პირობით ვადამდე გათავისუფლების სამართლებრივი ჩარჩო
პირობით ვადამდე გათავისუფლება — სასჯელის მოხდისაგან ადრეული გათავისუფლების ინსტიტუტი — სრულად არის დარეგულირებული სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლი 72-ით, და სწორედ ეს ნორმა განსაზღვრავს, ვინ გადაწყვეტს გათავისუფლების საკითხს, რა მინიმალური ვადა უნდა იყოს ფაქტობრივად მოხდილი და რა მოჰყვება გათავისუფლებას შემდგომ. გადამწყვეტია გადაწყვეტილების სუბიექტის გამიჯვნა: თუ მსჯავრდებულს სასჯელის სახით დანიშნული აქვს საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომა, გამასწორებელი სამუშაო, სამხედრო პირის სამსახურებრივი შეზღუდვა ან შინაპატიმრობა, გათავისუფლების საკითხს სასამართლო წყვეტს — იმ მოტივით, რომ მსჯავრდებულის გამოსწორებისთვის საჭირო აღარ არის სასჯელის მთლიანად მოხდა. ხოლო თუ დანიშნულია ვადიანი თავისუფლების აღკვეთა, გარდა განსაკუთრებული რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მოთავსებული მსჯავრდებულისა, ეს საკითხი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივ საბჭოს გადასცემა. ანგლო-ამერიკულ პრაქტიკაში ცნობილი „პაროლის საბჭოს“ ტერმინი ქართულ სისტემაში სწორედ ამ ადგილობრივ საბჭოსა და პრობაციის ბიუროს შეესაბამება.
ფაქტობრივად მოხდილი ვადის მინიმუმები
კანონი მკაცრად განსაზღვრავს, თუ სასჯელის რა ნაწილი მაინც უნდა იყოს ფაქტობრივად მოხდილი. პირობით ვადამდე გათავისუფლება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუ მსჯავრდებულმა მოიხადა: ნაკლებად მძიმე დანაშაულისთვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ნახევარი; მძიმე დანაშაულისთვის — ვადის არანაკლებ ორი მესამედი; განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის — ვადის არანაკლებ სამი მეოთხედი. უფრო მკაცრი ზღვარი გათვალისწინებულია განმეორებითი გათავისუფლებისთვის: სამი მეოთხედი უნდა იყოს მოხდილი იმ პირს, რომელიც წინათ უკვე პირობით ვადამდე გაათავისუფლეს და ეს გათავისუფლება გაუქმდა მუხლის მე-6 ნაწილის საფუძველზე, და ასევე იმ პირს, რომელსაც მოუხდელი ნაწილი შეეცვალა უფრო მსუბუქი სასჯელით და შეცვლილი სასჯელი გაუქმდა. ცალკე აბსოლუტური მინიმუმიც არსებობს: მსჯავრდებულის მიერ ფაქტობრივად მოხდილი თავისუფლების აღკვეთის ვადა არ უნდა იყოს ექვს თვეზე ნაკლები. ეს გაანგარიშებები საგანმაო დათვლასაც მოიცავს: საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომით დასჯილის გათავისუფლებისას ამ შრომის ხუთი საათი ჩაითვლება თავისუფლების აღკვეთის ერთ დღედ, ხოლო შინაპატიმრობის ერთი დღე — თავისუფლების აღკვეთის ერთ დღედ.
მოვალეობები, კონტროლი და გათავისუფლების გაუქმება
პირობით ვადამდე გათავისუფლებისას მსჯავრდებულს შეიძლება დაეკისროს კოდექსით გათვალისწინებული მოვალეობა, რომელიც მან სასჯელის მოუხდელი ნაწილის ვადაში უნდა შეასრულოს; ამასთან, გათავისუფლებული შეიძლება მთლიანად ან ნაწილობრივ გათავისუფლდეს დამატებითი სასჯელის მოხდისაგანაც. გათავისუფლებულის ყოფაქცევის კონტროლს ახორციელებს დანაშაულის პრევენციის, არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულებისა და პრობაციის ბიურო, ხოლო სამხედრო მოსამსახურისას — სამხედრო ნაწილის ხელმძღვანელობა. მოუხდელი ვადის განმავლობაში ქცევას მძიმე შედეგებიც მოჰყვება: თუ მსჯავრდებულმა ჯიუტად თავი აარიდა დაკისრებული მოვალეობის შესრულებას, სასამართლოს შეუძლია შესაბამისი ორგანოების წარდგინებით გააუქმოს გათავისუფლება და სასჯელის მოუხდელი ნაწილის აღსრულება დაავალოს. თუ მან გაუფრთხილებლობითი დანაშაული ჩაიდინა, გათავისუფლების გაუქმების ან ძალაში დატოვების საკითხს სასამართლო წყვეტს. ხოლო განზრახი დანაშაულის ჩადენისას სასამართლო მსჯავრდებულს სასჯელს კოდექსით დადგენილი წესით უნიშნავს — იმავე წესით, რაც გაუფრთხილებლობით დანაშაულზე გათავისუფლების გაუქმების შემთხვევაშიც გამოიყენება.
