ბოსნია და ჰერცეგოვინა იმ ბაზრების რიგს განეკუთვნება, სადანაც კრიპტო-ლიცენზიის შესახებ მოთხოვნა ბევრია, ლიცენზია კი არ არსებობს. ეს გვერდი სწორედ ამიტომ არის სტატუსისა და რისკების გვერდი და არა გაყიდვის გვერდი: ქვეყნის ერთ ნაწილში — რესპუბლიკა სრპსკაში — მოქმედებს სავალდებულო ჩანაწერი ზედამხედველი ორგანოს რეესტრში, მეორე ნაწილში — ფედერაციაში — კი მხოლოდ კანონპროექტია; სახელმწიფო დონეზე კრიპტო-აქტივების კანონი საერთოდ არ არსებობს. ასეთ ბაზარზე გადაწყვეტილება ორივე თვალით უნდა მიიღოთ — შესაძლებლობითაც და რისკითაც.
ჩვენი პოზიცია მარტივია:იმის ნაცვლად, რომ „ბოსნიური ლიცენზიის“ ილუზია გაგიყიდოთ, გიჩვენებთ, რა არსებობს რეალურად (და არ არსებობს), რა რისკები აქვს ამ მიმართულებას და როგორ ჩაიწერება განაცხადი ისე, რომ სწორ სამართლებრივ ჩარჩოში დარჩეს. საფასურის, კაპიტალის ან ვადების ოფიციალური ციფრები ეს ბაზარი არ აქვეყნებს — და ეს თავად რისკის ნაწილია.
რესპუბლიკა სრპსკა: ჩანაწერი, და არა ლიცენზია
რესპუბლიკა სრპსკაში კრიპტო-მომსახურების სამართლებრივი ბაზა ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ კანონის მუხლი 260ბ-ა და მასთან დაკავშირებული წესი ვირტუალური ვალუტის მომსახურების პროვაიდერების ჩანაწერის შესახებ — ბოლო შესწორება 2025 წელს ჰქონდა. ამ მუხლით რესპუბლიკა სრპსკაში დაფუძნებული პროვაიდერები (და რესპუბლიკა სრპსკას ფილიალით მომსახურე უცხოური პროვაიდერებიც) მომსახურების დაწყებამდე უნდა ჩაიწერონ ზედამხედველი ორგანოს რეესტრში; ჩაუწერელმა მომსახურებამ არ უნდა იმუშაოს. განცხადებულია კიდეც, რომ არც რესპუბლიკა, არც კომისია და არც სხვა საჯარო ორგანო არ უზრუნველყოფს ვირტუალური ვალუტის ღირებულებას და არ ატარებს პასუხს ზარალის თაობაზე.
აქ მთავარი სიტყვა „ჩანაწერია“ და არა „ლიცენზია“: ფასიანი ქაღალდების კომისია ლიცენზიას ან ნებართვას არ გასცემს — ის აწარმოებს ამ პროვაიდერების რეესტრს და ამავდროულად არის მათი AML/CTF ზედამხედველობის ექსკლუზიურად უფლებამოსილი ორგანო. ანუ მომსახურება ორ ფენად შემოიფარგლება: ჩანაწერი რეესტრში და ფულის გათეთრების საწინააღმდეგო ვალდებულებები. სალიცენზიო მოთხოვნები — კაპიტალი, საპრუდენციო სტანდარტები, საკუთარი საშუალებები — ამ მოდელში არ არსებობს, რაც ბაზარს ბუნებრივად აქცევს „მსუბუქ“ მოდელად და ზუსტად ამიტომ იყიდება რესელერების მიერ „ლიცენზიის“ სახელით.