიცავდა შეურაცხყოფას, მიმართულს სამართალდამცავების მიმართ ზოგადად, სწორედ მათი სტატუსის გამო, და არ იყო მიმართული რომელიმე კონკრეტული, იმ მომენტში სამსახურებრივ მოვალეობას შემსრულებელი მოსამსახურისკენ.“
— Miladze v. Georgia, §31 (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 11.05.2023 გადაწყვეტილების აღწერა)
ადრესატის ტრილემა
ამ სისტემის განსახილველ საქმეზე გადატანა სახელმწიფოს სამმხრივ არჩევანს უტოვებს, რომელთაგან თითოეული ბრალდებას აბათილებს.
(ა) ადრესატი არ არის დასახელებული. ეს ვარიანტი, საქმის მასალებს ფაქტობრივად შეესაბამება: ოქმის დაზარალებულის გრაფა შეუვსებელია, მოწმის გრაფა შეუვსებელია, საჩივარი არ არსებობს. მაშინ 166-ე მუხლის მეორე ელემენტი — „მოქალაქეებზე შეურაცხმყოფელი გადაკიდება“ — არ სრულდება, და გამოიყენება Peradze-ს ლოგიკა: „სადავო შეურაცხმყოფელი განცხადება არ იყო მიმართული რომელიმე კონკრეტული ინდივიდის ან ინსტიტუციის წინააღმდეგ, სწორედ ამიტომ იგი ვერ ჩაითვლება რომელიმე კონკრეტული პირის შეურაცხყოფად“ (§45).
(ბ) ადრესატად მიიჩნევა სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირი. მაშინ გამოსაყენებელი ნორმა 173¹⁶ მუხლია და არა 166-ე — ე.ი. ბრალდება (სამართალდარღვევა) არასწორად არის დაკვალიფიცირებული. ამასთან, 173¹⁶ მუხლიც მოითხოვს, რომ შეურაცხყოფა დაკავშირებული იყოს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებასთან ან საქმიანობასთან; რუსული პროპაგანდისტული ნარატივის თემაზე გაკეთებული საჯარო კომენტარი ასეთ ნექსუსს არ ავლენს, ხოლო ზემოთ ციტირებული სააპელაციო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ სასამართლო ამ ელემენტს მკაცრად ამოწმებს. დამატებით ძალაში რჩება, რომ პოლიტიკოსისა და მთავრობის მიმართ კრიტიკის ზღვარი ყველაზე ფართოა და სახელმწიფო ასეთ შემთხვევაში უნდა იჩენდეს „თავშეკავებას სადამსჯელო წარმოებისადმი მიმართვისას“ (Lingens, §42; Castells, §46).
(გ) ადრესატად მიიჩნევა უცხო ქვეყნის საინფორმაციო სივრცის წარმომადგენელი. მაშინ 173¹⁶ მუხლი ვერ გამოიყენება — ეს პირი საქართველოს არც სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირია, არც მოსამსახურე. 166-ე მუხლთან მიმართებით კი: ნორმის დაცული სიკეთეა „საზოგადოებრივი წესრიგი ან/და მოქალაქეთა სიმშვიდე“, ე.ი. საქართველოში მყოფი საზოგადოების მშვიდობა; საზღვარგარეთ მყოფი პირი ამ წრეში არ არის, საჩივარი არ შეუტანია, საქმეში მხარედ არ არის და ოქმში არ არის დასახელებული. ამასთან, საქართველოს გარუსების თემაზე გაკეთებული განცხადება პოლიტიკური სიტყვის ბირთვია — გამოხატვის ყველაზე მკაცრად დაცული კატეგორია.
(სტატია შეგნებულად არ ასახელებს იმ პირებს, რომლებიც საქმის მასალაში დასახელებული არ არიან. ტრილემა ჰიპოთეტურია და სწორედ იმას აჩვენებს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს ადრესატი დაუდგენელი აქვს — რაც თავისთავად 240-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნის („სამართალდარღვევის არსი“) შეუსრულებლობაა.)
ორი დამატებითი შენიშვნა სისტემის შესახებ
პროცედურული პარადოქსი. ასკ 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც პირის სავალდებულო დასწრებას ადგენს, ასახელებს 166-ე და 173-ე–173² მუხლებს, მაგრამ 173¹⁶ მუხლს არ ითვალისწინებს. ე.ი. უფრო მკაცრი სანქციის მქონე ნორმა უფრო სუსტ პროცედურულ გარანტიას იძლევა — რაციონალური ახსნა ამას არ ეძებნება და სისტემის შინაგანი არათანმიმდევრობაზე მიუთითებს.
