ჩარტერ-პარტის ხელშეკრულებები საზღვაო კოდექსით
ჩარტერ-პარტი — გემის დაქირავების ხელშეკრულება — საზღვაო კომერციული სამართლის ცენტრალური დოკუმენტია და საქართველოს საზღვაო კოდექსი მის მთელ ოჯახს ერთ თავში აწესრიგებს: ზოგადი რეკვიზიტები (მუხლი 115), ტაიმ-ჩარტერის განსაზღვრა და წერილობითი ფორმა (მუხლები 184 და 185) და ბერბოუტ-ჩარტერი — უეკიპაჟო გემის გადაცემით, გამოსყიდვის ოფციითა და დეტალური რეკვიზიტებით (მუხლები 196 და 198). ამ გვერდზე ჩარტერის სამივე ფორმას ერთად განვმარტავთ — რა უნდა ეწეროს ხელშეკრულებას და რა საფუძვლები რჩება მხარეთა შეთანხმებას.
ჩარტერის რეკვიზიტები — მუხლი 115
ჩარტერში ძირითადი რეკვიზიტების სახით აღნიშნული უნდა იყოს: მხარეების დასახელება; გემის დასახელება; ტვირთის დასახელება; დატვირთვისა და დანიშნულების ნავსადგურები — გემის მოძრაობის მიმართულება; გადაზიდვის ღირებულება — ფრახტი; და მხარეთა ძირითადი მოვალეობანი და გადაზიდვის პირობები. ეს ჩამონათვალი მინიმალური ჩარჩოა: მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე ჩარტერში შეიძლება შეიტანონ სხვა დამატებითი პირობები. ჩარტერს ხელს აწერენ გამფრახტველი და დამფრახტველი ან მათი უფლებამოსილი წარმომადგენლები — ხელმოწერის უფლებამოსილება სწორედ აქ შემოწმდება.
ტაიმ-ჩარტერი — მუხლები 184 და 185
გემის გარკვეული ვადით დაქირავების ხელშეკრულებით — ტაიმ-ჩარტერით — გემთმფლობელი კისრულობს ვალდებულებას გარკვეული ვადით და საფასურით მიაქირაოს გემი დამქირავებელს ტვირთის გადასატანად, მგზავრთა გადასაყვანად ან სავაჭრო ზღვაოსნობის სხვა მიზნით. ტაიმ-ჩარტერი ფორმდება წერილობით — ზეპირი შეთანხმება აქ არ კმარა. მნიშვნელოვანია თავისუფლების ხარისხიც: ამ თავში მოცემული მომდევნო წესები გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ანუ კოდექსის წესები დისპოზიტიურია და ხელშეკრულება მათ თავისუფლად ცვლის, თუ ასე გადაწყვიტეს.
გამოყენების წრეც უნდა შეაფასოთ: ტაიმ-ჩარტერი ტვირთის გადატანასაც მოიცავს და მგზავრთა გადაყვანასაც, და სავაჭრო ზღვაოსნობის სხვა მიზნებსაც — ანუ ფორმა ერთია, გამოყენების სცენარი კი მხარეების საჭიროებებზე აგებული. ვადა და საფასური ხელშეკრულებით დგინდება, და სწორედ ამ ორი პარამეტრის ზუსტი ფორმულირება განსაზღვრავს შემდგომ დავებსაც.
ბერბოუტ-ჩარტერი — მუხლები 196 და 198
უეკიპაჟოდ გემის დაქირავების ხელშეკრულებით — ბერბოუტ-ჩარტერით — გემის მესაკუთრე იღებს ვალდებულებას უეკიპაჟოდ გადასცეს გემი დამქირავებელს ნაოსნობისათვის გარკვეული ვადით. ვადის გასვლის შემდეგ გემი შეიძლება გადაეცეს დამფრახტველს საკუთრებაში, თუ ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულია გემის გამოსყიდვის უფლება, დამფრახტველი ასრულებდა თავის სახელშეკრულებო ვალდებულებებს და დაფარული აქვს ფრახტის ბოლო გადასახადი — ანუ ბერბოუტ-ჩარტერი გამოსყიდვის მექანიზმადაც გარდაიქმნება. ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს მხოლოდ კოდექსით დადგენილი წესის გათვალისწინებით.
