სომხეთი ახლა რეალური, მოქმედი სალიცენზიო რეჟიმია და არა პროექტი: „კრიპტო-აქტივების შესახებ“ კანონი (HO-159-N) მიღებულია 2025 წლის 29 მაისს და ძალაშია 2025 წლის 4 ივლისიდან; სომხეთის ცენტრალური ბანკი (CBA) აწესრიგებს როგორც კრიპტო-აქტივების საჯარო შეთავაზებას, ასევე მათთან დაკავშირებულ მომსახურებას; პირველი სარეგულაციო პაკეტი გამოქვეყნდა 2026 წლის 21 იანვარს და ძალაშია 31 იანვრიდან. ეს ახალი შესასვლელის გვერდია — სტატუსის კითხვა აქ არ დგას, რეჟიმი იმუშავებს.
თარიღი, რომელიც ამ ბაზრის ყველა მოქმედ ოპერატორს ეხება: 2027 წლის 31 იანვარი. CBA-ის 2026 წლის 14 სექტემბრის შეხსენებით, ვინც 2025 წლის 4 ივლისისთვის უკვე აწარმოებდა კრიპტო-მომსახურებას, ამ თარიღამდე უნდა გაიაროს რეგისტრაცია და ლიცენზირება — წინააღმდეგ შემთხვევაში საქმიანობას წყვეტს. ამიტომ ამ გვერდს უტევს დროითი ბარიერიც: ფანჯარა ღიაა, მაგრამ არა უსასრულოდ.
კანონი და რეგულატორი: HO-159-N და CBA-ის პაკეტი
კანონი HO-159-N აწესრიგებს კრიპტო-აქტივს — კრიპტოგრაფიულ საფუძველზე არსებულ, მხოლოდ ელექტრონულად, განაწილებულ ლეჯერზე ან მსგავს ტექნოლოგიაზე არსებულ ქონებას — და მის ბაზარს; ის შესწორებულია HO-515-N-ით (2025 წლის 17 დეკემბერი). რეგულაციის პირველი პაკეტი — CBA-ის საბჭოს გადაწყვეტილებები და რეგულაციები ლიცენზირების, მენეჯერების, შეთავაზების დოკუმენტებისა და კაპიტალის შესახებ (მათ შორის გადაწყვეტილება №228-N / რეგულაცია 7/02) — გამოქვეყნდა 2026 წლის 21 იანვარს და ძალაშია იმავე წლის 31 იანვრიდან. CBA რეგულატორს საკუთარ გვერდზე პირდაპირ აცხადებს: ის აწესრიგებს და ზედამხედველობს კრიპტო-აქტივების საჯარო შეთავაზებასა და მომსახურებას.
ბარიერი 2027 წლის 31 იანვარი და ვინ შეიძლება იყოს განმცხადებელი
ლიცენზირების სუბიექტი მხოლოდ იურიდიული პირია — სააქციო საზოგადოება ან შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება, რომელიც CBA-ში რეგისტრირდება და ლიცენზირდება (კანონის მუხლი 20). უცხოური კომპანია ბაზარზე სომხური შვილი კომპანიით ან ფილიალით შედის (მუხლი 21) — ფილიალსაც სჭირდება CBA-ის ავტორიზაცია, წარმომადგენლობითი ოფისი კი მომსახურებას ვერ აწვდის (მუხლი 22). ავტორიზებული ფინანსური ინსტიტუტები (საინვესტიციო კომპანიები, ბანკები, გადახდის ორგანიზაციები და სხვები) სერვისებს საკუთარი სტატუსითაც აწვდიან.