შეურაცხყოფა სისხლის სამართლით დასჯადი არ არის. ცილისწამება საქართველოში დეკრიმინალიზებულია 2004 წლის 24 ივნისის კანონით №224 (სისხლის სამართლის კოდექსის 148-ე მუხლი ამოღებულია), ხოლო ზოგადი „შეურაცხყოფის“ შემადგენლობა კოდექსში არც არასოდეს არსებობდა. დღეს თანამდებობის პირის შეურაცხყოფა სისხლისსამართლებრივად ისჯება მხოლოდ ორ ვიწრო შემთხვევაში — სასამართლოს უპატივცემულობა (366-ე მუხლი) და სამხედრო მოსამსახურის შეურაცხყოფა (387-ე მუხლი). ე.ი. კანონმდებლის ზოგადი პოლიტიკა ის არის, რომ სიტყვიერი შეურაცხყოფა სამოქალაქო-სამართლებრივი დავის საგანია, ხოლო ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა — გამონაკლისი, რომელიც ზუსტად განსაზღვრულ ოფიციალურ კატეგორიებზეა დაშვებული. (2025 წლის 16 ოქტომბრის კანონით №992 სისხლის სამართლის კოდექსს დაემატა 353³ მუხლი, რომელიც ასკ 173-ე მუხლის მე-3 ნაწილით სახდელდადებული პირის მიერ იმავე ქმედების ჩადენას თავისუფლების აღკვეთით სჯის; 173¹⁶ მუხლისთვის ანალოგიური ნორმა არ არსებობს.)
საერთაშორისო შეფასება 173¹⁶ მუხლზე
ვენეციის კომისიის სასწრაფო დასკვნა CDL-AD(2025)001 (3 მარტი 2025, დამტკიცებული 142-ე პლენარულ სესიაზე, 14–15 მარტი 2025) 173¹⁶ მუხლს პირდაპირ მოიხსენიებს (§12) და მისი მე-2 ნაწილის 60-დღიან პატიმრობასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ „ასეთი სასჯელები განსაკუთრებით მკაცრი და არაპროპორციული ჩანს და გადასინჯვას საჭიროებს“ (§47); ზოგად შეფასებაში კი — რომ ცვლილებები „შეიცავს რიგ ბუნდოვან და ფართოდ ჩამოყალიბებულ დებულებას, რომლებიც ხელისუფლებას გამოყენებისას ზედმეტად ფართო დისკრეციას ანიჭებს“ (§53).
OSCE/ODIHR-ის სასწრაფო დასკვნა FOPA-GEO/564/2025 (12 ნოემბერი 2025), რომელიც „ახალ 173¹⁶ მუხლს“ სახელდებით განიხილავს, რეზიუმეში ადგენს: „ამგვარი ბუნდოვანი და ფართო ტერმინოლოგია, რომელიც სუბიექტურ ინტერპრეტაციას უწყობს ხელს, ვერ აკმაყოფილებს საერთაშორისო სამართლით მოთხოვნილ კანონიერების, სიცხადისა და განჭვრეტადობის სტანდარტებს. იგი შეიცავს მცდარი, ზედმეტად ფართო, თვითნებური ან/და მიზანმიმართული აღსრულების რისკს საჯარო მოხელეების ლეგიტიმური კრიტიკის წინააღმდეგ“ და ასკვნის, რომ ცვლილებები „უნდა გაუქმდეს“.
(2025 წლის 14 მარტის ODIHR-ის დასკვნას აქვს ცალკე ქვეთავი „Insults Against State Officials“ (გვ. 38–39), თუმცა ამ ქვეთავის ტექსტი ამ სტატიის მომზადებისას ხელმისაწვდომი არ გახდა; შესაბამისად, მისი შინაარსი აქ არ არის მოყვანილი.)
6. ელემენტი „შედეგი“
ნორმა ითხოვს, რომ ქმედება „არღვევს საზოგადოებრივ წესრიგს ან/და მოქალაქეთა სიმშვიდეს“ — ე.ი. შედეგი შემადგენლობის ელემენტია, არა პრეზუმფცია. Peradze §43 ამ ელემენტის გამოკვლევის აუცილებლობას პირდაპირ უკავშირებს პროპორციულობას. საქმის მასალაში წესრიგის დარღვევის არც ერთი გარეგანი გამოვლინება არ არის აღწერილი.
ამ კონტექსტში ღირს ყურადღება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში დაფიქსირებულ ერთ ტესტზე, რომელიც მცირემნიშვნელოვნების შეფასებას ეხება, მაგრამ შედეგის ელემენტსაც ანათებს: სიტყვიერი შენიშვნა გამართლებულია, როდესაც ქმედებას „არ გამოუწვევია ისეთი ზიანი ან/და სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების […] ისეთი დარღვევა, რომელიც აუცილებელს გახდიდა მისი ჩამდენი პირისათვის ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრებას“ (№ბს-1411(კ-22), 23.04.2024).
V. პროცესუალური მოთხოვნები და მათი დაცვა
1. ოქმის შედგენის ადგილი
ასკ 240-ე მუხლის პირველი ნაწილი ოქმის სავალდებულო რეკვიზიტად ასახელებს „ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის ადგილს, დროს და არსს“. უზენაესმა სასამართლომ ამ მოთხოვნას პროცედურული სიმძიმე მიანიჭა:
„საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ […] 240-ე მუხლით სამართალდარღვევის ოქმისათვის დადგენილი რეკვიზიტებიდან და თავად სამართალდარღვევის ოქმის, როგორც იურიდიული დოკუმენტის მნიშვნელობიდან გამომდინარეობს, რომ მისი შედგენა აუცილებელია სწორედ სამართალდარღვევის ადგილზე. […] ამდენად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის არა სამართალდარღვევის გამოვლენის ადგილზე შედგენა წარმოადგენს პროცედურის არსებით დარღვევას.“
— №ბს-1853-1807(კ-10), 27.12.2011; იმავე ფორმულირებით №ბს-585-575(კ-12) და №ბს-785-769(კ-12), 05.03.2013
განსახილველ საქმეში ოქმი შედგენილია შსს-ის ადმინისტრაციულ შენობაში (გულუას ქ. №10), მაშინ როდესაც სავარაუდო ქმედების ფიზიკური ადგილი დადგენილი არ არის და თავად ოქმში ჩადენის ადგილად მითითებულია არა ადგილი, არამედ პლატფორმა („Facebook“-ში). აღნიშნული გარემოება 240-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული რეკვიზიტის ფორმალურ შესრულებადაც კი ძნელად შეიძლება ჩაითვალოს.
