ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სამართლებრივი ჩარჩო
ბირთვული ენერგიის შესახებ საქართველოს კანონი, დიფერენცირებული მიდგომის საფუძველზე, ადგენს სამართლებრივ ჩარჩოს რადიაციული დაცვის, ბირთვული უსაფრთხოებისა და დაცულობის უზრუნველსაყოფად და განსაზღვრავს მაიონებელი გამოსხივების წყაროსთან დაკავშირებულ საქმიანობას აწარმოებელ პირთა უფლება-მოვალეობებს. კანონის მიზანია მაიონებელი გამოსხივების მავნე ზემოქმედებისგან ადამიანისა და გარემოს დაცვა როგორც აწმყოში, ისე მომავალში და გამოსხივების წყაროს ბირთვული უსაფრთხოება და დაცულობა. კანონის ამოცანათა შორისაა ეროვნული პოლიტიკის განსაზღვრა, მარეგულირებელი ორგანოს — ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტოს ფუნქციების დადგენა და საერთაშორისო ვალდებულებების იმპლემენტაცია. კანონის რეგულირების სფეროს არ განეკუთვნება არამაიონებელი გამოსხივება და მაიონებელი გამოსხივების წყაროს სამხედრო მიზნით გამოყენება.
აკრძალული საქმიანობა და ავტორიზაციის სისტემა
კანონი კატეგორიულად კრძალავს ნებისმიერ ქმედებას, რომელიც უკავშირდება ბირთვული იარაღისა და ბირთვული მასალის შემცველი სხვა ასაფეთქებელი მოწყობილობების დამზადებას, ფლობასა და გადაცემას, მათ პირდაპირ ან არაპირდაპირ კონტროლს, შექმნისთვის სხვა ქვეყნებთან თანამშრომლობას და ბირთვული ან სხვა რადიოაქტიური მასალის არამშვიდობიან გამოყენებას; ასეთი ქმედება სათანადო პასუხისმგებლობას იწვევს. სამშვიდობო სფეროში კი მოქმედებს ავტორიზაციის სისტემა: ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის განხორციელება ექვემდებარება მარეგულირებელი ორგანოსთვის შეტყობინებას ან ავტორიზაციას, და აკრძალულია კანონმდებლობით განსაზღვრული ასეთი საქმიანობის განხორციელება ავტორიზაციის — რეგისტრაციის, ლიცენზიის ან ნებართვის — გარეშე. ავტორიზაციის მიზანია რადიაციული დაცვისა და ბირთვული უსაფრთხოების პირობების შესრულების უზრუნველყოფა და კონტროლი, და გადაწყვეტილების მიღებისას მარეგულირებელი ორგანო განმცხადებელს სავალდებულო შეზღუდვებს უწესრიგებს.
ლიცენზია და ნებართვები
ლიცენზია გაიცემა იმ საქმიანობაზე, რომელიც შეტყობინებასა და რეგისტრაციას არ ექვემდებარება და რეგულირებიდან არ არის გამორიცხული; მარეგულირებელი ორგანო ლიცენზიას განუსაზღვრელი ვადით გასცემს ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ კანონით დადგენილი წესით. ნებართვა კი საჭიროა რადიოაქტიური მასალის იმპორტის, ექსპორტის, ტრანზიტის, ქვეყნის შიგნით შეძენისა და მწარმოებელთან დაბრუნებისთვის, აგრეთვე ბირთვული ტექნოლოგიების ან ნოუ-ჰაუს იმპორტ-ექსპორტისა და რადიოაქტიური ნარჩენების ექსპორტისთვის. გარდა ამისა, ნებართვა შეიძლება გაიცეს არაუმეტეს 1 წლის ვადით ერთჯერადი ქმედებებისთვის, ლიცენზიის გარეშე ერთჯერადი ტრანზიტისა თუ იმპორტისთვის და სამედიცინო დანიშნულების რადიოფარმპრეპარატების მრავალჯერადი იმპორტ-ექსპორტისა და ტრანზიტისთვის. ლიცენზიის მაძიებელი მარეგულირებელ ორგანოს წარუდგენს ინფორმაციას საქმიანობის, წყაროსა და პერსონალის შესახებ, რადიაციული დაცვის პროგრამას, ბირთვული დაცულობის გეგმას და საგანგებო სიტუაციაზე რეაგირების გეგმას; ორგანოს უფლება აქვს დამატებით მოითხოვოს რადიაციული უსაფრთხოების შეფასების ანგარითი ან დეკომისიის გეგმა. ბირთვულ მასალასთან ან I, II და III კატეგორიების რადიოაქტიურ წყაროებთან დაკავშირებული ლიცენზიის საქმეზე მონაწილეობს შინაგან საქმეთა სამინისტრო.
