ჩარტერ-პარტის ხელშეკრულებები საზღვაო კოდექსით
ჩარტერ-პარტი — გემის დაქირავების ხელშეკრულება — საზღვაო კომერციული სამართლის ცენტრალური დოკუმენტია და საქართველოს საზღვაო კოდექსი მის მთელ ოჯახს ერთ თავში აწესრიგებს: ზოგადი რეკვიზიტები (მუხლი 115), ტაიმ-ჩარტერის განსაზღვრა და წერილობითი ფორმა (მუხლები 184 და 185) და ბერბოუტ-ჩარტერი — უეკიპაჟო გემის გადაცემით, გამოსყიდვის ოფციითა და დეტალური რეკვიზიტებით (მუხლები 196 და 198). ამ გვერდზე ჩარტერის სამივე ფორმას ერთად განვმარტავთ — რა უნდა ეწეროს ხელშეკრულებას და რა საფუძვლები რჩება მხარეთა შეთანხმებას.
ჩარტერის რეკვიზიტები — მუხლი 115
ჩარტერში ძირითადი რეკვიზიტების სახით აღნიშნული უნდა იყოს: მხარეების დასახელება; გემის დასახელება; ტვირთის დასახელება; დატვირთვისა და დანიშნულების ნავსადგურები — გემის მოძრაობის მიმართულება; გადაზიდვის ღირებულება — ფრახტი; და მხარეთა ძირითადი მოვალეობანი და გადაზიდვის პირობები. ეს ჩამონათვალი მინიმალური ჩარჩოა: მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე ჩარტერში შეიძლება შეიტანონ სხვა დამატებითი პირობები. ჩარტერს ხელს აწერენ გამფრახტველი და დამფრახტველი ან მათი უფლებამოსილი წარმომადგენლები — ხელმოწერის უფლებამოსილება სწორედ აქ შემოწმდება.
ტაიმ-ჩარტერი — მუხლები 184 და 185
გემის გარკვეული ვადით დაქირავების ხელშეკრულებით — ტაიმ-ჩარტერით — გემთმფლობელი კისრულობს ვალდებულებას გარკვეული ვადით და საფასურით მიაქირაოს გემი დამქირავებელს ტვირთის გადასატანად, მგზავრთა გადასაყვანად ან სავაჭრო ზღვაოსნობის სხვა მიზნით. ტაიმ-ჩარტერი ფორმდება წერილობით — ზეპირი შეთანხმება აქ არ კმარა. მნიშვნელოვანია თავისუფლების ხარისხიც: ამ თავში მოცემული მომდევნო წესები გამოიყენება იმ შემთხვევებში, როდესაც მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ანუ კოდექსის წესები დისპოზიტიურია და ხელშეკრულება მათ თავისუფლად ცვლის, თუ ასე გადაწყვიტეს.
გამოყენების წრეც უნდა შეაფასოთ: ტაიმ-ჩარტერი ტვირთის გადატანასაც მოიცავს და მგზავრთა გადაყვანასაც, და სავაჭრო ზღვაოსნობის სხვა მიზნებსაც — ანუ ფორმა ერთია, გამოყენების სცენარი კი მხარეების საჭიროებებზე აგებული. ვადა და საფასური ხელშეკრულებით დგინდება, და სწორედ ამ ორი პარამეტრის ზუსტი ფორმულირება განსაზღვრავს შემდგომ დავებსაც.