როგორ მუშაობს განახლებადი ენერგიის პრექტი ოპერატორის რეჟიმში
განახლებადი ენერგიის პროექტისთვის ლიცენზიის მიღება მხოლოდ პირველი ნაბიჯია: ოპერატორის ყოველდღიური საქმიანობა ექვემდებარება „ელექტროენერგეტიკის შესახებ“ საქართველოს კანონის იმ ნორმებს, რომლებიც განსაზღვრავს წარმოების პირობებს, მწარმოებლის უფლებებსა და ვალდებულებებს და ქსელთან დაშვების წესს. მე-32 მუხლის თანახმად, ელექტროენერგიის წარმოების ობიექტების მშენებლობა, მოვლა-პატრონობა, ოპერირება და ქსელთან მიერთება უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობას და გადამცემი ან/და გამანაწილებელი ქსელის წესებით დადგენილ ტექნიკურ სტანდარტებს, ნორმებსა და სხვა სავალდებულო პირობებს — გარემოსთან, საზოგადოების უსაფრთხოებასა და საკუთრების დაცვასთან დაკავშირებული მოთხოვნების ჩათვლით. თვით წარმოება, გარდა კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა, ექვემდებარება სავალდებულო ლიცენზირებას.
ელექტროენერგიის მწარმოებლის უფლებები
მე-33 მუხლი მწარმოებელს ანიჭებს უფლებას, აწარმოოს ელექტროენერგია ექსპლუატაციაში მიღებული ობიექტითა და სალიცენზო პირობებში აღნიშნული ენერგიის წყაროს მეშვეობით — შესაბამისი ლიცენზიითა და ტექნიკური მახასიათებლებისა და გარემოს დაცვის მოთხოვნების დაცვით. განახლებადი წყაროს მითითება სალიცენზო პირობებში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ იგი განსაზღვრავს ობიექტის სამართლებრივ რეჟიმს.
მწარმოებელი ასევე უფლებამოსილია დადოს ხელშეკრულებები ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ კანონითა და ელექტროენერგიის ბაზრის წესებით დადგენილი პირობების დაცვით; დადოს ხელშეკრულებები დაბალანსებისა და დამხმარე მომსახურების გაწევის შესახებ; ჰქონდეს დაშვება გადამცემ ან/და გამანაწილებელ სისტემასთან დადგენილი პირობების შესაბამისად; ისარგებლოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა უფლებებით. ეს ნიშნავს, რომ ქარის, მზის ან ჰიდროენერგიის ობიექტის ოპერატორი საკუთარი გაყიდვების სტრუქტურას თავად ირჩევს — ბაზრის წესების ფარგლებში.
მწარმოებლის ვალდებულებები
მე-34 მუხლი აწესრიგებს ოპერატორის მოვალეობებს. მწარმოებელი ვალდებულია: შეასრულოს კანონითა და შესაბამისი ლიცენზიით დადგენილი მოთხოვნები და პირობები; ჰქონდეს აღრიცხვის მოწყობილობა, რომლითაც შესაძლებელია ქსელში მიწოდებული ელექტროენერგიის აღრიცხვა; დააკმაყოფილოს ქსელის წესებით დადგენილი მოთხოვნები; შეასრულოს გადამცემი ან/და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორის საოპერაციო ინსტრუქციები — დისპეტჩერიზაციასთან, დაბალანსებასთან, სისტემაში ავარიულ მდგომარეობასა და დამხმარე მომსახურებასთან დაკავშირებული მითითებების ჩათვლით; შეასრულოს ენერგოეფექტურობისა და გარემოსდაცვითი მოთხოვნები.
ბაზარზე მონაწილეობისას მწარმოებელი ვალდებულია დაემორჩილოს კონკურენციის მარეგულირებელ ნორმატიულ აქტებს, მათ შორის სიმძლავრის დაუსაბუთებელი შეზღუდვისა და ელექტროენერგიის წარმოების დაუსაბუთებელი შემცირების აკრძალვას. იგი ასევე ვალდებულია შეინარჩუნოს ობიექტების სათანადო საექსპლუატაციო მდგომარეობა, უზრუნველყოს მათი უწყვეტი საოპერაციო მზადყოფნა და უსაფრთხო ოპერირება — ეს ვალდებულება საზედამხედველო შემოწმებას ექვემდებარება; მოთხოვნის შემთხვევაში გადასცეს ოპერატორებს სისტემის ოპერირებისთვის საჭირო მონაცემები; უზრუნველყოს ოპერატორების თავისუფალი წვდომა იმ მოწყობილობებზე, რომლებიც რეზერვის, დამხმარე მომსახურებისა და ელექტროენერგიის ნაკადების ტრანსპორტირებისთვის გამოიყენება; გაითვალისწინოს ოპერატორის რეკომენდაციები დანადგარებისა და აღჭურვილობის შეცვლის შესახებ; მოუაროს და გააუმჯობესოს ის დანადგარები, რომლებიც გადაცემისთვის ან განაწილებისთვისაც გამოიყენება — ეს ვალდებულებაც საზედამხედველო შემოწმებას ექვემდებარება.