2. უფლებების განმარტება და პირის დასწრება
ასკ 240-ე მუხლის მე-4 ნაწილი: „ოქმის შედგენისას დამრღვევს განემარტება ამ კოდექსის 252-ე მუხლით გათვალისწინებული მისი უფლებები და მოვალეობები, რაც აღინიშნება ოქმში.“ უზენაესი სასამართლო ამ რეკვიზიტის გამოკვლევას ორგანოსგან პირდაპირ მოითხოვს (№ბს-585-575(კ-12) და №ბს-785-769(კ-12), 05.03.2013).
განსახილველ ოქმში სამართალდამრღვევის ხელმოწერის გრაფაში მითითებულია, რომ იგი „ადგილზე არ იმყოფებოდა“. აქედან: უფლებები ვერ განემარტა; ახსნა-განმარტების მიცემის შესაძლებლობა ვერ მიეცა; ოქმზე ხელმოწერაზე უარის ის ჩანაწერიც არ არსებობს, რომელსაც 240-ე მუხლის მე-3 ნაწილი მოითხოვს (რადგან უარი არ ყოფილა — პირი იქ არ იყო). საქმეში არ ჩანს, გამოძახებულ იქნა თუ არა პირი ოქმის შედგენაზე.
ამასთან, ასკ 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილი 166-ე მუხლს პირდაპირ ასახელებს იმ საქმეთა ჩამონათვალში, სადაც „ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემული პირის დასწრება სავალდებულოა“. იმავე მუხლის 1¹ ნაწილით დაუსწრებლად სახდელის დადება დასაშვებია მხოლოდ ამომწურავად ჩამოთვლილ მუხლებზე — 166-ე მუხლი ამ ჩამონათვალში არ არის.
3. საქმის განხილვის ვადა
ასკ 262-ე მუხლის 1¹ ნაწილი: „ამ კოდექსის 45-ე, 45¹, 166-ე, 173-ე და 173¹⁶ მუხლებით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეები განიხილება 3 დღის ვადაში.“ მასალა სასამართლოს გაეგზავნა 01.09.2026, შემოსვლის ბეჭედი — 07.09.2026. სამდღიანი ვადა კანონმდებელმა შემთხვევით არ დააწესა: ის ნორმის განსაკუთრებით ინტრუზიულ სანქციას (პატიმრობა) აბალანსებს პროცესის სისწრაფით.
4. განსჯადობა
ასკ 261-ე მუხლის პირველი ნაწილი: „ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმე განიხილება მისი ჩადენის ადგილზე“, ხოლო მე-2 ნაწილის (საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით განხილვის) გამონაკლისებში 166-ე მუხლი არ არის — რაც უზენაესმა სასამართლომ №ბს-422(გ-26)-ში პირდაპირ დაადასტურა. ეს ნიშნავს, რომ განსჯადობა ოქმში ჩადენის ადგილის მითითებაზეა დამოკიდებული; ოქმში კი ადგილი, ზუსტი გაგებით, არ არის მითითებული.
5. ხანდაზმულობის შესახებ — სიზუსტისთვის
ასკ 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, საქალაქო სასამართლოს განსჯად საქმეზე სახდელის დადების ვადა ჩადენიდან 6 თვეა. 18.08.2026 თარიღიდან ეს ვადა 2027 წლის 18 თებერვალს იწურება. ხანდაზმულობის არგუმენტი ამ საქმეზე არ არსებობს და მისი დაყენება პოზიციას მხოლოდ დაასუსტებდა.
VI. წარმოება და მტკიცების ტვირთი
1. ტვირთი ცალსახად ორგანოზეა
2025 წლის 6 თებერვლის კანონით №273 ასკ 236-ე მუხლს დაემატა მე-3 ნაწილი და შეიცვალა მუხლის სათაურიც:
„სამართალდარღვევის მტკიცების ტვირთი ეკისრება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის მწარმოებელ ადმინისტრაციულ ორგანოს.“
— ასკ 236-ე მუხლის მე-3 ნაწილი
ეს ნორმა ახალია და უზენაესი სასამართლოს განმარტება მასზე ჯერ არ არსებობს. მაგრამ მისი ტექსტი ორაზროვნებას არ ტოვებს: დაცვას არაფრის მტკიცება არ ევალება, მათ შორის — არ ევალება იმის მტკიცება, რომ „საჯარო სივრცე“ არ არსებობდა ან რომ წესრიგი არ დარღვეულა.