ლიცენზირებული ათი სერვისი კანონის მუხლი 16-შია: სავაჭრო პლატფორმის მართვა; ქასტოდი; ყიდვა-გაყიდვა საკუთარი ანგარიშით; ყიდვა-გაყიდვა კლიენტის სახელით; ორდერების მიღება-გადაცემა; განთავსება; პორტფელის მართვა; კონსულტაცია; კრიპტო-აქტივების გადაცემა; ART-ის გამოშვება. გარდამავალი წესები: 2025 წლის 4 ივლისისთვის მოქმედი ოპერატორები — 2027 წლის 31 იანვარმდე; მემკვიდრეობით დარჩენილი საჯარო შეთავაზებები კი წყაროდ რჩებიან მხოლოდ მაშინ, თუ 2026 წლის 31 იანვრიდან სამი თვის განმავლობაში შესაბამისი შეთავაზების დოკუმენტი გამოქვეყნდა და CBA-ს წარედგინა.
პროცესი და კაპიტალის კიბე AMD-ში
განაცხადის დოკუმენტაცია მუხლი 20-ით განისაზღვრება: წესდება, ბიზნეს-გეგმა (გარკვეული სერვისებისთვის), შიდა წესები, მენეჯმენტის მონაცემები, ანაბარი, რომელიც კაპიტალს არადაკავშირებულ სომხურ ბანკში აწარმოებს, სათავსოსა და ინფორმაციული უსაფრთხოების დეკლარაციები და სახელმწიფო მოსაკრებლის ქვითრის მტკიცებულება. გადაწყვეტილება CBA-მ 2 თვეში უნდა მიიღოს (დამატებითი სერვისების ლიცენზიისთვის — 1 თვეში) და 5 სამუშაო დღეში გადასცეს; უარის 12 საფუძველია ჩამოთვლილი; კვალიფიცირებული წილის შეძენას CBA-ის წინასწარი თანხმობა სჭირდება (მუხლი 28 — გადაწყვეტილება 1 თვეში). სახელმწიფო მოსაკრებლის თანხა კანონით სახელმწიფო მოსაკრებლის შესახებ გადადებულია — გადაამოწმეთ რეგულატორთან (cba.am); ამ გვერდზე არაოფიციალური ციფრი არ დაიბეჭდება.
მინიმალური საერთო კაპიტალი CBA-ის გადაწყვენილებით №228-N (რეგულაცია 7/02) სერვისების მიხედვით AMD-ში ასე განაწილდება:
- კონსულტაცია — AMD 10 000 000;
- კლიენტის სახელით ყიდვა-გაყიდვა, ორდერების მიღება-გადაცემა, განთავსება, პორტფელის მართვა, გადაცემა — AMD 20 000 000;
- საკუთარი ანგარიშით ყიდვა-გაყიდვა და ქასტოდი — AMD 50 000 000;
- სავაჭრო პლატფორმის მართვა — AMD 70 000 000;
- ART-ის გამოშვება — AMD 200 000 000.
მოთხოვნილი მინიმუმი ყველაზე დიდი სამი ვარიანტიდან გამოდის: ფიქსირებული თანხა, ფიქსირებული ხარჯების 25% ან — ART გამომცემლებისთვის — სარეზერვო აქტივების 2% (3% ორმოცდაათიათასზე მეტი მფლობელის შემთხვევაში). თუ ლიცენზიატი ზღვარზე 10%-ზე მეტად დაბლა ჩავა, ლიცენზია გაუქმდება — კაპიტალი აქ ბიუჯეტის სტრიქონი კი არა, უსაფრთხოების პარამეტრია. ლიცენზიატების გამოქვეყნებული სია ჯერ არ არსებობს — გადაამოწმეთ cba.am-ზე.
ქართული ფენა: რა მოქმედებს საქართველოში სომხური ლიცენზიის მიუხედავად
სომხური ავტორიზაცია სომხეთის ბაზრის ინსტრუმენტია — ევროპული პასპორტი მას არ გააჩნია და ქართულ სამართალს არ ცვლის. ორგანული კანონი „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ (101044): მუხლი 52-5(2) — VASP ეროვნულ ბანკში რეგისტრირდება; მუხლი 52-5(3) — დაურეგისტრირებლად მომსახურება დაუშვებელია; მუხლი 52-5(4) — მხოლოდ მომსახურება და დამხმარე საქმიანობა; მუხლი 39-1 — ვირტუალური აქტივი არაა კანონიერი გადახდის საშუალება; მუხლი 48 — ზედამხედველობა ეროვნული ბანკისაა.
