მსჯავრდების შემდგომი გამოყენება სისხლის სამართალში იმ შესაძლებლობების ერთობლიობაა, რომლითაც გამამტყუნებელი განაჩენის აღსრულება დროით, ჯანმრთელობით, ასაკით ან შეწყალებით შეიძლება დასრულდეს სასჯელის სრულად მოხდამდე. ქვემოთ განვმარტავთ ხანდაზმულობის ვადებს, უვადო სასჯელის გადასინჯვას, ავადმყოფობისა და ასაკის გამო გათავისუფლებასა და შეწყალებას.
სასჯელის აღსრულების ხანდაზმულობა
გამამტყუნებელი განაჩენის აღსრულებას კანონი დროით ზღუდავს: მსჯავრდებული თავისუფლდება სასჯელის მოხდისგან, თუ კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენი არ აღსრულდა ორ წელში იმ დანაშაულის ჩადენიდან, რომლისთვისაც გათვალისწინებული მაქსიმალური სასჯელი ორი წლით თავისუფლების აღკვეთას არ აღემატება; ექვს წელში — სხვა, ნაკლებად მძიმე დანაშაულისთვის მსჯავრდების დროს; ათ წელში — მძიმე დანაშაულისთვის მსჯავრდების დროს; და თხუთმეტ წელში — განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის მსჯავრდების დროს. ხანდაზმულობის დინება შეჩერდება, თუ მსჯავრდებულმა თავი აარიდა სასჯელის მოხდას; ამ შემთხვევაში ვადა განახლდება დაკავების ან ბრალის აღიარებით გამოცხადების მომენტიდან, ხოლო თავის არიდებამდე გასული დრო ხანდაზმულობის ვადაში ითვლება — ეს წესი მსჯავრდებულს მიზანშისაწიფად გაქცევის გამართლების საშუალებას არ აძლევს: დრო, როცა ის მართლწესრიგით მოქმედებდა, ვადას ამცირებს, ხოლო ფარულობის პერიოდი ვადის დინებას აჩერებს და აღსრულებადობას ინარჩუნებს. უვადო თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში ხანდაზმულობის გამოყენების საკითხს სასამართლო წყვეტს, და თუ გამოყენებას შეუძლებლად მიიჩნევს, უვადო თავისუფლების აღკვეთა შეიცვლება ვადიანით. ხანდაზმულობა არ გამოიყენება საერთაშორისო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, ხოლო მისი დინება იმ ვადით ჩერდება, რა ვადითაც პირს იმუნიტეტი იცავს. ამგვარად, ხანდაზმულობის ინსტიტუტი სასჯელის აღსრულების რეალურ შესაძლებლობას ეყრდნობა და არა კალენდარულ მექანიკურ დენას — დრო, როცა პირი კანონით დაცულია ან მართლწესრიგით ცხოვრობს, სახელმწიფოს არ ეთვლება.
უვადო თავისუფლების აღკვეთის გადასინჯვა
ცალკე მექანიზმი ეხება უვადო თავისუფლების აღკვეთით დასჯილ პირებს: თუ მსჯავრდებულმა ფაქტობრივად მოიხადა თავისუფლების აღკვეთის ოცი წელი და წარმატებით გაიარა გათავისუფლებისთვის მომზადების პროგრამა, სასამართლო უფლებამოსილია ის პირობით გაათავისუფლოს სასჯელის შემდგომი მოხდისგან კანონით გათვალისწინებული გამოსაცდელი ვადით. გადაწყვეტილება მიიღება პროგრამის შემაჯამებელი ანგარიშის საფუძველზე, დანაშაულის ხასიათის, მსჯავრდებულის ქცევის, წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტის, ნასამართლობის, განმეორებითი დანაშაულის რისკის, ოჯახური პირობებისა და პიროვნების გათვალისწინებით. გამოსაცდელ ვადაში ახალი განზრახი დანაშაული გათავისუფლების გაუქმებას და ახალ სასჯელს იწვევს, გაუფრთხილებლობითი დანაშაულის შემთხვევაში კი გაუქმების ან ძალაში დატოვების საკითხს სასამართლო წყვეტს.