ბერბოუტ-ჩარტერში აღნიშნული უნდა იყოს: მხარეთა დასახელება; ხელშეკრულების მიზანი; გემის სახელწოდება; გემის აგების წელი; გემის კლასი; ტვირთამწეობა და ტვირთტევადობა; ძრავების სიმძლავრე; სვლის სიჩქარე და საწვავის ხარჯი; გემით სარგებლობის ვადა, რომლის გასვლის შემდეგაც დამფრახტველს შეიძლება გადაეცეს გემის მფლობელის უფლება; ბერბოუტ-ჩარტერის საფასურის შეტანის ოდენობა და ვადები; გემის გადაცემის დრო და ადგილი; დამფრახტველის მიერ ეკიპაჟის არჩევის უფლება; რეგისტრაციის ხარჯების დამკისრებელი; და სხვა აუცილებელი მონაცემები. თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, დამფრახტველს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში შეუძლია მესამე პირთან სუბბერბოუტ-ჩარტერიც დადოს — თუმცა ეს მას გემთმფლობელთან ხელშეკრულების პასუხისმგებლობისგან არ ათავისუფლებს.
პრაქტიკული რჩევა რეკვიზიტებზე: ჩარტერის მინიმალური ჩამონათვალი სწორედ იმიტომაა დაწერილი, რომ მის გარეთ დარჩენილი ყოველი საკითხი მხარეთა შეთანხმებაზე გადადის — და ამ თავისუფლებას გულდასმით უნდა აიყენოთ. ფრახტის გაანგარიშების წესი, დაგვიანების შედეგები, გემის მდგომარეობის შემოწმების მომენტი და სადავო სიტუაციების მოგვარების წესი — ეს ის პირობებია, რომლებიც კოდექსი მხარეებს თავად სთავაზობს დაწერონ და სწორედ ისინი ხდება ხოლმე დავის საგანი, როცა ხელშეკრულებაში არ არის ნახსენები.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ჩარტერ-პარტის ხელშეკრულებებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რა განსხვავებაა ტაიმ-ჩარტერსა და ბერბოუტ-ჩარტერს შორის?
ტაიმ-ჩარტერით გემი ვადით და საფასურით იქირავება ტვირთის გადასატანად, მგზავრთა გადასაყვანად ან სხვა მიზნით; ბერბოუტ-ჩარტერით გემი უეკიპაჟოდ გადაიცემა ნაოსნობისთვის, ეკიპაჟს კი დამფრახტველი ირჩევს.
შეიძლება თუ არა ბერბოუტ-ჩარტერით გემის შეძენა?
დიახ — გამოსყიდვის უფლების, ვალდებულებათა შესრულებისა და ფრახტის ბოლო გადასახადის დაფარვის პირობით გემი დამფრახტველს საკუთრებაში გადაეცემა.
აუცილებელია წერილობითი ფორმა?
ტაიმ-ჩარტერისთვის — დიახ, ის წერილობით ფორმდება; ჩარტერს ზოგადად გამფრახტველი და დამფრახტველი ან მათი უფლებამოსილი წარმომადგენლები აწერენ ხელს.
შემიძლია თუ არა გემის გადაქირავება სხვას?
ბერბოუტ-ჩარტერით — დიახ, სუბბერბოუტ-ჩარტერის სახით და თავისუფლებით, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; ეს პასუხისმგებლობისგან არ ათავისუფლებს.
რომელი სამი პირობა სჭირდება გემის გამოსყიდვას?
ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული გამოსყიდვის უფლება, დამფრახტველის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულება და ფრახტის ბოლო გადასახადის დაფარვა — სამივე ერთად.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩარტერ-პარტის პირობები ფრახტს, ვადებს და პასუხისმგებლობას წყვეტს. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ საზღვაო კოდექსის მე-115, 184-ე, 185-ე, 196-ე და 198-ე მუხლებს, შევაფასებთ ჩარტერის პროექტს და დაგეხმარებთ მოლაპარაკებასა თუ დავაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.