AML კანონი (4690334): მუხლი 3(1)(ა.ო) — VASP პასუხისმგებელი პირია; მუხლი 4(გ) — AML ზედამხედველობა ეროვნულ ბანკზეა; მუხლი 11(1)(ბ) — KYC ზღვარი კრიპტო-მომსახურების ერთჯერად გარიგებაზე USD 1 000 / EUR 1 000 / GEL 3 000; მუხლი 17¹ — Travel Rule (თანმხლედი ინფორმაციის შინაარსი ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით — ორგანული კანონის მუხლი 52-5(1)(ზ)). სომხური ლიცენზია ქართულ ფენას არ აუქმებს — საქართველოსკენ მიმართული საქმიანობა ცალკე რეგისტრაციას ითხოვს.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი კაპიტალი სჭირდება სომხურ ლიცენზიას?
სერვისების მიხედვით: კონსულტაცია — AMD 10 000 000; კლიენტის სახელით და სხვა შუალედური სერვისები — AMD 20 000 000; საკუთარი ანგარიშით ვაჭრობა და ქასტოდი — AMD 50 000 000; სავაჭრო პლატფორმა — AMD 70 000 000; ART გამოშვება — AMD 200 000 000. მინიმუმი ფიქსირებულ თანხას, ხარჯების 25%-ს და ART-ის შემთხვევაში სარეზერვო აქტივების 2-3%-ს შორის უდიდესია.
რა ხდება 2027 წლის 31 იანვარს?
2025 წლის 4 ივლისისთვის მოქმედი ოპერატორებისთვის ეს ბარიერია: ამ თარიღამდე რეგისტრაცია და ლიცენზია ან საქმიანობის შეწყვეტა — CBA ამას 2026 წლის 14 სექტემბრის შეხსენებითაც ადასტურებს და „არ გადადოთ“-ით მიმართავს.
ქართული კომპანია პირდაპირ იღებს სომხურ ლიცენზიას?
არა — განმცხადებელი მხოლოდ სომხური იურიდიული პირია (შსს ან სს). უცხოური ჯგუფი შედის შვილი კომპანიით ან ფილიალით (მუხლი 21); წარმომადგენლობითი ოფისი მომსახურებას ვერ აწვდის (მუხლი 22).
რამდენია სახელმწიფო მოსაკრებელი?
თანხა გადადებულია სახელმწიფო მოსაკრებლის შესახებ კანონზე და ოფიციალურად ჯერ არ არის დაბეჭდილი ჩვენს წყაროებში — გადაამოწმეთ რეგულატორთან (cba.am). არაოფიციალურ ციფრებს ამ გვერდზე ადგილი არ აქვთ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge სომხურ გზას კაპიტალის კიბიდან აწყობს: ვადგენთ თქვენი სერვისების მინიმუმს გადაწყვეტილება №228-N-ის მიხედვით, ვაწყობთ სომხურ შსს-ს/სს-ს ან ფილიალს, ვაგროვებთ მუხლი 20-ის დოკუმენტაციას — ანაბრით არადაკავშირებულ სომხურ ბანკში, სათავსოსა და ინფორმაციული უსაფრთხოების დეკლარაციებით — და ვაანალიზებთ 2 თვის ვადას და კვალიფიცირებული წილის თანხმობის 1 თვეს. მოქმედი ოპერატორებისთვის 2027 წლის 31 იანვრის გეგმას უკან წარდგენით ვაწყობთ; ყველასთვის კი — ქართულ რგოლს: ეროვნული ბანკის რეგისტრაციასა და AML შესაბამისობას. დაგვიკავშირდით და სომხური გზა თქვენი სერვისების სიით დავიწყოთ.