ავადმყოფობა, ხანდაზმულობის ასაკი და შეწყალება
სასამართლო უფლებამოსილია მსჯავრდებული სასჯელის შემდგომი მოხდისგან გაათავისუფლოს, თუ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა შეუსაბამოა სასჯელის მოხდასთან და, ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, გამოჯანმრთელება ან ჯანმრთელობის არსებითი გაუმჯობესება მოსალოდნელი არ არის; პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული მსჯავრდებულისთვის ამავე გზით გათავისუფლება შეუძლიათ შესაბამის სამინისტროთა ერთობლივ მუდმივმოქმედ კომისიასაც მძიმე პროგნოზის შემთხვევაში. გამოჯანმრთელების შემდეგ პასუხისმგებლობა შეიძლება ხელახლა დაეკისროს, თუ ხანდაზმულობის ვადები არ გასულა. ცალკე საფუძველია ხანდაზმულობის ასაკი: სასამართლო გაათავისუფლებს ქალს 65 წლიდან და მამაკაცს 70 წლიდან, თუ უვადო თავისუფლების აღკვეთა არ აქვს დანიშნული და სასჯელის არანაკლებ ნახევარი მოხდილი აქვს. გასათვალისწინებელია, რომ ავადმყოფობის ან ხანდაზმულობის ასაკის გამო გათავისუფლების ეს საფუძვლები კოდექსის სხვა ნორმით დადგენილ ერთ განსაკუთრებულ დამატებით სასჯელზე არ ვრცელდება, ხოლო ამ გზით გათავისუფლებისას მსჯავრდებული შესაძლებელია დამატებითი სასჯელის მოხდისგანაც გათავისუფლდეს. ბოლოს, შეწყალებას ახორციელებს საქართველოს პრეზიდენტი ინდივიდუალურად განსაზღვრული პირის მიმართ: შეწყალების აქტით მსჯავრდებული შეიძლება გათავისუფლდეს სასჯელის შემდგომი მოხდისგან, მისთვის დანიშნული სასჯელი შემცირდეს ან შეიცვალოს უფრო მსუბუქით, ხოლო სასჯელმოხდილს შეიძლება მოეხსნას ნასამართლობა.
ხანდაზმულობის ვადები და მათი დინება
ხანდაზმულობის ვადები დანაშაულის კატეგორიით იცვლება და განაჩენის აღსრულებადობის მთავარ საზომად რჩება. დინების წესები პრაქტიკულ კითხვებს შვერის: თუ მსჯავრდებული ჯანმრთელობის ან სხვა მიზეზით დროებით ვერ აღსრულებს სასჯელს, ეს გარემოება ვადის დინებას თავისით არ წყვეტს; მხოლოდ კანონით დასახელებული შემთხვევები — თავის არიდება და იმუნიტეტი — აჩერებს მას. ექსტრადირებული მსჯავრდებულის მიმართ შესაბამისი საპროცესო მოქმედებების განხორციელების შეუძლებლობის ხანდაზმულობის ვადაც ჩერდება. უცხო ქვეყნის განაჩენის გადმოგზავნისას საქართველოს ორგანო მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს უცხოურ ხანდაზმულობის შეჩერების საფუძვლებს, თუ ისინი აქაურ საფუძვლების ანალოგიურია — ანუ ეროვნული სისტემა უცხოურ ვადებს საკუთარ კატალოგთან შედარებით ეკიდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომელიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ისმის.
როდის აღარ აღსრულდება განაჩენი ხანდაზმულობის გამო?
ორ წელში — მსუბუქე შემთხვევებში, ექვს წელში — ნაკლებად მძიმე დანაშაულისთვის, ათ წელში — მძიმე დანაშაულისთვის და თხუთმეტ წელში — განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის დანაშაულის ჩადენიდან; თავის არიდება ვადას აჩერებს და დაკავების ან ბრალის აღიარების მომენტიდან ახალდებს.
შეიძლება თუ არა უვადო სასჯელის პირობითი გათავისუფლება?
დიახ — ოცი წლის ფაქტობრივად მოხდის და მომზადების პროგრამის წარმატებით გავლის შემდეგ, სასამართლოს გადაწყვეტილებით.
რომელი ასაკიდან შეიძლება ასაკის გამო გათავისუფლება?
ქალისთვის 65 წლიდან, მამაკაცისთვის 70 წლიდან, თუ სასჯელის ნახევარი მაინც მოხდილია და სასჯელი უვადო არაა.
შეწყალება რას ითვალისწინებს?
გათავისუფლებას მოხდისგან, სასჯელის შემცირებას ან უფრო მსუბუქით შეცვლას, აგრეთვე ნასამართლობის მოხსნას სასჯელმოხდილისთვის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
მსჯავრდების შემდგომი გამოყენება — ხანდაზმულობა, გადასინჯვა, ჯანმრთელობა თუ შეწყალება — დოკუმენტურ მზაობას და ვადების ზუსტ გამოთვლას მოითხოვს. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ სისხლის სამართლის იურისტს, რომელიც შეაფასებს თქვენს შემთხვევას და მოამზადებს შესაბამის განაცხადს. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.