იმავე მიმართულებით მოქმედებს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლი:
„1. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს. 2. […] ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. […] 5. აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი […] უნდა გადაწყდეს […] აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.“
(მნიშვნელოვანი დაზუსტება: 2025 წლის 26 ივნისის კანონით №825 ამ მუხლის მე-6 პუნქტი — რომელიც პირდაპირ ადგენდა, რომ „სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს“ — გაუქმდა. ამიტომ მასზე დაყრდნობა აღარ შეიძლება; პირველი და მე-2 პუნქტები, თუმცა, ძალაშია და თითქმის იმავე შედეგს იძლევა.)
აზრის სტატუსს იმავე კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტი აბსოლუტურ დაცვას ანიჭებს: „აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით.“ ხოლო მე-8 მუხლის პირველი პუნქტით შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ „ნათელი და განჭვრეტადი, ვიწროდ მიზანმიმართული კანონით“.
2. თვალსაზრისობრივი ნეიტრალობა
იმავე კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტით შინაარსობრივი რეგულირება დასაშვებია „პირისპირ შეურაცხყოფასთან ან საჯარო სივრცეში შეურაცხყოფასთან“ მიმართებით. აღსანიშნავია ამ ნორმის ისტორია: 2015 წლის 20 მარტის კანონით №3375 „საჯარო შეურაცხყოფის“ ნაწილი ამ ქვეპუნქტიდან ამოღებულ იქნა და ათი წლის განმავლობაში კანონი შინაარსობრივ რეგულირებას მხოლოდ „პირისპირ შეურაცხყოფაზე“ უშვებდა; „საჯარო სივრცეში შეურაცხყოფა“ უკან დაბრუნდა მხოლოდ 2025 წლის 26 ივნისის კანონით №825. ამასთან, მე-2 პუნქტი კატეგორიულია: „შინაარსობრივი რეგულირება შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ თვალსაზრისობრივად ნეიტრალური, არადისკრიმინაციული შეზღუდვის სახით.“ სელექციური აღსრულების საკითხი — რომელზეც Savva Terentyev §85 პირდაპირ მიუთითებს — აქედან გამომდინარეობს და მტკიცებადია შედარებადი შემთხვევების დოკუმენტური რიგით.
3. წარმოების შეწყვეტის საფუძველი
ასკ 232-ე მუხლი: „ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება არ უნდა დაიწყოს, ხოლო დაწყებული […] უნდა შეწყდეს: ა) თუ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ფაქტი არ არსებობს; […]“. სწორედ ამ საფუძველზეა შეწყვეტილი, უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, 166-ე მუხლით დაწყებული არაერთი წარმოება, რომელიც შემდგომ მორალური ზიანის საქმედ გადაიქცა (იხ. მაგ. №ბს-542(კ-25), 24.07.2025; №ბს-1170(კ-19), 18.09.2023; №ბს-861(კ-25), 29.12.2025).
VII. მტკიცებულებათა ხარისხი და სანდოობა
წინამდებარე განყოფილება არ ეხება სამართლის განმარტებას — მხოლოდ იმას, თუ რას ადასტურებს საქმის მასალა თავისივე ტექსტით.
1. ქმედების თარიღის შინაგანი წინააღმდეგობა
ოქმი სამართალდარღვევის ჩადენის თარიღად ასახელებს 18.08.2026-ს და არსად ახსენებს კომენტარს — მისი ფორმულირებაა: „სოციალურ ქსელ „Facebook“-ში გამოიყენა სალანძღავი და შეურაცხმყოფელი სიტყვები“.
დათვალიერების ოქმი კი ადგენს, რომ 18.08.2026-ს გამოქვეყნდა პოსტი ტექსტით „ასეთია საქართველოს გარუსების გეგმა:“ — ფრაზა, რომელიც სალანძღავ ან შეურაცხმყოფელ სიტყვას არ შეიცავს — ხოლო სადავო კომენტარი დატოვებულია „12 ივნისს“.
აქედან ორი ურთიერთგამომრიცხავი დასკვნაა შესაძლებელი და ორივე ორგანოს საწინააღმდეგოა:
თუ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საგანი 18.08.2026-ის ქმედებაა (როგორც ოქმშია), მაშინ საქმეში არ არის მტკიცებულება, რომ იმ დღეს სალანძღავი სიტყვები გამოყენებულია — იმ დღეს დაფიქსირებული ტექსტი შეურაცხყოფას არ შეიცავს;
თუ ბრალდების საგანი კომენტარია, მაშინ ოქმში ჩადენის თარიღი არასწორია, ხოლო დათვალიერების ოქმში მითითებული თარიღი (12.06.2026) ლოგიკურად შეუძლებელია, ვინაიდან კომენტარი ორი თვით უსწრებს იმ პოსტს, „რომლის ქვეშაც“ იგი დატოვებულია. სკრინშოტზევე Facebook-ის ინტერფეისი კომენტარს აღნიშნავს როგორც „1w“. შესაბამისად, საქმის მასალა არ იძლევა იმის დადგენის შესაძლებლობას, რომელი თარიღია სწორი, ანდა აღნიშნული სკრინშოტები საერთოდ რამდენად ასახავს რეალობას.