განაცხადის პროცედურული მხარე
ამ გვერდის სათაურში განცხადებებია ნახსენები, და სწორედ აქ არის საჭირო სიზუსტე: სისხლის სამართლის კოდექსი განსაზღვრავს გათავისუფლების მატერიალურ პირობებს — გადამწყვეტ ორგანოს, მოხდილი ვადის წილებს და შედეგებს, — თუმცა განაცხადის ფორმალური წესი, დოკუმენტაციის ნუსხა და წარდგენის ადმინისტრაციული პროცედურა იუსტიციის სამინისტროს სამართლებრივი აქტით არის დადგენილი და კოდექსით პირდაპირ არ რეგულირდება. ამიტომ მსჯავრდებულისა და მისი ოჯახისთვის მნიშვნელოვანია ორივე დონის ცოდნა: ერთი მხრივ — ის, რომ ადგილობრივი საბჭოს გადაწყვეტილება „გამოსწორება აღარ სჭირდება სრულ მოხდას“ ტესტზე დგას და მსჯავრდებულის ქცევაზეა დამოკიდებული; მეორე მხრივ — ის, რომ პროცედურული ვადები და ფორმალობები ცალკე ადმინისტრაციულ წესრიგს ემორჩილება. დაუყოვნებელი კონსულტაცია პროცესის დასაწყისში ხშირად ზუსტად იმას განსაზღვრავს, მოხდება თუ არა მოთხოვნა დროულად და სრულფასოვნად განხილვა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ პირობით ვადამდე გათავისუფლებასთან დაკავშირებულ ყველაზე გავრცელებულ კითხვებს.
ვინ გადაწყვეტს პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხს?
არასაპატიმრო სასჯელის შემთხვევაში — სასამართლო; ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში — სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭო, განსაკუთრებული რისკის დაწესებულებაში მოთავსებულ მსჯავრდებულს გარდა.
სასჯელის რა ნაწილი უნდა იყოს მოხდილი?
ნაკლებად მძიმე დანაშაულზე — არანაკლებ ნახევარი, მძიმეზე — არანაკლებ ორი მესამედი, განსაკუთრებით მძიმეზე — არანაკლებ სამი მეოთხედი; გაუქმებული გათავისუფლების შემდეგ — სამი მეოთხედი. ფაქტობრივად მოხდილი თავისუფლების აღკვეთა ექვს თვეს არ უნდა ჩამოურჩეს.
შეიძლება თუ არა გათავისუფლებული სასჯელის მოხდას დაუბრუნდეს?
დიახ: ჯიუტი თავისაარიდების, განზრაგი ან — სასამართლოს გადაწყვეტილებით — გაუფრთხილებლობითი დანაშაულის შემთხვევაში გათავისუფლება გაუქმდება და მოუხდელი ნაწილი აღსრულდება.
როგორ ითვლება არასაპატიმრო სასჯელი მოხდილ ვადად?
საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომის ხუთი საათი ჩაითვლება თავისუფლების აღკვეთის ერთ დღედ, შინაპატიმრობის ერთი დღე — ერთ დღედ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
პირობით ვადამდე გათავისუფლების მოთხოვნის მომზადება მოითხოვს როგორც მოხდილი ვადის ზუსტ გაანგარიშებას, ისე მსჯავრდებულის ქცევისა და გამოსწორების არგუმენტაციის სწორად აწყობას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ სისხლის სამართლის გამოცდილ ადვოკატს, რომელიც შეაფასებს თქვენს შემთხვევას, დაგეხმარებთ დოკუმენტაციის მომზადებაში და დაიცავს თქვენს ინტერესებს ადგილობრივი საბჭოსა და სასამართლოს წინაშე. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.