მონაცემთა შენახვის მოთხოვნა დიდი ობიექტებისთვის
განსაკუთრებული მოთხოვნა ეხება იმ მწარმოებლებს, რომლებიც ოპერირებენ 100-კილოვატიანი ან მეტი ნომინალური სიმძლავრის ობიექტს: მათ ვალდებულობაშია შეინახონ და საერთაშორისო ვალდებულებების შესაბამისად ხელმისაწვდომი გახადონ სახელმწიფო ორგანოებისთვის, სისტემის ოპერატორისა და კომპეტენტური საერთაშორისო ორგანოებისთვის ობიექტის საათობრივი მონაცემები, რომლებიც საჭიროა სადისპეტჩერო გადაწყვეტილებებისა და ორგანიზებული ბაზრების, ურთიერთდამაკავშირებლების აუქციონებისა და ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზრების მონაწილეთა ქმედებების გადასამოწმებლად. ეს მონაცემები უნდა მოიცავდეს წარმოების ხელმისაწვდომი სიმძლავრისა და გარანტირებული რეზერვების შესახებ ინფორმაციას, მათ შორის ფასების შეთავაზებებსა და თითოეული ობიექტის დონეზე გარანტირებული რეზერვების განაწილებას.
ენერგოეფექტურობის პროგრამა და ანგარიში
თითოეული მწარმოებელი ვალდებულია მოამზადოს და გამოაქვეყნოს ენერგოეფექტურობის გასაუმჯობესებელი ღონისძიებების პროგრამა და წლიური ანგარიში ამ ღონისძიებების შედეგების შესახებ. თუ საქართველოს მთავრობა საჭიროდ მიიჩნევს, იგი უფლებამოსილია ცალკეული ტექნოლოგიებისთვის დაადგინოს ეფექტიანობის მინიმალური დონე, რომელიც მიღწეული უნდა იქნეს ახალი ობიექტების მშენებლობის ან არსებულის რეკონსტრუქციის დროს. კომისია კი ზედამხედველობს სამართლიანი კონკურენციის პრინციპების გამოყენებას და საჭიროების შემთხვევაში შეუძლია ცალკეულ მწარმოებლებს და ენერგოსაწარმოებს მოსთხოვოს შესაბამისი სპეციალური ზომების მიღება. მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურებისთვის სამართლებრივი აქტებით შეიძლება განისაზღვროს გამარტივებული მოთხოვნები.
ქსელთან დაშვება და დისპეტჩერული პრიორიტეტი
მე-57 მუხლის თანახმად, გადამცემი სისტემის ოპერატორი ქსელის წესების მოთხოვნათა დაცვით უზრუნველყოფს გადამცემ სისტემასთან მოსარგებლის არადისკრიმინაციულ და შეუზღუდავ დაშვებას; დაშვების საფასურს ანგარიშობს და ადგენს კომისია შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით. ერთი და იმავე მომსახურება სხვადასხვა პირისთვის უნდა შეთავაზდეს თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით — გადაცემის მომსახურების ჰარმონიზებული ხელშეკრულების გამოყენებით ან/და ქსელის წესების შესაბამისად. გრძელვადიანი ხელშეკრულებების გაფორმება დაუშვებელი არ არის, თუ ისინი კონკურენციის წესებს შეესაბამება.
გადამცემი სისტემის ოპერატორი საკუთარ ვებგვერდზე აქვეყნებს დაშვების პროცედურას, წესებსა და პირობებს, კომისიის მიერ განსაზღვრულ საფასურებს და ტექნიკურ-რაოდენობრივ მონაცემებს, რომლებიც რეგულარულად უნდა განახლდეს. კომისიის სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში დაშვებასთან დაკავშირებული მომსახურება მოსარგებლეს შეიძლება გაეწიოს მხოლოდ ფინანსური გარანტიის წარდგენის შემდეგ — გარანტია უნდა იყოს არადისკრიმინაციული, გამჭვირვალე და პროპორციული და არ ქმნიდეს ბაზარზე შესვლის გაუმართლებელ ბარიერს. განახლებადი ენერგიისთვის მნიშვნელოვანია მე-57 მუხლის ბოლო ნორმაც: დისპეტჩერიზაციისას ოპერატორი უფლებამოსილია კანონმდებლობით დადგენილი წესით პრიორიტეტი მიანიჭოს იმ ობიექტებს, რომლებიც ენერგიას განახლებადი წყაროთი აწარმოებენ, ან სხვა წახალისებული წარმოების ობიექტებს.