ნავთობისა და გაზის სამართლებრივი რეგულირების საფუძველი
საქართველოში ნავთობისა და გაზის ოპერაციები, ბუნებრივი წყალბადის ოპერაციები და ნავთობის გადამუშავების, გაზის დამუშავების ან ტრანსპორტირების საქმიანობა ხორციელდება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებების, ნავთობისა და გაზის შესახებ კანონისა და სხვა ნორმატიული აქტების შესაბამისად. კანონის მიზანია რესურსების ათვისებისა და დამუშავების ერთიანი სამართლებრივი ბაზის შექმნა, ინვესტიციების მოზიდვის ხელშეწყობა და მონაწილე სუბიექტების კანონიერი ინტერესების დაცვა, სახელმწიფო რეგულირების, ზედამხედველობისა და კონტროლის ეფექტიანი ბაზის ჩამოყალიბება, სახელმწიფოსა და ინვესტორს შორის ხელშეკრულებების ძირითადი პრინციპების განსაზღვრა, ეროვნული სანავთობო კომპანიისა და მარეგულირებელი ორგანოს ფუნქციების დადგენა და სატრანსპორტო საშუალებასთან მესამე მხარის დაშვების უზრუნველყოფა. ტენდერში ან აუქციონში მონაწილეობის ყველა პირობა და მოთხოვნა უნდა დაეფუძნოს ამ კანონსა და წიაღის შესახებ კანონს.
საკუთრება რესურსებზე და სუვერენული უფლებები
კანონის ერთ-ერთი საფუძვლიანი დებულება საკუთრებას ეხება: საქართველოს წიაღში არსებული ნავთობისა და გაზის რესურსები და ბუნებრივი წყალბადის რესურსები სახელმწიფოს საკუთრებაა. მიწის საკუთრების უფლება არ გულისხმობს ამ მიწის წიაღში არსებული რესურსების საკუთრების ან ექსპლუატაციის უფლებას. საქართველოს გააჩნია თავის ხმელეთსა და კონტინენტურ შელფზე არსებული რესურსების ძებნა-ძიებისა და ექსპლუატაციის ექსკლუზიური და სუვერენული უფლება. მოპოვებულ ნავთობზე, გაზსა და ბუნებრივ წყალბადზე საკუთრების უფლება ხელშეკრულების შესაბამისად განისაზღვრება. მოპოვებულად ითვლება აგრეთვე მიწისქვეშა რეზერვუარში შესანახად მოთავსებული ნავთობი, გაზი და ბუნებრივი წყალბადი, ხოლო რეზერვუარში საწარმოო მიზნით დაბრუნებული რესურსი მარაგების ნაწილად ითვლება და მოპოვებულად არ ჩაითვლება. ეს განსხვავება გადამწყვეტია პროდუქციის განაწილებისა და საგადასახადო დათვლებისთვის.
ხელშეკრულებების ფორმები
სახელმწიფოსა და ინვესტორს შორის ურთიერთობის ძირითადი ფორმებია პროდუქციის წილობრივი განაწილების ხელშეკრულება, სარისკო მომსახურების ხელშეკრულება და მომსახურების ხელშეკრულება; მათ გარდა შესაძლებელია სხვა სახის ხელშეკრულებებიც. სააგენტო უფლებამოსილია მოამზადოს და გამოიყენოს ამ ფორმების მოდელური ხელშეკრულებები. თითოეული ფორმა რისკებსა და შემოსავლებს სხვადასხვანაირად ანაწილებს, ამიტომ არჩევანი დამოკიდებულია ინვესტორის მზაობაზე გეოლოგიურ რისკზე. ხელშეკრულების მომზადება, ხელმოწერა და შეწყვეტა ხორციელდება კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად, ხოლო თუ კანონის ამოქმედების შემდეგ საკანონმდებლო ცვლილებები გააუარესებს სუბიექტის ეკონომიკურ მდგომარეობას, ხელშეკრულებაში შეიძლება შეტანილი იქნეს ცვლილებები, რომლებიც სუბიექტს კომპენსაციას ანიჭებს — გარდა გარემოს, კულტურული მემკვიდრეობისა და საწარმოო უსაფრთხოების მოთხოვნებთან დაკავშირებული ცვლილებებისა. ეს სტაბილურობის გარანტია ინვესტორისთვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დაცვის მექანიზმია.