საგადასახადო დავის ორი არენა: სამინისტრო თუ სასამართლო
საგადასახადო დავა საქართველოში შესაძლებელია განხილულ იქნეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემასა და სასამართლოში — ეს არჩევანი კანონითვეა გათვალისწინებული და საგადასახადო კოდექსის მე-296 მუხლით დადგენილია დავის სამინისტროს სისტემაში განხილვის წესი. გადამწყვეტი გარანტია ისაა, რომ ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავის ნებისმიერ ეტაპზე მომჩივანს უფლება აქვს, მიმართოს სასამართლოს. სასამართლოში საგადასახადო დავის წარმოების წესი კი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრება.
პრაქტიკული პლანი ამგვარად იყალიბება: დავა ჯერ ადმინისტრაციულ არენაზე იწყება, მაგრამ სტრატეგიული გადაწყვეტილება — საბჭოში დარჩენა თუ სასამართლოში გადასვლა — მომჩივნის ხელშია და მისი მიმდინარეობის ნებისმიერ წერტილში შეიძლება მივიღოთ. ასეთი მოქნილობა მომჩივნის მთავარი პროცესული უპირატესობაა: ადმინისტრაციული ეტაპი საშუალებას იძლევა პოზიცია და მტკიცებები დაიხვეწოს, ხოლო სასამართლო გზა დამოუკიდებელი განხილვის გარანტიას იძლევა. არჩევანი საქმის სირთულეზე, დავალიანების მოცულობასა და ადმინისტრაციული პრაქტიკის პერსპექტივებზეა დამოკიდებული, და ამ შეფასების სისწორე ხშირად შედეგს წინასწარ განსაზღვრავს.
დავის განმხილველი ორგანოები და ორეტაპიანი წესი
ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავის განმხილველი ორგანოები არიან შემოსავლების სამსახური და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო. დავა სისტემაში ორეტაპიანია და იწყება საჩივრის შემოსავლების სამსახურში წარდგენით; გამონაკლისია წინასწარი გადაწყვეტილების შემთხვევა — იგი შემოსავლების სამსახურში აღარ საჩივრდება და პირს უფლება აქვს, ის უშუალოდ დავების განხილვის საბჭოში გაასაჩივროს.
დავების განხილვის საბჭოს შემადგენლობას საქართველოს მთავრობა განსაზღვრავს, ხოლო დავის განმხილველ ორგანოებს მთავრობის მიერ დამტკიცებული რეგლამენტი აქვთ, რომელიც საჩივრის განხილვისა და მომჩივნებთან ურთიერთობის წესს განსაზღვრავს. საბჭოს აპარატი უზრუნველყოფს საჩივრების განსახილველად მომზადებას, მომჩივნებისთვის სამართალწარმოებასთან დაკავშირებული ინფორმაციის მიწოდებას და გადაწყვეტილების გაფორმებას; აპარატს თავისი ხელმძღვანელის გადაწყვეტილებით უფლება აქვს, მხარეებთან მოსამზადებელი შეხვედრაც ჩაატაროს გარემოებების დასაზუსტებლად. მოსამზადებელი შეხვედრის ინსტიტუტი მომჩივნისთვის დამატებით შესაძლებლობას ქმნის — მასში დავის არსებითი გარემოებები წინასწარ შეიძლება დაზუსტდეს და პოზიციის სავალდებულო ნაწილები გამოიყოს.
ადმინისტრაციული ეტაპის არქიტექტურა ასეთია: პირველი ეტაპი შემოსავლების სამსახურში მიმდინარეობს, ხოლო მეორე — დავების განხილვის საბჭოში. წინასწარი გადაწყვეტილების გამონაკლისი ამ სქემას ამარტივებს: ასეთი გადაწყვეტილება სამსახურში აღარ განიხილება და საბჭოში პირდაპირ საჩივრდება, რაც დროის ეკონომიასთან არის დაკავშირებული იმ შემთხვევებში, როდესაც დავის საგანი თავად ამ გადაწყვეტილების საფუძველია.