ორივე შემთხვევაში ირღვევა ასკ 240-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა ჩადენის „დროის“ მითითებაზე და კონვენციის მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის სტანდარტი ბრალდების დეტალიზებაზე (Pélissier and Sassi, §51; Mattoccia, §§59–61).
2. სამართალდარღვევის საგანი წერილობით არ არის დაფიქსირებული
არც ერთი დოკუმენტი სადავო გამონათქვამს არ ციტირებს. ოქმის ფორმულირება ბლანკეტურია, პატაკი კი ქმედებას განგრძობადად, ძალიან ზოგადად აღწერს („იგი სოციალური ქსელის საშუალებით იყენებს სალანძღავ და შეურაცხმყოფელ სიტყვებს“) — კონკრეტული, ერთჯერადი ქმედებისა და ფაქტის ნაცვლად. აღნიშნული ერთდროულად ხელს უშლის დაცვის მომზადებას და ფაქტობრივად შეუძლებელს ხდის ნორმის იმ ანალიზს, რომელსაც Miladze §70 ითხოვს: შინაარსის, კონტექსტისა და სტილისტური დანიშნულების შეფასებას.
3. წვდომისა და ზეგავლენის მონაცემები არ არის
Savva Terentyev §79 და Miladze §75 წვდომის მასშტაბს შეფასების აუცილებელ ელემენტად აცხადებს. საქმეში არ არის დაფიქსირებული ნახვების, გაზიარებების, კომენტარების რაოდენობა, პროფილის აუდიტორიის ზომა და არც პოსტის ხილვადობის პარამეტრები. ეს ხარვეზი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის ფონზე, რომ Miladze-ში დარღვევის არარსებობის დასკვნა სწორედ დამტკიცებულ 100 000+ ნახვასა და 600 გაზიარებას დაეყრდნო.
4. სახის ამოცნობით იდენტიფიცირება
ოქმი ეყრდნობა ასკ 244-ე მუხლის მე-3 ნაწილს, რომელიც იდენტიფიცირების ღონისძიებებად „პოლიციის შესახებ“ კანონის მე-20 მუხლის ღონისძიებებზე მიუთითებს. ამ კონსტრუქციაში სამი შესამოწმებელი ნაწილია:
მე-20 მუხლის პირველი პუნქტი დაკავშირებულია მე-19 მუხლის პირველ პუნქტთან — ვინაობის დადგენა „ღიად და უშუალოდ ამ პირისაგან“, პირის შეჩერებით, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვის მიზნით. ეს კონსტრუქცია ადგილზე, უშუალო კონტაქტის სიტუაციას აღწერს.
მე-20 მუხლის მე-3 პუნქტი: „პირის იდენტიფიკაციის ღონისძიების განხორციელებამდე ამ პირს უნდა მიეცეს საშუალება, გონივრულ ვადაში ნებაყოფლობით დაამტკიცოს თავისი ვინაობა.“ საქმეში არაფერი მიუთითებს ამის შესრულებაზე.
ასკ 244-ე მუხლის მე-4 ნაწილი და პოლიციის კანონის მე-20 მუხლის მე-7 პუნქტი: ფოტო-/ვიდეოფირზე დაფიქსირებულ დარღვევაზე რეაგირებისა და სპეციალური პროგრამით იდენტიფიკაციის წესი განისაზღვრება მინისტრის ბრძანებით. ამ ბრძანებაზე და მისი მოთხოვნების დაცვაზე საქმეში მითითება არსად არ არის.
დამატებით, იდენტიფიცირების ოქმში პირის რეგისტრაციის მისამართად მითითებულია „ბინა 29“, ხოლო შსს-ის საკუთარი ბაზის ამონაწერში — „ბინა 39“. ცალკე აღებული ეს უზუსტობა მცირეა; სახის ბიომეტრიული ამოცნობის შედეგის სანდოობის კონტექსტში კი უკვე დამატებით კითხვებს აჩენს.
5. იდენტიფიცირებისა და ავტორობის მტკიცების სტანდარტი — პირველი ინსტანციის უახლესი მიდგომა
ამ საკითხზე ერთი დღით ადრე მიღებული პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება პირდაპირ რელევანტურია. 2026 წლის 11 სექტემბერს თეთრიწყაროს რაიონულმა სასამართლომ (მოსამართლე ვლადიმერ ხუჭუა) შეწყვიტა ასკ 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება, რომელიც ასევე Facebook-ზე დატოვებულ კომენტარს ეხებოდა. საქმე წარადგენდა იგივე უწყება — შსს-ის ადამიანის უფლებების დაცვის დეპარტამენტის სიძულვილის ენის წინააღმდეგ ბრძოლის სამმართველო.
(მეთოდოლოგიური დაზუსტება: გადაწყვეტილების სრული ტექსტი გამოქვეყნებული არ არის; ქვემოთ მოყვანილი ამონარიდები ეყრდნობა თავად სასამართლოს მიერ გავრცელებულ ტექსტს, რომელიც მედიით გასაჯაროვდა. პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება პრეცედენტული ძალის მატარებელი არ არის და აქ განიხილება როგორც დამაჯერებელი, არა სავალდებულო არგუმენტაცია.)
