პირობით ვადამდე გათავისუფლების არსი
ხალხში გავრცელებული სიტყვა „უდო“ რუსული მემკვიდრეობის კოლოქვიალიზმია; ქართულ სამართალში ეს ინსტიტუტი პირობით ვადამდე გათავისუფლებად იწოდება და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის ცალკე ნორმით არის დარეგულირებული. მისი არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მსჯავრდებული სასჯელის მოხდისგან ადრე თავისუფლდება, თუ დადგინდება, რომ მისი გამოსწორებისთვის საჭირო აღარ არის დანიშნული სასჯელის მთლიანად მოხდა. ეს გადაწყვეტილება არც ავტომატურია და არც შეწყალებას წარმოადგენს — ის დამოკიდებულია კანონით გათვალისწინებულ პირობებზე, მოხდილი ვადის წილსა და მსჯავრდებულის ქცევაზე, ამიტომ სწორად აწყობილი პოზიცია ხშირად განსაზღვრავს შედეგს.
ვინ წყვეტს გათავისუფლების საკითხს
კანონი განასხვავებს გადაწყვეტილების მიმღებ ორგანოს სასჯელის სახის მიხედვით. პირს, რომელსაც სასჯელის სახით დანიშნული აქვს საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა, გამასწორებელი სამუშაო, სამხედრო პირის სამსახურებრივი შეზღუდვა ან შინაპატიმრობა, შეიძლება გაათავისუფლოს სასამართლომ, თუ მიიჩნევს, რომ მისი გამოსწორებისთვის საჭირო აღარ არის სასჯელის მთლიანად მოხდა. ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის დროს, გარდა განსაკუთრებული რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მოთავსებული მსჯავრდებულისა, ამავე შეფასებას ახდენს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სპეციალური პენიტენციური საქვეუწყებო დაწესებულების ადგილობრივი საბჭო. გათავისუფლებული პირი შეიძლება მთლიანად ან ნაწილობრივ გათავისუფლდეს დამატებითი სასჯელის მოხდისგანაც. გათავისუფლებული მსჯავრდებულის ყოფაქცევის კონტროლს ახორციელებს დანაშაულის პრევენციის, არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულებისა და პრობაციის ბიურო, ხოლო სამხედრო მოსამსახურისას — სამხედრო ნაწილის ხელმძღვანელობა.
მოხდილი ვადის აუცილებელი წილები
პირობით ვადამდე გათავისუფლება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუ მსჯავრდებულმა ფაქტობრივად მოიხადა კანონით განსაზღვრული წილი. ნაკლებად მძიმე დანაშაულისთვის მოსახდელი სასჯელის ვადის არანაკლებ ნახევარი; მძიმე დანაშაულისთვის — არანაკლებ ორი მესამედი; განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის — არანაკლებ სამი მეოთხედი. უფრო მკაცრი წესი მოქმედებს იმ პირებზე, რომლებსაც წინათ უკვე ჰქონდათ მიღებული პირობით ვადამდე გათავისუფლება და ის გაუქმდა, ანდა სასჯელის მოუხდელი ნაწილი შეეცვალათ უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით და შეცვლილი სასჯელი გაუქმდა — ასეთ შემთხვევებში აუცილებელია სასჯელის ვადის არანაკლესი სამი მეოთხედის ფაქტობრივი მოხდა. თავისუფლების აღკვეთის ფაქტობრივად მოხდილი ვადა არ უნდა იყოს ექვს თვეზე ნაკლები. განსაკუთრებული გაანგარიშებანიც არსებობს: საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით გათავისუფლებულობისას ამ სახით ფაქტობრივად მოხდილი სასჯელი ჩაითვლის საჭირო ვადაში ხუთი საათის ერთ დღედ გაანგარიშებით, შინაპატიმრობისას კი — შინაპატიმრობის ერთი დღე თავისუფლების აღკვეთის ერთ დღედ.