ინსპექტირება და რადიოაქტიური ნარჩენები
მარეგულირებელი ორგანო უფლებამოსილია განახორციელოს ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ინსპექტირება, რომელიც შესაძლებელია გეგმური ან არაგეგმური იყოს; ინსპექტირების პირობები და წესი განისაზღვრება მინისტრის ბრძანებით, და მისი აღსრულება ორგანო უზრუნველყოფს შესაბამისი ფინანსური, ტექნიკური და ადამიანური რესურსებით. აგრეთვე, შემოსავლების სამსახური ვალდებულია მარეგულირებელი ორგანოსა და თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო-ტექნიკურ საკითხთა მუდმივმოქმედი კომისიის მოთხოვნისას წარუდგინოს მათ ინფორმაცია სამედიცინო რადიოფარმპრეპარატების მრავალჯერადი იმპორტის ნებართვის საფუძველზე განხორციელებული ქმედებების შესახებ. რადიოაქტიური ნარჩენების მართვა ხორციელდება გამოყენებულ საწვავთან მოპყრობის უსაფრთხოებისა და რადიოაქტიურ ნარჩენებთან მოპყრობის უსაფრთხოების შესახებ გაერთიანებული კონვენციის, კანონისა და რადიოაქტიური ნარჩენების შესახებ კანონის შესაბამისად. ქვეყნის ტერიტორიაზე არსებული ყველა რადიოაქტიური ნარჩენი საბოლოოდ რადიოაქტიური ნარჩენების სამარხში უნდა იქნეს განთავსებული, და ნარჩენების სახელმწიფო მართვის ფუნქცია ეკისრება მარეგულირებელი ორგანოს შესაბამის დეპარტამენტს.
ხშირად დასმული კითხვები ბირთვულ ენერგიაზე
როდის არის საჭირო ლიცენზია და როდის — ნებართვა?
ლიცენზია ექვემდებარება ის საქმიანობა, რომელიც შეტყობინება-რეგისტრაციას არ ექვემდებარება; ნებართვა კი საჭიროა რადიოაქტიური მასალის იმპორტ-ექსპორტ-ტრანზიტის, შეძენისა და დაბრუნების, ბირთვული ტექნოლოგიების გადაადგილებისა და ნარჩენების ექსპორტისთვის; გარკვეულ შემთხვევებში ნებართვა ერთ წელზე მეტი ვადით არ გაიცემა.
რა დოკუმენტაცია სჭირდება ლიცენზიას?
ინფორმაცია საქმიანობის, გამოსხივების წყაროსა და პერსონალის შესახებ, რადიაციული დაცვის პროგრამა, ბირთვული დაცულობის გეგმა და საგანგებო რეაგირების გეგმა; საჭიროების შემთხვევაში — უსაფრთხოების შეფასების ანგარითი ან დეკომისიის გეგმა. ნებართვის მაძიებელი წარადგენს გადასაზიდი მასალისა და დამცავი კონტეინერების მახასიათებლებს, მწარმოებლის საგარანტიო წერილს და გამგზავნ-მიმღები მხარეების მონაცემებს.
ვინ აწარმოებს ინსპექტირებას?
მარეგულირებელი ორგანო — ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტო, გეგმურად ან არაგეგმურად, მინისტრის ბრძანებით დადგენილი წესით. ბირთვულ მასალასა და I, II და III კატეგორიის წყაროებთან დაკავშირებულ ლიცენზიის საქმეებში მონაწილეობს სამინისტროც.
სად განთავსდება რადიოაქტიული ნარჩენები?
ქვეყნის ტერიტორიაზე არსებული ყველა რადიოაქტიური ნარჩენი საბოლოოდ რადიოაქტიური ნარჩენების სამარხში განთავსდება; მართვის სახელმწიფო ფუნქცია მარეგულირებელი ორგანოს დეპარტამენტს ეკისრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს სპეციალისტები დაგეხმარებით ბირთვულ და რადიაციულ საქმიანობასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ საკითხებში: განვმარტავთ ავტორიზაციის მოთხოვნებს, მოვამზადებთ ლიცენზიისა და ნებართვის სააპლიკაციო დოკუმენტაციას, შევაფასებთ ინსპექტირებისადმი მზაობას და დაგეხმარებით რადიოაქტიური ნარჩენების მართვის ვალდებულებების დაგეგმვაში. დაგვიკავშირდით თქვენი საქმიანობის მოკლე აღწერით.
მოვამზადებთ დოკუმენტაციას ინსპექტირებისთვისაც. მოვამზადებთ დოკუმენტაციას ინსპექტირებისთვისაც. განვმარტავთ ნებართვის სახეებსაც.