სასამართლომ ერთმანეთისგან გამიჯნა სამი დასადგენი ფაქტი: ვის ეკუთვნის პროფილი, ვინ სარგებლობს პროფილით და უშუალოდ ვინ განახორციელა სადავო მოქმედება. საქმეში არ იყო არც ინტერნეტპროვაიდერის, არც სოციალური ქსელის მონაცემი, არც საექსპერტო დასკვნა. სასამართლოს ფორმულირებით:
„შეუძლებელია სასამართლომ მხოლოდ ამ სურათის „ამოცნობით“ დაადგინოს სამართალდარღვევის ფაქტი. არავინაა ვალდებული ამტკიცოს თავისი უდანაშაულობა. კანონის ძალით მხოლოდ ადმინისტრაციული ორგანოა ვალდებული წარმოადგინოს უტყუარი მტკიცებულებები.“
„თუ დავუშვებთ თუნდაც გონივრული ეჭვით, რომ პროფილი ეკუთვნის კონკრეტულ პირს, ამ შემთხვევაშიც უნდა დადასტურდეს, რომ უშუალოდ მან შეასრულა მოქმედება (კომენტარის დაწერა ან სხვა).“
„საქმეზე ძირითად მტკიცებულებად წარმოდგენილი სავარაუდო სამართალდამრღვევი პირის იდენტიფიცირების თაობაზე ოქმის სამართლებრივი საფუძველი გაურკვეველი და ბუნდოვანია. სასამართლო არ განავრცობს მსჯელობას ოქმში მითითებულ ამოცნობასთან დაკავშირებით, რომლის გარემოებები (მეთოდი, საფუძველი და სხვა) საერთოდ ვერ ირკვევა.“
აქედან იკითხება ორსაფეხურიანი მტკიცებულებითი სტანდარტი: ჯერ ციფრული ანგარიშის კავშირი კონკრეტულ პირთან, შემდეგ კი — სადავო მოქმედების უშუალოდ ამ პირის მიერ განხორციელება; პირველის დადასტურება მეორის პრეზუმფციას არ წარმოშობს. სასამართლომ ცალკე ხაზი გაუსვა, რომ პირს უფლება აქვს საერთოდ არ უპასუხოს ბრალდებას და მტკიცებულებათა ნაკლებობა მისი დუმილით ვერ შეივსება, ხოლო წარმოდგენილი უნდა იყოს „მაღალი სტანდარტის მტკიცებულებები“.
განსახილველ საქმეზე გადატანისას საჭიროა ორი დათქმა. პირველი რგოლი — პროფილის კუთვნილება — აქ სუსტია დაცვისთვის: სადავო გვერდი საჯარო პროფილია, სადაც განთავსებულია სწორედ ამ პირის ვიდეო, ე.ი. „სხვისი სახელით შექმნილი პროფილის“ არგუმენტი ფაქტობრივად ძნელად დგება. სამაგიეროდ მეორე და მესამე რგოლი უცვლელად გადადის: (ა) საქმეში არ არის მონაცემი, რომელიც დამოუკიდებლად დააკავშირებდა კონკრეტული კომენტარის დაწერის მოქმედებას იდენტიფიცირებულ პირთან — არც პროვაიდერის, არც პლატფორმის მონაცემი, არც საექსპერტო დასკვნა; (ბ) 31.08.2026 იდენტიფიცირების ოქმი მიუთითებს „სპეციალურ ელექტრონულ პროგრამაში“ ატვირთვასა და „სახის ვიზუალურ დათვალიერებას“, მაგრამ არ ირკვევა პროგრამის მუშაობის მეთოდი, შედარების კრიტერიუმები და შედეგის სიზუსტის მაჩვენებელი — ე.ი. ზუსტად ის, რასაც თეთრიწყაროს სასამართლომ „გაურკვეველი და ბუნდოვანი“ უწოდა.
6. მესამე პირთა მონაცემები
მტკიცებულებით სკრინშოტებზე დაუფარავად ჩანს საქმესთან შეუხებელი პირების სახელები, პროფილის ფოტოები და კომენტარების ტექსტები. ეს პირები არც მოწმეები არიან, არც დაზარალებულები. მონაცემთა მინიმიზაციის პრინციპთან შესაბამისობა დამოუკიდებელი შესწავლის საკითხია.
VIII. დასკვნა
განსახილველი საქმის ანალიზით ოთხი დასკვნის გაკეთებაა შესაძლებელი.
პირველი — შემადგენლობა. ასკ 166-ე მუხლის პირველი ნაწილი სამ კუმულაციურ ელემენტს ითხოვს: საჯარო სივრცეს, ადრესატს და წესრიგის ან სიმშვიდის რეალურ დარღვევას. საქმის მასალით არც ერთი მათგანი არ არის დადგენილი. „საჯარო სივრცე“ ლეგალურად განუმარტავია, ხოლო ერთადერთი საკანონმდებლო დეფინიცია, რომელიც მას უახლოვდება, ფიზიკურ-ტერიტორიულია და სხვა კოდექსის მიზნებით შემოფარგლული; ადრესატი ოქმში არ არის დასახელებული (დაზარალებულის გრაფა შეუვსებელია), ხოლო კანონმდებელმა შეურაცხყოფისთვის პასუხისმგებლობა ადრესატის იდენტობით სამ ნორმად დაყო (166-ე — მოქალაქეები, 173-ე მუხლის მე-2 ნაწილი — სამართალდამცავები, 173¹⁶ — თანამდებობის პირები), რაც სახელმწიფოს გამოუვალ ტრილემაში აყენებს: ადრესატის დაუსახელებლობა შემადგენლობას შლის, თანამდებობის პირის დასახელება კვალიფიკაციას ცვლის, უცხო ქვეყნის მოქალაქის დასახელება კი ვერც ერთ ნორმაში თავსდება; შედეგი კი არსად არ არის დამდგარი.
