ნავთობისა და გაზის ოპერაციების განხორციელების საფუძველი
საქართველოში ნავთობისა და გაზის ოპერაციები და ბუნებრივი წყალბადის ოპერაციები შეიძლება მთლიანად ან ნაწილობრივ განახორციელონ სახელმწიფომ და ფიზიკურმა ან იურიდიულმა პირმა კანონის შესაბამისად დადებული ხელშეკრულებისა და ნავთობისა და გაზის რესურსებით სარგებლობის გენერალური ლიცენზიის საფუძველზე. ნავთობის გადამუშავების, გაზის დამუშავების ან ტრანსპორტირების უფლება კი ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს აქვთ ამავე კანონით დადგენული წესით. წარმოების საწყისი წერტილი ამგვარად ტენდერი ან აუქციონია: ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ინვესტორს ენიჭება ექსპლუატაციის ან წიაღით სარგებლობის უფლება, იდება სახელმწიფოსა და სააგენტოს მიერ ჩატარებულ ტენდერსა ან აუქციონში გამარჯვებულს შორის. სააგენტო ამბობს ტენდერისა და აუქციონის წესებს და მათ გამოცხადებამდე ერთი თვით ადრე ატარებს რეგისტრაციაში იუსტიციის სამინისტროში. გამარჯვებულად ტენდერზე ითვლება ყველაზე მისაღებ ეკონომიკურ და ტექნიკურ განაცხადს წარმდგენი მხარე, აუქციონზე კი — ყველაზე მეტ თანხას შემოთავაზებელი.
ტენდერისა და აუქციონის პროცედურული ვადები
პროცედურას რამდენიმე მკაცრი ვადა აქვს. ტენდერში ან აუქციონში გამარჯვებიდან ერთი თვის განმავლობაში იწყება მოლაპარაკება სააგენტოსა და გამარჯვებულ ინვესტორს შორის ხელშეკრულების დადების მიზნით, ხოლო თუ მოლაპარაკების დაწყებიდან ექვსი თვის განმავლობაში ხელშეკრულება ვერ დაიდება, ტენდერის შედეგები გაუქმებულად ჩაითვლება. ერთადერთი განაცხადის შემთხვევაში სააგენტოს უფლება აქვს ტენდერი გააუქმოს, რამდენიმე თანაბრად შესაბამისი განმცხადებლის არსებობისას კი მათ შორის აუქციონი ტარდება. ტენდერში ან აუქციონში მონაწილეობის მისაღებად განმცხადებელი იხდის სააგენტოს მიერ დადგენილ შენატანს, რომელიც აღარ უბრუნდება. მონაწილეობისთვის საჭიროა ვრცელი ინფორმაციაც: ოპერაციების ფორმები და პარამეტრები, საწარმოო და ფინანსური პარტნიორები, მფლობელებისა და მმართველი პერსონალის მონაცემები, ფინანსური მდგომარეობა და დაფინანსების წყაროები, ტექნიკურ-ტექნოლოგიური შესაძლებლობები და გამოცდილება, მათ შორის იმ ქვეყნების სია, სადაც განმცხადებელი ბოლო 5 წლის განმავლობაში მუშაობდა.
ხელშეკრულების შინაარსი და სარისკო მომსახურება
სააგენტოსა და ინვესტორს შორის დადებული ხელშეკრულება მოიცავს ვადის დაყოფას კვლევისა და პროდუქციის პერიოდებად, წინასწარ შეთანხმებული სამუშაოების მინიმალურ მოცულობას, ხარჯების ანაზღაურებისა და პროდუქციის განაწილების პირობებს, საბაზრო ფასის განსაზღვრის წესს, საკუთრებას მოპოვებულ ნავთობსა და გაზზე, საოპერაციო კომპანიის სტატუსს, ბონუსებსა და გადასახადებს, ფართობის შეკვეცის ვალდებულებას, თანმდევი გაზის გამოყენებას, ეკოლოგიურ და უსაფრთხოების მოთხოვნებს და დავათა განხილვის წესს. კანონი ხაზავს: მოპოვებული ნავთობი და გაზი სახელმწიფოსა და ინვესტორის საკუთრებაა. განსაკუთრებული ფორმაა სარისკო მომსახურების ხელშეკრულება: ინვესტორი გაიღებს ძებნა-ძიებისა და გეოლოგიური შესწავლის ხარჯებს და წარუმატებლობის შემთხვევაში რისკს თავის თავზე იღებს; წარმატების შემთხვევაში მოპოვების გადაწყვეტილებას სააგენტო იღებს; სახელმწიფო უნაზღაურებს დახარჯულ კაპიტალს სასესხო პროცენტით და დამატებით გადასახადს; დანახარჯები, ჩვეულებრივ, ფულად ანაზღაურდება, ხოლო სააგენტოს გადაწყვეტილებით შეიძლება მოპოვებული ნავთობითა და გაზით ან ბაზრის მიმდინარე ფასებით შეძენის უფლებით.