მეორე — საერთაშორისო სტანდარტი. სტრასბურგის ორ ქართულ საქმეს შორის განსახილველი შემთხვევა Peradze-ს მხარესაა და არა Miladze-ს. სწორედ Miladze გადაწყვეტილებამ (§§71–72) გამოყო განმასხვავებელ ნიშნად იდენტიფიცირებადი ადრესატის არსებობა და დამტკიცებული ფართო წვდომა; არცერთი მათგანი აქ არ არის. ამავე გადაწყვეტილების §70-ით სავალდებულო ხუთი კრიტერიუმიდან (შინაარსი, კონტექსტი, წვდომა, დასაბუთება, სანქციის პროპორციულობა) საქმის მასალა ვერც ერთს ვერ ამყარებს მტკიცებულებით.
მესამე — პროცესი. ოქმი შედგენილია არა ქმედების ადგილზე, არამედ უწყების შენობაში, პირის დაუსწრებლად, უფლებების განმარტების გარეშე, მოწმისა და დაზარალებულის გარეშე. უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკით, ოქმის არა ადგილზე შედგენა წარმოადგენს „პროცედურის არსებით დარღვევას“ (№ბს-1853-1807(კ-10)). ასკ 252-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 166-ე მუხლის საქმეზე პირის დასწრება სავალდებულოა; დაუსწრებელი სახდელის დადება ამ მუხლზე კანონით არ არის ნებადართული.
მეოთხე — მტკიცებულებები. ბრალდების საგანი არც თარიღობრივად, არც წერილობით არ არის ფიქსირებული. ოქმი ქმედებას 18 აგვისტოს მიაკუთვნებს, მაშინ როცა იმ დღეს დაფიქსირებული ტექსტი შეურაცხმყოფელ გამონათქვამს არ შეიცავს; ხოლო სიტყვიერი შეურაცხყოფა, რომელსაც დათვალიერების ოქმი აღწერს, დათარიღებულია იმ თარიღით, რომელიც პოსტს ორი თვით უსწრებს. ასკ 236-ე მუხლის მე-3 ნაწილით მტკიცების ტვირთი მთლიანად ორგანოზეა, ხოლო „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-7 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით ყოველი დაუდასტურებელი ეჭვი უფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ უნდა გადაწყდეს. ამ დასკვნას დამატებით ამყარებს თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2026 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილება (პირველი ინსტანცია, პრეცედენტული ძალის გარეშე), რომელიც ასევე Facebook-ზე დაწერილი კომენტარის გამო ასკ-ის 166-ე მუხლით წარმოებულ საქმეს ეხება. სასამართლომ გამიჯნა პროფილის კონკრეტული პირისთვის კუთვნილებისა და სადავო კომენტარის უშუალოდ ამ პირის მიერ დაწერის მტკიცება და განმარტა, რომ მხოლოდ პროფილის ფოტოს „ამოცნობა“ სამართალდარღვევის ფაქტის დასადგენად საკმარისი არ არის.
დაბოლოს, უფრო ზოგადი შენიშვნა, რომელიც ამ საქმის ფარგლებს სცილდება. უზენაესმა სასამართლომ 2026 წლის 4 ივნისს პირდაპირ დააფიქსირა, რომ ვირტუალურ სივრცეში ჩადენილი ქმედების ადგილს „არ არსებობს მოქმედი საკანონმდებლო რეგულაცია“, რომელიც ერთმნიშვნელოვნად განსაზღვრავდა. საკონსტიტუციო სასამართლოს სტანდარტით, როდესაც ნორმის მოქმედების ფარგლებს კანონმდებელი არ ადგენს და მას ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში სამართალშემფარდებელი ავსებს, „ქმედების დასჯადად გამოცხადების საკითხი წყდება არა კანონმდებლის მიერ“ (№2/1/1289, II-7). ზემოაღნიშნული პრობლემა კონკრეტული საქმის გადაწყვეტით არ იხსნება — მას საკანონმდებლო პასუხი ესაჭიროება. სანამ ეს პასუხი არ არსებობს, სადამსჯელო ნორმის ვიწრო განმარტება არა დაცვის ტაქტიკა, არამედ განსაზღვრულობის კონსტიტუციური პრინციპის მოთხოვნაა.