ვადები, ლიცენზია და მიწის საკითხი
ხელშეკრულებისა და ლიცენზიის მოქმედების მაქსიმალური ვადაა 25 წელი, მხარეები კი ოპერაციების ვადებს ამ ფარგლებში განსაზღვრავენ. ვადის გაგრძელება დაიშვება ინვესტორის ინიციატივით იმ ვადით, რომელიც საჭიროა ეკონომიური და რაციონალური მოპოვებისთვის, ხოლო თუ გაგრძელება 25 წლიან ვადამდეა საჭირო — დროებით, მაგრამ არა უმეტეს ხუთი წლისა. გენერალურ ლიცენზიას სააგენტო გასცემს ხელშეკრულების საფუძველზე, მისი ხელმოწერიდან ერთი თვის განმავლობაში, და ლიცენზიის პირობები ხელშეკრულების პირობების იდენტური უნდა იყოს; სალიცენზიო მოსაკრებელი საკომპენსაციო ნავთობით და გაზით არ ანაზღაურდება. მიწის საკითხში, თუ საჭირი ნაკვეთი კერძო მფლობელობაშია, ინვესტორი ხელშეკრულების ხელმოწერამდე დებს მიწის მესაკუთრესთან ხელშეკრულებას ნაკვეთის გამოყენების ექსკლუზიური უფლების გადაცემის შესახებ, შეუთანხმებლობის შემთხვევაში კი შესაძლებელია ემინენტ დომეინის საქმის დაწყება სასამართლოში, სადაც ყველა ხარჯს, მათ შორის სასამართლოს მიერ დადგენილ კომპენსაციას, ინვესტორი აფარებს.
ინვესტორის უფლება-მოვალეობები წარმოების პერიოდში
წარმოების პერიოდში ინვესტორი ვალდებულია ოპერაციებისთვის შეარჩიოს ყველაზე ეფექტიანი მეთოდი და ტექნოლოგია საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, ფართობი გამოიყენოს მხოლოდ ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზნით, დაიცვას უსაფრთხოების, გარემოსა და წიაღის დაცვის მოთხოვნები. კანონი თანაბარ პირობებში განსაზღვრავს ადგილობრივი შინაარსის უპირატესობებს: საქართველოში დამზადებული დანადგარების, მასალებისა და პროდუქციისთვის, ქართული საწარმოების მომსახურებისთვის, ტრანსპორტირების ჩათვლით, და ქართველ მოქალაქეებისთვის — თუ მათი ფასი, თვისებები და ხარისხი კონკურენტუნარიანია. ინვესტორი სააგენტოს წარუდგენს სრულ ინფორმაციას სამუშაო პროგრამებზე, გეოლოგიურ და გეოფიზიკურ მონაცემებს, ხოლო ფართობზე სხვა წიაღისეულის აღმოჩენის შემთხვევაში წერილობით აცნობებს ამას 30 დღის განმავლობაში. მას ევალება დროულად გადაიხადოს გადასახადები და რეგულირების საფასური, მონაწილეობა სოციალურ ინფრასტრუქტურაში, დაიცვას კულტურულ-ისტორიული ობიექტები და დაზიანებული მიწა საკუთარი ხარჯით აღადგინოს.
ხშირად დასმული კითხვები მოპოვებაზე
რამდენი ხნით გაიცემა ხელშეკრულება და ლიცენზია?
მაქსიმალური ვადა 25 წელია. ვადის გაგრძელება დაიშვება ეკონომიური მოპოვებისთვის საჭირო მოცულობით, ხოლო 25 წლიან ვადამდე საჭირო გაგრძელება დროებით ხდება და ხუთ წელს არ აღემატება. ლიცენზია გაიცემა ხელშეკრულების ხელმოწერიდან ერთი თვეში.
რა ხდება, თუ ხელშეკრულება დროზე ვერ დაიდება?
მოლაპარაკება იწყება გამარჯვებიდან ერთი თვის განმავლობაში; თუ დაწყებიდან ექვსი თვის განმავლობაში ხელშეკრულება არ დაიდება, ტენდერის შედეგები გაუქმებულად ითვლება.
როგორ წყდება მიწის საკითხი?
კერძო ნაკვეთის შემთხვევაში ინვესტორი ხელშეკრულებამდე დებს მესაკუთრესთან გამოყენების შეთანხმებას; შეუთანხმებლობისას შესაძლებელია ემინენტ დომეინის საქმე სასამართლოში, სადაც ხარჯებს და კომპენსაციას ინვესტორი ფარავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი მოგვყვებათ ნავთობისა და გაზის მოპოვების პროექტს დაწყებიდან დასრულებამდე: შევაფასებთ ტენდერის პირობებს, მოვამზადებთ განაცხადს და ხელშეკრულების პროექტს, განვმარტავთ სარისკო მომსახურებისა და სხვა ფორმების სხვაობას და დაგიცავთ ინტერესებს სააგენტოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით მოკლე აღწერით.