გამოყენებული წყაროები
ნორმატიული აქტები
ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსი (რედაქცია №639, 24.06.2026): მუხ. 22 · 38 · 166 · 173 · 173¹⁶ · 208 · 232 · 236 · 239 · 240 · 244 · 252 · 261 · 262
„საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 3 („თ“ და „ი“ ქვეპუნქტები)
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი: მუხლი 148 (ამოღებულია — 24.06.2004, კანონი №224), მუხლი 366, მუხლი 387, მუხლი 353³ (16.10.2025, კანონი №992)
ცვლილების შემტანი აქტი: საქართველოს კანონი №273-IIმს-XIმპ, 06.02.2025 — matsne.gov.ge
„სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი: მუხ. 3 · 4 · 7 · 8 · 9
„პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონი (რედაქცია №45, 17.03.2026): მუხ. 19 · მუხ. 20
სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი, მუხ. 3 („ჰ³“, „ჰ⁴“)
საკონსტიტუციო სასამართლო
№2/2/516,542, 14.05.2013, ალექსანდრე ბარამიძე, ლაშა ტუღუში, ვახტანგ ხმალაძე და ვახტანგ მაისაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ — matsne.gov.ge
№2/1/1289, 15.07.2021, გიორგი ბერუაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ — constcourt.ge
განჩინება №2/12/1643, 27.12.2024, მაია თოდუა და მიხეილი წურწუმია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ — constcourt.ge
№3/7/679, 29.12.2017, „შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და სხვ.; №1/1/428,447,459, 13.05.2009; №2/3/406,408, 30.10.2008 (ციტირებულია ზემოთ მითითებულ გადაწყვეტილებებში)
უზენაესი სასამართლო
№ბს-422(გ-26), 04.06.2026 — supremecourt.ge
№ბს-1853-1807(კ-10), 27.12.2011 — supremecourt.ge
№ბს-585-575(კ-12), 05.03.2013 — supremecourt.ge
№ბს-785-769(კ-12), 05.03.2013 — supremecourt.ge
№ბს-1411(კ-22), 23.04.2024 — supremecourt.ge
№ბს-1340(კ-20), 30.05.2023 — supremecourt.ge
№ბს-1170(კ-19), 18.09.2023 — supremecourt.ge
№ბს-542(კ-25), 24.07.2025 — supremecourt.ge
თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლო
თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლო, ასკ-ის 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით მ.ს.-ს მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება, 2026; სრული ტექსტი გამოქვეყნებული არ არის; ამონარიდები სასამართლოს მიერ გავრცელებული ტექსტიდან, გასაჯაროებული 11.09.2026 — TV პირველი [11.09.2026]
საერთაშორისო შეფასებები
ვენეციის კომისია, CDL-AD(2025)001, „Georgia — Urgent Opinion on Amendments to the Code of Administrative Offences and the Law on Assemblies and Demonstrations“, 3 მარტი 2025 (დამტკიცებული 14–15.03.2025) — venice.coe.int
OSCE/ODIHR, Urgent Opinion FOPA-GEO/564/2025, 12 ნოემბერი 2025 — odihr.osce.org
OSCE/ODIHR, Urgent Opinion FOPA-GEO/536/2025, 14 მარტი 2025 — odihr.osce.org
ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო
Peradze and Others v. Georgia, №5631/16, 15.12.2022 — HUDOC
Miladze v. Georgia, №41585/23, 19.05.2026 (დიდ პალატაში გადაცემის მოთხოვნა განუხილველია) — HUDOC
Savva Terentyev v. Russia, №10692/09, 28.08.2018 — HUDOC
Handyside v. the United Kingdom, №5493/72, 07.12.1976 — HUDOC
Lingens v. Austria, №9815/82, 08.07.1986 — HUDOC
Castells v. Spain, №11798/85, 23.04.1992 — HUDOC
Engel and Others v. the Netherlands, №5100/71 და სხვ., 08.06.1976 — HUDOC
Ziliberberg v. Moldova, №61821/00, 01.02.2005 — HUDOC
Kasparov and Others v. Russia, №21613/07, 03.10.2013 — HUDOC
Mikhaylova v. Russia, №46998/08, 19.11.2015 — HUDOC
Karelin v. Russia, №926/08, 20.09.2016 — HUDOC
Pélissier and Sassi v. France [დიდი პალატა], №25444/94, 25.03.1999 — HUDOC
Mattoccia v. Italy, №23969/94, 25.07.2000 — HUDOC
Cumpănă and Mazăre v. Romania [დიდი პალატა], №33348/96, 17.12.2004 — HUDOC
Mariya Alekhina and Others v. Russia, №38004/12, 17.07.2018 — HUDOC
ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს გადაწყვეტილებათა ციტატები სტატიაში მოცემულია ავტორისეულ თარგმანში ინგლისურენოვანი ოფიციალური ტექსტიდან.
ავტორები თანხმობას აცხადებენ, რომ ნებისმიერმა პირმა, რომლის მიმართაც აღძრულია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმე რელევანტური მუხლებით, ანდა ორგანიზაციამ, რომელიც ასეთ პირთა უფლებების დაცვის საკითხზე მუშაობს, გამოიყენოს აღნიშნული სტატია წინასწარი თანხმობის გარეშე დასაბუთებისთვის. სასამართლო მეგობრის ინსტიტუტის ფარგლებში გამოსაყენებლად გთხოვთ, მოგვწეროთ: contact@legal.ge
